categories: phat phap, phật pháp, thuyet phap, thuyết pháp, phap am, pháp âm, thuyết pháp sư, giảng đạo, giang pháp, thuyet giang phap, thuyết giảng đạo, mp3 thuyết pháp, mp3 thuyet phap, thuyết pháp cd, thuyet phap cd, Phật Thuyết Kinh A Di Đà, Khai Thị, Tinh Hoa Tinh Độ, mp3 thuyết pháp Tinh Hoa Tịnh Độ, phat hoc, phật học, ton giao, mp3 thuyết pháp Hé Mở Cửa Giải Thoát, mp3 thuyet phap Tinh Hoa Tinh Do, mp3 thuyet phap He Mo Cua Giai Thoat, thuyết pháp Bố Thí Cúng Dường, thuyet phap Bo Thi Cung Duong, tôn giáo, Tinh Do, pháp môn Tịnh Độ, chùa Tịnh Độ,Tịnh Độ, Tu Vien, Tu Vien Temple, Tu Vien Tu, Niem Phat Duong, Tu Viện, Niệm Phật Đường, Tu Viện Tự, Tầm Sư Học Đạo, Bổn Tánh Hoàn Nguyên, name: Tu Vien, giang dao, giảng đạo, tam linh, tâm linh, tiem hieu ton giao, tiềm hiểu tôn giáo, hanh phuc, hạnh phúc, hanh phuc gia dinh, hạnh phúc gia đ́nh, cau sieu, cầu siêu, sieu do, siêu độ, cau an, cầu an, thien chua va phat, thiên chúa và phật, cong giao phat giao công giáo phật giáo, vang sanh, văng sanh, trong một kiếp, nhứt kiếp, nhất kiếp, phóng quang độ, cực lạc quốc, cơi cực lạc, niệm Phật nhứt tâm bất loạn, hồng danh đức Phật A Di Đà, sanh về Cơi Phật, sanh ve Coi Phat, phép tu, phep tu, pháp tu Tịnh Độ, tu hoc, tu học, phat tu, phật tử, giai thoat, giải thoát, luc lam trung, lúc lâm trung, luc sap chet, lúc sắp chết, tren giuong benh, trên giường bệnh, niem phat, niệm phật, niem A Di Đa Phat, niệm A Di Đà Phật, A Di Da Phat, A-di-da phat, A-di-đà, Amitaba,Amitābha, Amitabha, viet nam phat giao, Việt Nam Phật Giáo, Vietnamese buddhism

 

Audio Truyện Phật Giáo Audio Kinh điển đại thừa Audio Đại tạng kinh (Nikaya) Audio Kinh Tụng Audio Luận tạng Audio Luật tạng Phật pháp cho người bắt đầu Audio Thiền học Audio Tịnh độ Audio Triết học phật giáo Âm nhạc phật giáo Upload nhạc Phật Giáo Thư viện media tổng hợp Cư sĩ - Diệu Âm (Australia) Pháp Sư Ngộ Thông Pháp Sư Tịnh Không Các bài Thuyết Pháp Truyện Phật Giáo Chết & Tái sinh Nghệ thuật sống đẹp Thơ Thiệp điện tử H́nh ảnh Phật Giáo Ăn chay Hướng dẫn nấu chay Tài liệu chữa bệnh Bồ Tát Hạnh Kinh Điển I Kinh Điển II Lịch sử Phật Giáo Nghi Lễ Danh Nhân Thế Giới Phật Học I Phật Học II Đức Phật Luận Giải Giới Luật Thiền Nguyên Thủy Tổ Sư Thiền Mật Tông Triết Học Phật Giáo

Vấn đề ăn chay trong đạo Phật

 

Thích Hạnh B́nh

 

Vấn đề ăn chay không phải là quan điểm cá biệt của Phật giáo, có thể nói nó là quan điểm chung của các tôn giáo cổ xưa. Do vậy, nội dung và ư nghĩa  ăn chay của mỗi tôn giáo đều tùy thuộc vào chủ trương và quan niệm của tôn giáo đó, từ đó có những h́nh thức ăn chay khác nhau. Ví dụ ăn chay có thể là h́nh thức kiêng cữ không được ăn heo chỉ ăn thịt loài thú khác, hoặc không được ăn thịt ḅ, nhưng lại ăn được các loại thịt khác, hoặc không được ăn thịt cá chỉ ăn những loại thảo mộc…thậm chí có những tôn giáo cho rằng, ngày chay là ngày tiết chế dục vọng, giảm thiểu việc ăn uống…

Chỉ riêng trong Đạo Phật cũng đă có hai trường phái lớn có chủ trương ăn chay khác nhau. Phật giáo Nam truyền hay c̣n gọi là Nam Tông, v́ muốn giữ truyền thống khất thực của đức Phật, thời Phật giáo Nguyên thủy, cho nên phái này chủ trương ăn chay theo cách ‘Tam tịnh nhục’, có nghĩa là những loại thịt nào mà ḿnh không thấy người ta giết, không nghe tiếng kêu la của loài thú bị giết, hay không có sự nghi ngờ nào người khác v́ ḿnh mà giết, những loại thịt đó Tỷ kheo được thọ dụng, không phạm giới. Thế nhưng, Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc th́ không chấp nhận cách ăn chay này, họ quan niệm rằng ăn chay không được ăn thịt cá, chỉ ăn các loại rau đậu….Lư do tại sao có sự khác biệt này, đó là nội dung của bài viết này. Tất nhiên, ở đây người viết không phê b́nh đánh giá cách ăn chay của trường phái nào đúng và trường phái nào sai, chỉ căn cứ vào các sử liệu, tiến hành phân tích và tŕnh bày vấn đề tại sao có quan niệm ăn chay theo Phật giáo Nam Tông hay cách ăn chay theo Phật giáo Bắc Tông – Trung Quốc mà thôi. Ở đây, người viết cũng không có tham vọng làm việc so sánh cách ăn chay giữa Phật giáo và các Tôn giáo khác. Do vậy phần nhận định đúng sai, xin nhường lời lại cho độc giả.

 

1. Ư nghĩa ăn chay trong Phật giáo

 

Thông thường chúng ta được hiểu khái niệm ăn chay là chỉ ăn những thức ăn thuộc thực vật, như rau cải, các loại đậu…, không phải các loại thuộc động vật như thịt cá. Thật ra, ư nghĩa ăn chay này chỉ đúng với quan niệm ăn chay theo Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc, hay những nước Phật giáo chịu ảnh hưởng của Phật giáo nước này, nhưng nó không phù hợp ư nghĩa ăn chay theo truyền thống Phật giáo Nam Tông. Tại sao cùng là Phật giáo lại có sự khác biệt và yếu tố nào dẫn đến sự dị biệt này ? Đây là những vấn đề được tŕnh bày ở phần 2 và 3 trong bài viết này. Ở phần này chỉ giải thích ư nghĩa ăn chay trong Phật giáo.

Bất luận Phật giáo Nam Tông hay Bắc Tông, mục đích cũa sự ăn chay là làm tăng trưởng ḷng từ bi, giảm bớt ḷng sân hận, bằng cách tu tập không sát sinh, biết thương yêu người đồng loại và ngay cả các loài vật khác. Khi đă có ḷng từ bi, không nỡ giết loài cầm thú, th́ người ấy khó có thể giết người. Đó là lư do tại sao đức Phật đưa ra giới cấm: ‘không được sát sinh’. Giới này cũng chính là nhân tố để h́nh thành quan điểm ăn chay trong đạo Phật.

Như vậy, vấn đề cần được t́m hiểu trước tiên là giới không sát sinh. Thế nào gọi là không sát sinh và ư nghĩa của nó như thế nào ? Từ thực tế mà nói, là con người sống trong cuộc đời này không thể nào sống mà không sát sinh. V́ nhu cầu đi lại là h́nh thức sát sinh, dùng lửa nấu ăn cũng phải sát sinh… nói cách khác, nhất cử nhất động của con người không nhiều th́ ít đều có sát sinh dù là vô t́nh hay cố ư. Thế th́ vấn đề ăn chay có ư nghĩa ǵ ? Như tôi vừa tŕnh bày, mục đích việc ăn chay là để tăng trưởng ḷng từ bi đối với mọi loài chúng sinh, nhất là con người. Thế nhưng, điều đó không đồng nghĩa không sát sinh là được thành Phật, hoặc người sát sinh không thể thành Phật, tức giác ngộ giải thoát. Thật ra, điều kiện quyết định cho sự giác ngộ và giải thoát tùy thuộc vào vai tṛ của trí tuệ, không phải tùy thuộc vào h́nh thức không sát sinh, nếu giác ngộ giải thoát tùy thuộc vào yếu tố không sát sinh th́ một số loài động vật không ăn thịt đă giác ngộ và giải thoát, không cần đức Phật phải khổ nhọc đi t́m chân lư, con người cũng không cần phí sức tu học Phật pháp. Lẽ tất nhiên người đă giác ngộ giải thoát là người có ḷng từ bi, không có tâm giết hại chúng sinh, nhưng nó không đồng nghĩa người đó hoàn toàn không có sát sinh, v́ dù đă chứng ngộ nhưng c̣n thân người th́ vẫn c̣n nhu cầu ăn uống đi lại, như vậy vẫn c̣n có sự sát sinh vô ư. Đây chính là ư nghĩa câu: ‘Vô tâm bất phạm, có nghĩa là hành vi ác, nhưng không cố ư th́ không phạm tội[1]. Đây chính là lư do tại sao đạo Phật đặc biệt chú trọng vai tṛ ‘ư nghiệp’ trong 3 nghiệp[2], đó là ư nghĩa xuyên suốt và thống nhất từ tư tưởng Phật giáo Tiểu thừa cho đến Phật giáo Đại thừa. Đặc biệt Phật giáo Đại thừa đề cao và phát huy tư tưởng này.

Đây cũng chính là quan điểm cơ bản h́nh thành quan điểm người xuất gia được ăn các loại thịt thanh tịnh (sẽ được tŕnh bày ở phần mục 2 dưới đây) của Phật giáo Nam Tông. Nói một cách khác, quan điểm nhà Phật tuyệt đối ngăn cấm các đệ tử của ḿnh không được cố ư sát hại chúng sinh, không thể ngăn cấm hành vi vô ư.

Thế nhưng, TÂM hay Ư là cái rất trừu tượng, khó bề hiểu được cái tâm ấy như thế nào. V́ để cụ thể cái tâm ấy, để chúng sinh dễ dàng nhận biết cái ǵ là tâm tốt cái ǵ là tâm xấu, cho nên phải cụ thể hóa nó thành giới điều: “Không được sát sinh”, là một trong 5 giới cấm cơ bản trong Phật giáo. Thật ra, 5 giới này trừ giới thứ 5 là ‘không được uống rượu’ (là giới cấm của Phật giáo), nó là nguyên tắc chung cho các tôn giáo ở Ấn Độ, cụ thể là giới điều của Kỳ Na giáo. Từ tinh thần ‘từ bi’ cụ thể hóa thành ‘không được sát sinh’ hay từ nội dung chuyển thành h́nh thức đôi khi gặp nhiều trở ngại, v́ có những trường hợp h́nh thức không phù họp với nội dung. Ví dụ, người xấu lợi dụng h́nh tướng của người xuất gia để trục lợi. Như vậy h́nh tướng người xuất gia bên ngoài và việc trục lợi từ nội tâm là mâu thuẫn. Một ví dụ khác, khi người Phật tử giết kẻ khủng bố cũng là sự mâu thuẫn, h́nh thức và tinh thần không hợp nhau, h́nh thức giết người là ác, nhưng với tâm giết người là thiện. Trong trường hợp này, theo tinh thần của đạo Phật cho phép người Phật tử được phép giết kẻ khủng bố, v́ hành vi giết đó với tâm cứu người, giết với tâm từ, được quyết định từ tâm sáng suốt, không phải tâm sân hận với ḷng vô minh. Qua trường hợp này cho thấy, Phật giáo lấy ḷng từ bi được xây dựng trên cơ sở trí tuệ làm gốc, không phải là ḷng từ bi được xuất phát từ tâm ngu muội. Đây chính là ư nghĩa ‘Kinh Đại Câu Si La’ trong  “Kinh Trung A Hàm” đức Phật giải thích sự khác biệt giữa ‘thiện’ và ‘căn bản thiện’.

“Thế nào là biết bất thiện ? Ác hành của thân là bất thiện, ác hành của khẩu là bất thiện, ác hành của ư là bất thiện. Đó là biết về bất thiện. Thế nào là biết bất thiện căn ? Tham là căn của bất thiện, nhuế, si là căn của bất thiện. Đó là biết về căn của pháp bất thiện.”[3]

Qua nội dung và ư nghĩa của đọan kinh vừa dẫn, khái niệm ‘bất thiện’ được đức Phật phân chia thành hai lọai: ‘bất thiện’ và ‘căn bản bất thiện’. Bất thiện là những hành vi không tốt được thể hiện cụ thể bằng thân hay bằng lời nói. Như là sát sinh, lấy của không cho, tà hạnh… Ngược lại, căn bản bất thiện không phải là cái được biểu hiện cụ thể bên ngoài, tức là động cơ sai sử từ bên trong, chính là ḷng tham lam sân hận và ngu si. Như vậy theo Phật giáo cái gốc của hành vi bất thiện là tham sân và si. Cái ǵ được thúc đẩy bởi ḷng tham lam sân hận và si mê đều gọi là bất thiện, cho dù hành vi đó núp dưới h́nh thức hay danh nghĩa nào, dù là dưới danh nghĩa là thiện. Đây chính là lư do tại sao ‘Kinh Ngũ Chí Vật Chủ” Trong “Kinh Trung A Hàm”[4] đức Phật không đồng t́nh với dị học sa môn Văn Ḱ Tử, khi ông cho rằng: Thân không tạo các nghiệp ác, miệng không nói lời ác, sống không tà mạng là người thiện, là bậc phạm hạnh. Đức Phật đă phủ nhận quan điểm này bằng câu hỏi: Nếu như quan điểm ông là đúng th́ đứa trẻ vừa mới sinh có phải là người thiện, bậc phạm hạnh chăng ? V́ trẻ sơ sinh cũng  không sát sinh, trộm cắp, dâm dục…

Theo quan điểm nhà Phật không làm việc ác chưa hẳn là thiện, nếu như đó là thiện th́ người bịnh không có khả năng làm ác hay đứa trẻ sơ sinh cũng trở thành người thiện người phạm hạnh sao ? Đạo Phật không chấp nhận quan điểm như vậy, cho rằng con người là chủ nhân để giải quyết vấn đề, không ai có thể thay thế. Con người là một sinh vật có lư trí, lấy lư trí để giải quyết vấn đề. Cuộc sống khổ hay vui đều tùy thuộc vào cách giải quyết hợp lư hay không hợp lư đó. Do vậy, đứa trẻ sơ sinh chưa trưởng thành không có khả năng làm điều ác, nó chưa hẳn là người thiện. Chúng ta cũng không nên nhầm lẫn cho rằng, giới luật Phật giáo giống như chiếc lồng sắt, nhốt mọi người vào chiếc lồng ấy, tự cho rằng là những người tốt người thiện, họ bị nhốt trong lồng có làm ǵ đâu mà cho là thiện ? Theo Phật giáo khái niệm thiện được thiết lập khi con người sống trong thế giới tiền tài danh lợi, nhưng không bị chúng làm ô nhiễm tâm th́ mới gọi người ấy là người tốt người thiện, không phải là người không có khả năng hay cơ hội tiếp cận danh lợi, lại cho người đó là người thiện, như vậy không phù hợp ư nghĩa thiện trong đạo Phật.

Một điểm khác nữa cần được chú ư. Người ta làm vườn rào v́ mục đích bảo vệ hoa màu trong vườn, nhưng trong vườn lại mọc toàn là cỏ dại, như vậy việc làm hàng rào có ư nghĩa ǵ ? Cũng vậy, mục đích của việc ăn chay, không sát sinh là để phát triển ḷng từ bi biết thương yêu đồng loại, sau đó là thương đến chúng sinh những loài cầm thú, nhưng cha mẹ, người thân của chính ḿnh lại không thương, ngược lại có tâm độc ác, t́m cách hại người này, mắng nhiếc mạ nhục người khác th́ việc ăn chay có ư nghĩa ǵ ? Cha mẹ là người sinh ra ḿnh, nuôi ḿnh khôn lớn mà không thương, lại thương người khác, t́nh thương ấy có vấn đề; người đồng loại không thương t́m cách ám hại, lại thương thú vật, t́nh thương ấy bắt nguồn từ sự hiểu biết không chân chính. Cũng vậy, giới cấm không được sát sinh là cách thể hiện hay nuôi dưỡng ḷng từ bi, nếu như người không sát sinh mà không có ḷng thương chúng sinh, nhất là người đồng loại th́ việc giữ giới trở thành vô nghĩa, không có giá trị ǵ.

Đó là lư do tại sao trong kinh Phật thường mô tả giới sát: “hoặc tự giết, hoặc bảo người giết, hoặc thấy người giết mà vui theo” là cách mô tả nói lên hành vi và ư chí có sự quan hệ mật thiết. Hành vi mà không có ư thức tham gia, hành vi ấy không thành nghiệp. Đây chính là nội dung và ư nghĩa của ‘Kinh Tư” trong “Kinh Trung A Hàm”.

“Nếu kẻ nào cố ư tạo nghiệp, Ta nói rằng kẻ ấy phải thọ quả báo, hoặc thọ ngay trong đời hiện tại, hoặc phải thọ vào đời sau. Nếu tạo nghiệp mà không cố ư, ta nói rằng người ấy chắc chắn không phải thọ quả báo.”[5]

Đức Phật xác định, nếu như việc làm bất thiện nào của thân và lời không có ư thức th́ hành vi ấy không thọ quả báo của nghiệp ác, điều đó cũng mang ư nghĩa, việc làm thiện nào mà không có ḷng từ bi tham gia th́ việc thiện đó cũng không có kết quả lành. Như vậy, không thể căn cứ vào h́nh thức ăn chay đi đến kết luận, người ấy có đạo đức, là người có tu tập, hoặc xem đó như là điều kiện cơ bản cho sự giác ngộ giải thoát. Về nguyên tắc chung, người muốn được giải thoát cần có sự giác ngộ, muốn giác ngộ cần phải có trí tuệ. Do vậy, theo đạo Phật cấm không được sát sinh mang ư nghĩa làm tăng trưởng ḷng từ bi. Nó là nhân tố gián tiếp để h́nh thành một xă hội không có chiến tranh, sống trong ḥa b́nh.

 

2. Quan điểm ăn chay theo Phật giáo nguyên thủy

 

Trong Phật giáo có hai trường phái lớn: Đại thừa và Tiểu thừa hay c̣n gọi là Phật giáo Nguyên thủy hay Nam Tông, nếu chúng ta t́m hiểu vấn đề ăn chay qua hai trường phái này th́ quả nhiên mỗi phái có quan niệm khác nhau. Theo Phật giáo Nam Tông, người xuất gia được phép thọ dụng các thức ăn thịt cá… do thí chủ cúng dường, gọi là ‘tam tịnh nhục’, nhưng theo truyền thống Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc người xuất gia không được ăn mặn, cho dù những loại thịt đó là tam tịnh nhục. Lư do tại sao có sự dị biệt này, chúng ta cần làm sáng tỏ. Ở đây, trước tiên chúng ta thử t́m hiểu ư nghĩa ăn chay qua các kinh điển Phật giáo Nam Tông. Đề cập đến truyền thống ăn chay theo truyền thống Phật giáo Nam Tông được t́m thấy từ ‘Kinh Jivaka’ (Jivakasuttam) số 55  trong “Kinh Trung Bộ” tập 2 , với nội dung và ư nghĩa được mô tả như sau:

Này Jivaka, những ai nói như sau: “V́ Sa môn Gotama, họ giết hại sinh vật. Sa môn Gotama biết thế mà vẫn thọ dụng các loại thịt được giết v́ ḿnh, được làm cho ḿnh”, những người ấy không nói chính lời của ta, họ xuyên tạc ta, không như chân, như thật. Này Jivaka ta nói trong 3 trường hợp thịt không được thọ dụng: Thấy nghe và nghi (v́ ḿnh mà giết). Này Jivaka, Ta nói trong 3 trường hợp, thịt được thọ dụng: Không thấy, không nghe và không nghi (v́ ḿnh mà giết). Này Jivaka, ta nói trong 3 trường hợp này, thịt được thọ dụng.[6]

Ở đây, đức Thế Tôn phủ nhận lời xuyên tạc cho rằng, Ngài biết người khác v́  ḿnh mà giết hại sinh vật, nhưng Ngài vẫn thọ dụng các loại thịt ấy. Mặt trái của lời phủ nhận này, lại xác định Thế Tôn là người thọ dụng các loại thịt được cúng dường, nhưng Ngài hoàn toàn không hay biết ǵ về sự giết hại đó. Thật ra đức Phật c̣n tại thế và Tăng đoàn đều ăn chay theo nguyên tắc này. Ai cúng thức ăn ǵ, Ngài thọ dụng thức ăn ấy, không đ̣i hỏi, tuyệt đối không khuyến khích người khác v́ ḿnh mà giết hại sinh vật, chính ḿnh cũng không thấy người khác giết hại, hay thấy người giết mà đồng ḷng. Qua đó, Ngài xác định có 3 loại thịt không được thọ dụng, và 3 loại thịt được thọ dụng. 3 loại thịt không được thọ dụng là thấy nghe và nghi. Thế nào gọi là thấy nghe và nghi ? Có nghĩa là khi thấy người khác giết hại sinh vật mà không ngăn cản, lại thọ dụng loại thịt đó, như thế là vi phạm; khi nghe tiếng kêu la của các loài sinh vật bị giết, mà không t́m cách ngăn cản hành vi giết hại, lại ăn những loại thịt này, như thế là vi phạm; thứ 3 là hoài nghi người nào đó có ư định giết hại sinh vật, nhưng lại không t́m cách ngăn cản, thịt đó không được thọ dụng. Ngoài ra, c̣n một trường hợp nữa, thịt cũng không được thọ dụng là tự ḿnh giết hại.

Ngược lại, thế nào là 3 loại thịt được thọ dụng ? 3 loại thịt được thọ dụng là không thấy không nghe và không nghi. Không thấy có nghĩa là không thấy người khác giết hại sinh vật; không nghe là không nghe thấy tiếng kêu la của loài cầm thú bị giết; không nghi là không nghi ngờ ai đó giết hại sinh vật. Thịt được cúng dường trong những trường hợp này Tỷ kheo được thọ dụng, không phạm giới sát sinh. Nói cách khác, những loại thịt nào không cố ư giết, không bảo người khác giết, cũng không thấy người khác giết tỏ ư đồng thuận vui theo, những loại thịt đó Tỷ kheo được thọ dụng. Có nghĩa là Tỷ kheo đi khất thực, được tín thí cúng dường bất cứ loại vật thực ǵ, ngay cả cá thịt… Tỷ kheo thọ nhận và ăn vật ấy. Tỷ kheo không được quyền lựa chọn, không được bảo thí chủ nên cúng dường vật này, không nên cúng vật kia, thí chủ cúng ǵ ăn nấy, cúng dường thịt ăn thịt, cúng dường rau đậu th́ ăn rau đậu, không được khen chê.

Khi đức Phật c̣n tại thế, Ngài và Tăng đoàn cũng sống theo h́nh thức khất thực này, sống bằng những vật thực do tín thí cúng dường, là các loại thức ăn của người dân sống hằng ngày, họ lấy ra một phần nhỏ trong phần ăn của ḿnh để cúng dường Tăng sĩ, bao gồm những vị Tăng sĩ của những tôn giáo khác. Có thể nói, đây là bài kinh cơ bản để h́nh thành quan điểm ăn chay theo Phật giáo Nam Tông, cho đến ngày nay Phật giáo Nam Tông vẫn c̣n giữ h́nh thức ăn chay này. Khái niệm ăn chay ở đây mang ư nghĩa ‘sống bằng đời sống khất thực, không cố ư sát sinh’, nhưng nó không đồng nghĩa với cách ăn chay theo Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc, hay những nước Phật giáo chịu ảnh hưởng Phật giáo này.

Có người đặt nghi vấn: Theo tinh thần giới luật của Phật giáo Nam Tông và Bắc Tông đều qui định: Tỷ kheo vi phạm giới sát sinh th́ phạm giời Ba la di, là một trong 4 giới trọng của Phật giáo, thế th́ tại sao là vị xuất gia lại ăn thịt sinh vật ? Nếu bảo rằng, các loại thịt không thấy không nghe không nghi được thọ dụng, có nghĩa là những thịt cá làm sẵn được thọ dụng. Thế th́ vấn đề được đặt ra là, nếu không có người mua th́ làm ǵ có người bán ? có nghĩa là v́ có người ăn thịt cho nên có người sát sinh, người giết là trực tiếp sát sinh, người ăn là gián tiếp sát sinh, cả hai đồng phạm tội sát. Thế th́ tại sao cho rằng, ăn thịt thuộc ‘tam tịnh nhục’ th́ không phạm tội sát ?

Thật ra, những nghi vấn này đă giải thích một cách tổng quát ở phần một. Nhưng dù sao đă thành nghi vấn th́ người viết cũng xin được tŕnh bày ư kiến riêng của ḿnh. Điểm chung nhất giữa các luật, trong 4 tội Ba la di, tội thứ 3 là cấm Tỷ kheo không được ‘sát sinh’. Nội dung và ư nghĩa của tội này qui định: “Nghiêm cấm Tỷ kheo không được cố ư sát hại sinh mạng cho dù dưới h́nh thức nào”[7]. Với ư nghĩa này, Phật giáo Nam Tông ăn chay theo quan điểm ‘Tam tịnh nhục’ tức không thấy không nghe và không nghi th́ nó không trái với tinh thần giới luật, v́ cố ư giết hại. Nếu cho rằng, ‘tam tịnh nhục’ là loại thịt Tỷ kheo không trực tiếp giết, nhưng nó vẫn mang ư nghĩa Tỷ kheo gián tiếp giết hại, có nghĩa là Tỷ kheo ăn thịt là vi phạm tội sát sinh. Nếu như chúng ta chấp nhận cách lư giải này, điều đó đồng nghĩa cho rằng giới cấm ‘không sát sinh’ của đức Phật là vô nghĩa, v́ không ai sống trên cuộc đời này lại không sát sinh, ngay cả người xuất gia, hay người đă chứng quả. V́ c̣n là con người th́ c̣n đi lại, c̣n có nhu cầu ăn uống, nấu nướng…c̣n ăn uống nấu nướng là c̣n sát sinh. Thế th́ với tư cách là con người làm thế nào triệt để tuân giữ giới không sát sinh ? Nếu như mọi người không ai tuân giữ được giới này, như vậy phải chăng giới luật nhà Phật là những giới điều vô nghĩa, không có giá trị ǵ với cuộc sống con người ? Nếu như Ngài từng tuyên bố rằng: “Giáo pháp của ta là thiết thực hiện tại”, có nghĩa là lời giảng dạy của Ngài có liên hệ, gần gũi với cuộc sống và ai cũng có thể làm được, thế th́ tại sao có sự mâu thuẫn này ? Theo tôi, sự mâu thuẫn này bắt nguồn từ sự nhận thức không đúng của chúng ta, không phải là giáo lư của Ngài. Để lư giải vấn đề này, theo tôi, bản chất cuộc sống của con người là như vậy, không thể tránh khỏi những sự sát hại vô t́nh, cho nên Ngài chỉ khuyên con người không nên cố ư giết hại sinh vật.. Đó là nguyên do tại sao Phật giáo đề cao vai tṛ ư nghiệp trong 3 nghiệp, lấy ư nghiệp làm tiêu chuẩn để đánh giá đạo đức, thiện ác...

 

3. Quan điểm ăn chay theo Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc

 

    Ở đây, tôi gọi Phật giáo Đại thừa là chỉ cho Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc, ngay cả những nước Phật giáo chịu ảnh hưởng Phật giáo nước này, trong đó có Việt Nam, sở dĩ tôi phải làm cuộc khoanh vùng này, v́ cùng là Phật giáo Đại thừa nhưng có một số nước không có truyền thống ăn chay như Trung Quốc, như Phật giáo Tây Tạng, Mông cổ… Tại sao có trường hợp dị biệt này, đó là nội dung được tŕnh bày trong phần này.

       Trước tiên, chúng ta thử t́m hiểu quan điểm văn hóa của đất nước Trung Quốc có liên quan ǵ đến vấn đề ăn chay của nước này. Như chúng ta biết, văn hóa khất thực ở Ấn Độ được người dân Ấn Độ xem đó là h́nh ảnh cao quí, là người có đạo đức trong xă hội, do vậy người dân rất tôn kính những người hành khất thực. Thế nhưng, người Trung Quốc có quan niệm ngược lại, họ cho rằng, người hành khất thực là người ăn xin (cái ban). Người ăn xin không thể là người thanh cao, có tài có đức trong xă hội. Do vậy truyền thống khất thực của Phật giáo không thể phát huy tại đất nước Trung Quốc. Nếu thế th́ hàng Tăng lữ ở đây duy tŕ mạng sống bằng cách nào ? Đứng từ góc độ kinh điển t́m hiểu, nếu như kinh điển Tiểu thừa (Thượng tọa bộ) ca ngợi hạnh khất thực, th́ kinh điển Đại thừa ca ngợi sự bố thí – cúng dường.  Dẫu rằng tư tưởng Phật giáo Đại thừa phát sinh tại Ấn Độ, nhưng nó được đơm hoa kết trái lại ở Trung Quốc. Bố thí là một trong sáu ba la mật được Phật giáo Đại thừa triển khai triệt để. Bố thí là một phương tiện tu tập của Bồ tát, nhưng mặt khác của nó là phương pháp giải quyết vấn đề kinh tế cho giới Tăng lữ. Tư tưởng này phát triển đến giai đoạn nào đó, Phật giáo vấp phải một số vấn đề như: 1. Giới Tăng lữ càng ngày càng đông, có những tự viện lên đến hàng vạn người xuất gia. 2. V́ để cầu phước, cho nên các địa chủ, quan lại đem ruộng nương điền thổ cúng dường nhà chùa, do vậy nhà chùa trở thành người có ruộng đất nhiều nhất. Tăng chúng đông, ruộng đất nhiều, bên cạnh đó chế độ cúng dường bị phê phán, cho nên chế độ ‘tự cung tự cấp’ phải được triển khai. Chế độ này được Bách Trượng gọi là ‘Nhất nhựt bất tác, nhất nhựt bất thực’, có nghĩa là: Một ngày không làm, một ngày không ăn. Qui định này nhắm vào thành phần xuất gia, xuất gia cũng phải làm việc để sống, không thể dựa vào tín đồ. Đây là hoàn cảnh và nhu cầu thực tế của xă hội Phật giáo Trung Quốc bấy giờ, cũng là điểm đặc thù của Phật giáo nước này. Nó cần được nghiên cứu nghiêm túc để gợi ư và đề ra một biện pháp kinh tế hợp lư và hữu hiệu cho Phật giáo Việt Nam trong thời hội nhập hiện nay.

Phải chăng chính v́ phong tục tập quán, văn hóa nước này như vậy, cho nên người Trung Quốc tỏ ra không mấy hấp dẫn với hệ tư tưởng kinh điển Thượng tọa bộ (Tiểu thừa), chỉ chấp nhận quan điểm của Phật giáo Đại thừa, v́ tư tưởng Phật giáo Đại thừa và Lăo Trang có những điểm na ná tương đồng ? Phải chăng v́ lư do đó mà  ‘kinh Jivaka’ như đă được tŕnh bày ở trên, nó không được dịch sang chữ Hán, v́ nó không phù hợp với truyền thống văn hóa ở đây ? Đây là điểm đáng được chú ư và t́m hiểu.

Một điểm văn hóa khác nữa là trong hệ thống triết học Trung Quốc, Đạo gia đề cao cơi Tiên. Từ đó đưa ra quan điểm, ai muốn thành Tiên, người ấy cần phải tiết dục, kiêng cữ rượu thit, nên ăn những thức ăn là những loại thảo mộc, để thân thể được nhẹ nhàng, dễ bề thăng Thiên. Có lẽ đó cũng là lư do để chúng ta t́m hiểu việc h́nh thành quan điểm ăn chay theo Phật giáo Trung Quốc.

Như chúng ta đă biết, Phật giáo Trung Quốc hay những nước Phật giáo chịu ảnh hưởng theo Phật giáo Trung Quốc, đều có quan niệm chung về việc ăn chay là không ăn thịt các loài động vật, cho dù là loại thịt không thấy không nghe và không nghi. Thậm chí cho rằng, ai mà ăn thịt người ấy phải đọa vào địa ngục và không thể thành Phật. quan điểm ăn chay này, bắt nguồn từ đâu ? Đó là câu hỏi mà bất cứ người nghiên cứu nào cũng đặt ra và t́m hiểu, bản thân người viết cũng không ngoại lệ.

Để trả lời nghi vấn này, chúng ta có thể dựa vào tác phẩm “Trung Quốc Phật giáo sử” của nhà sử học Quách Bằng để t́m hiểu vấn đề ăn chay này. Trong tác phẩm này, chương thứ 3, tiết thứ 3 là chuyên đề thảo luận về: Vua Lương Vơ Đế (502 ~ 536)[8] và vấn đề ăn chay. Tác giả trích dẫn một số sắc lịnh của nhà vua, từng ban hành bắt buộc Tăng ni phải triệt để ăn chay, không được ăn mặn. Ở đây chúng ta cũng cần hiểu sơ lược về nhà vua này, Lương Vơ Đế vốn là nhà vua rất thuần thành tín ngưỡng Phật giáo, ông là người có công kiến tạo nhiều ngôi chùa đồ sộ ở Trung Quốc, lập đàn tràng trai tăng chẩn tế, c̣n thay mặt Tăng già giảng kinh nói pháp, ngay cả việc chú giải kinh điển. Một quan điểm đặc biệt của ông có ảnh hưởng sâu sắc đến hậu thế là đề xướng vấn đề ăn chay (hoàn toàn không ăn thịt cá). V́ muốn toàn thể Tăng Ni triệt để thực thi, cho nên nhà vua đă ban ra tổng cộng 4 sắc lịnh, với nội dung bắt Tăng Ni phải triệt để ăn chay. Trong đó có đoạn ông viết: “Nay, các Tăng ni, các vị trụ tŕ, cần phải cảnh giác, nghiêm dạy chúng tăng (không được ăn mặn); nếu giải đăi, không tuân lệnh…sẽ trị tội” hay “Nếu Tăng chúng không tuân lệnh…vẫn c̣n ăn mặn, đệ tử (Lương Vơ Đế) sẽ căn cứ theo pháp lệnh trị tội”.

Từ đó, Tăng Ni Phật giáo Trung Quốc bắt đầu ăn chay theo kiểu này. Có lẽ đó là lư do chính đáng để lư giải tại sao Phật giáo Đại thừa ở Trung Quốc lại ăn chay không ăn mặn. Nó khác với một số nước Phật Giáo Đại thừa như Tây Tạng, Mông Cổ, họ không ăn chay như Phật giáo Trung Quốc. Nhưng một số nước chịu ảnh hưởng của Phật giáo Trung Quốc, như Việt Nam, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, Nhật Bản đều ăn chay, không ăn mặn.

Sự h́nh thành cách ăn chay này có nhiều lư do, trước nhất là yếu tố cơ bản về tâm từ bi của Phật giáo, trong đó có cả yếu tố ḷng nhiệt thành của nhà vua đối với Phật Pháp, ngang qua địa vị của ḿnh nhà vua đă nới rộng ḷng từ bằng cách không ăn thịt. Xét thấy, nó không không những không trái với ḷng từ bi của Phật giáo, c̣n phù hợp với bản sắc văn hóa của Trung Quốc, cho nên việc ăn chay h́nh thành.

 

4. Lời Kết

 

        Ăn chay không phải là quan điểm riêng của Phật giáo, các tôn giáo khác cũng có quan niệm ăn chay. Ngày nay vấn đề ăn chay lại càng phổ biến hơn, ăn chay không phải chỉ v́ phát triển ḷng từ bi - đạo đức, chủ yếu v́ sức khỏe. Từ đó, tùy theo lập trường và quan điểm của mỗi tôn giáo mà h́nh thức ăn chay cũng có sự dị biệt.

Chỉ trong Phật giáo cũng đă xuất hiện hai trường phái ăn chay khác nhau. Phật giáo Nam truyền hay c̣n gọi là Phật giáo Nam Tông có truyền  thống ăn chay theo ‘tam tịnh nhục’, có nghĩa là các loại thịt không thấy không nghe và không nghi Tỷ kheo được phép thọ dụng, không vi phạm giới sát. Qui định này chắc chắn có liên quan đến đời sống khất thực. Buổi sáng Tỷ kheo vào thôn xóm khất thực, thí chủ cúng ǵ ăn nấy, ngay cả thịt cá là thức ăn mặn, Tỷ kheo không được đ̣i hỏi hay lựa chọn. Đó là lối sống giản dị, v́ đức Phật không muốn Tỷ kheo bận bịu việc ăn ở, dành mọi thời gian cho việc tu tập. Ngài cũng không v́ sự sinh tồn của Tăng già mà làm phiền quá nhiều người tín thí, thí chủ chỉ lấy một phần thức ăn trong ngày của ḿnh cúng dường cho chư Tăng là được rồi, không v́ Tăng già mà phải sắm sửa riêng. Đó là lư do tại sao có h́nh thức khất thực ăn chay này.

Phật giáo truyền đến Trung Quốc được nhà vua Lương Vơ Đế ủng hộ và phát huy. V́ tính chất đặc thù của địa phương, cộng sự nhiệt tâm của nhà vua, đă lấy tư tưởng từ bi của Phật giáo kết hợp với bản sắc văn hóa dân tộc, tạo thành cách ăn chay, hoàn toàn không ăn thịt cá, nó không những chỉ phù hợp với giáo lư từ bi của đức Phật, c̣n gói gém trong đó phong cách văn hóa của Trung Quốc. Nó không những chỉ có giá trị về mặt đạo đức, văn hóa mà c̣n có giá trị về mặt dưỡng sinh, thẩm mỹ… giúp cho con người có nhiều sức khỏe và đẹp hơn. Nó đă tạo thành phong trào ăn chay trên thế giới, được mọi người ưa chuộng.

Riêng tôi rất tán đồng cách ăn chay này, tuy nhiên, không chấp nhận góc độ cực đoan: Thứ nhất, người quá đề cao việc ăn chay, thường xem nó như là thước đo đạo đức hay sự tu tập của người khác, thậm chí nghĩ rằng, ăn chay là yếu tố chính để được giác ngộ và giải thoát, cố t́nh xem thường sự học tập t́m hiểu Phật pháp, chính điều đó là yếu tố gián tiếp làm cản trở cho sự phát triển Phật giáo, đưa Phật giáo đến với xă hội ngày nay. Thứ hai, chúng ta cũng không thể dựa vào tư tưởng Kinh Jivaka để bào chữa cho thói quen không tốt về việc ăn uống của ḿnh. Việc ăn chay theo ‘tam tịnh nhục’ được đức Phật chế định, nó có liên hệ đến đời sống khất thực và điều kiện kinh tế yếu kém lúc bấy giờ, không phải là hoàn cảnh xă hội hiện nay, là xă hội có kinh tế dồi dào, thức ăn phong phú, đời sống Tăng già lại định cư, vật thực được thí chủ mang đến cúng dường, hay được nấu nướng tại tự viện, không phải vào thôn xóm khất thực. Một đời sống tiện nghi như vậy, ắt hẳn việc ăn chay không ăn mặn vẫn phù hợp với tinh thần từ bi của đức Phật hơn.

 

Đài Bắc ngày 8 tháng 8 năm 2007

 

 

KINH SÁCH THAM KHẢO

 

- HT. Minh Châu dịch, “Kinh Tương Ưng Bộ” tập 1, Viện NCPHVN ấn hành năm 1993.

- HT. Minh Châu dịch, “Kinh Trung Bộ” tập 1,2 và 3, Viện NCPHVN ấn hành.

- Thích Tuệ Sỹ dịch, “Kinh Trung A hàm” trong bộ “Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh” tập 3, Hội Văn Hóa Linh Sơn Đài Bắc xuất bản, năm 2000.

- Thích Hạnh B́nh, ‘Quan điểm nghiệp trong Phật giáo Nguyên thủy’ trong “T́m Hiểu Giáo Lư Phật Giáo Nguyên Thủy”, Nhà Xuất Bản Phương Đông, 2007.. 


 

[1] Viện CĐPHHĐ Nha Trang dịch, ‘Kinh Tư’ trong “Kinh Trung A Hàm” tập 4, Viện NCPHVN ấn hành 1992, trang 137.

[2] Tham khảo Thích Hạnh B́nh, ‘Quan điểm nghiệp trong Phật giáo Nguyên thủy’ trong “T́m hiểu Phật giáo Nguyên thủy”, Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, Hà Nội 2004, trang 134 -140.

[3] Viện CĐPHHĐ Nha Trang dịch, ‘Kinh  Tư’ trong “Kinh Trung A Hàm” tập 1, Viện Nghiên Cứu Phật học Việt nam ấn hành 1992, trang 332.

[4] Viện CĐPHHĐ Nha Trang dịch, ‘Kinh  Ngũ Chí Vật Chủ’ trong “Kinh Trung A Hàm” tập 4, Viện Nghiên Cứu Phật học Việt nam ấn hành 1992, trang 97~107.

[5] Viện CĐPHHĐ Nha Trang dịch, ‘Kinh  Tư’ trong “Kinh Trung A Hàm” tập 4, Viện Nghiên Cứu Phật học Việt nam ấn hành 1992, trang 137.

[6] HT. Minh Châu dịch, “Kinh Trung Bộ” tập 2, Viện NCPHVN ấn hành 2000, trang 72.

[7] Thao khảo: “Thập Tụng Tỷ Kheo Ba la dề mộc xoa Giới Bổn” (T23, Số 1436, trang 471).

[8] Trịnh Bằng, “Trung Quốc Phật Giáo Sử”, NXB Văn Tân, Taipei  Trung Hoa Dân Quốc năm 82, trang 79~81.


(nguồn: http://quangduc.com)

<< về trang ăn chay >>