categories: phat phap, phật pháp, thuyet phap, thuyết pháp, phap am, pháp âm, thuyết pháp sư, giảng đạo, giang pháp, thuyet giang phap, thuyết giảng đạo, mp3 thuyết pháp, mp3 thuyet phap, thuyết pháp cd, thuyet phap cd, Phật Thuyết Kinh A Di Đà, Khai Thị, Tinh Hoa Tinh Độ, mp3 thuyết pháp Tinh Hoa Tịnh Độ, phat hoc, phật học, ton giao, mp3 thuyết pháp Hé Mở Cửa Giải Thoát, mp3 thuyet phap Tinh Hoa Tinh Do, mp3 thuyet phap He Mo Cua Giai Thoat, thuyết pháp Bố Thí Cúng Dường, thuyet phap Bo Thi Cung Duong, tôn giáo, Tinh Do, pháp môn Tịnh Độ, chùa Tịnh Độ,Tịnh Độ, Tu Vien, Tu Vien Temple, Tu Vien Tu, Niem Phat Duong, Tu Viện, Niệm Phật Đường, Tu Viện Tự, Tầm Sư Học Đạo, Bổn Tánh Hoàn Nguyên, name: Tu Vien, giang dao, giảng đạo, tam linh, tâm linh, tiem hieu ton giao, tiềm hiểu tôn giáo, hanh phuc, hạnh phúc, hanh phuc gia dinh, hạnh phúc gia đình, cau sieu, cầu siêu, sieu do, siêu độ, cau an, cầu an, thien chua va phat, thiên chúa và phật, cong giao phat giao công giáo phật giáo, vang sanh, vãng sanh, trong một kiếp, nhứt kiếp, nhất kiếp, phóng quang độ, cực lạc quốc, cõi cực lạc, niệm Phật nhứt tâm bất loạn, hồng danh đức Phật A Di Đà, sanh về Cõi Phật, sanh ve Coi Phat, phép tu, phep tu, pháp tu Tịnh Độ, tu hoc, tu học, phat tu, phật tử, giai thoat, giải thoát, luc lam trung, lúc lâm trung, luc sap chet, lúc sắp chết, tren giuong benh, trên giường bệnh, niem phat, niệm phật, niem A Di Đa Phat, niệm A Di Đà Phật, A Di Da Phat, A-di-da phat, A-di-đà, Amitaba,Amitābha, Amitabha, viet nam phat giao, Việt Nam Phật Giáo, Vietnamese buddhism

 

Audio Truyện Phật Giáo Audio Kinh điển đại thừa Audio Đại tạng kinh (Nikaya) Audio Kinh Tụng Audio Luận tạng Audio Luật tạng Phật pháp cho người bắt đầu Audio Thiền học Audio Tịnh độ Audio Triết học phật giáo Âm nhạc phật giáo Upload nhạc Phật Giáo Thư viện media tổng hợp Cư sĩ - Diệu Âm (Australia) Pháp Sư Ngộ Thông Pháp Sư Tịnh Không Các bài Thuyết Pháp Truyện Phật Giáo Chết & Tái sinh Nghệ thuật sống đẹp Thơ Thiệp điện tử Hình ảnh Phật Giáo Ăn chay Hướng dẫn nấu chay Tài liệu chữa bệnh Bồ Tát Hạnh Kinh Điển I Kinh Điển II Lịch sử Phật Giáo Nghi Lễ Danh Nhân Thế Giới Phật Học I Phật Học II Đức Phật Luận Giải Giới Luật Thiền Nguyên Thủy Tổ Sư Thiền Mật Tông Triết Học Phật Giáo
 
 

 

 

 

Bồ Đề Tư Lương Luận

Thích Như Điển 

 

- Thứ tự kinh văn số 1660 thuộc Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh, quyển thứ 32, Luận Tập Bộ Toàn. Từ trang 517 đến trang 541.

- Bản gốc của Thánh Giả Long Thọ.

- Tỳ Kheo Tự Tại giải thích.

- Đại Tùy Nam Ấn Độ Tam Tạng Đạt Ma Hấp Đa dịch từ Phạn văn ra Hán văn.

- Sa Môn Thích Như Điển, Phương Trượng chùa Viên Giác Hannover, Đức quốc, dịch từ Hán văn ra Việt văn.

 

Quyển thứ nhất

 

Nay y nơi chư Phật

Chắp tay mà đảnh lễ

Con nay như pháp nói

Phật Bồ Đề tư lương

Phật là kẻ ở nơi tất cả đều biết và giác ngộ. Đây nghĩa là Phật. Những gì đáng biết thì biết được. Lại ở nơi vô trí, thùy miên mà giác ngộ vậy. Giác ấy có nghĩa là giác ngộ, lìa vô trí và thùy miên (ngủ, nghỉ) Lại nữa những vị dịch chữ Phạn không rõ chữ giác nầy. Chỉ có nghe tên khắp cả ba cõi; nên có thể giác. Tất cả chư Phật có được giác là cái giác nầy. Tất cả các loại trí chỉ có Phật mới biết, mà chẳng phải Thanh Văn, Độc Giác hay Bồ Tát là những vị mà cộng pháp chưa hoàn toàn đầy đủ. Những vị nầy không phải là không lầm lỗi. Cho nên quá khứ, vị lai, hiện tại chia ra những kẻ bên trên như thế mà nên chắp tay, giữ gìn cung kính, đảnh lễ. Ta nay nói, tự phân biệt như giáo pháp mà những kinh điển kia đã nói rồi. Nay cũng lại như thế mà nói thôi.

Phật lìa vị đã lìa vô trí, là kẻ giác ngộ, biết được tất cả trí, là tư lương (hành trang) hay đầy đủ phép giác ngộ vậy. Vì hành trang của sự giác ngộ. Lại cũng có nghĩa là giữ gìn, giống như trong thế gian mặt trời giữ sức nóng, mặt trăng giữ độ lạnh. Nhiếp đây có nghĩa là giữ gìn vậy. Như thế có nghĩa là giữ gìn pháp giác ngộ, làm hành trang cho Bồ Đề. Nói là Tư Lương tức nghĩa là giữ gìn. Lại cũng có nghĩa là trưởng dưỡng, giống như trong thế gian có thể đầy đủ 10, 100 hay 1.000, hoặc chỉ tự đầy đủ, hoặc khó tự đầy đủ. Bồ Đề Tư Lương lại cũng như thế đó. Cho nên có nghĩa là Trưởng Dưỡng Bồ Đề. Lại cũng có nghĩa là nguyên nhân. Giống như nói xe của thành Xá Vệ thì nói là xá tư lương, thành tư lương, xa tư lương. Như thế là nơi sanh nhơn duyên pháp của Bồ Tát. Nên gọi tên là Bồ Tát Tư Lương. Lại nữa cũng có nghĩa là chia ra đầy đủ. Giống như chia phần lễ kỵ (cúng lễ) nhóm lửa đầy đủ; nên có tên là cúng lễ. Chẳng phải chẳng đầy đủ, lại như thân phận đầu, tay, chân và tất cả phải đầy đủ nên mới gọi là thân. Nếu chẳng đầy đủ mà chia phần thì cũng như thế. Kẻ bố thí thì cho đồ vật. Còn kẻ nhận thì hồi hướng. Cả hai đầy đủ nên gọi là thí tư lương. Lại chẳng đầy đủ, giới và tư lương cũng lại như vậy. Cho nên ở đây có nghĩa là phân chia từng phần đầy đủ gọi là tư lương. Như thế ta nói Bồ Đề Tư Lương, nay có thể đầy đủ, làm trưởng dưỡng, là nguyên nhơn của Bồ Đề, từng phần đầy đủ của Bồ Đề. Tất cả đều là nghĩa nầy vậy.

Vì lại nói chẳng khuyết

Bồ Đề các tư lương

Tuy tiếp cùng chư Phật

Riêng được hiểu vô biên

Với năng lực gì mà Thanh Văn, Bồ Tát biết còn ít, chẳng có năng lực vậy? Nếu muốn nói các Bồ Đề Tư Lương chẳng khuyết, chẳng dư. Chỉ có chư Phật riêng được vô biên giác, ngôn vô biên giác. Nghĩa là chẳng phải ít giác vậy. Đức Phật Thế Tôn ở nơi nghĩa của vô biên ứng trí mà giác biết vô ngại. Cho nên Phật có tên là Vô Biên Giác vậy. Lại nữa ở nơi dục lạc cùng với tự qua khỏi khổ, dứt bỏ thường, có, không v.v... qua sự thấy nghe biên kiến. Giác mà chẳng đắm trước. Ở nơi giác vô biên đó chỉ có Phật; nên gọi là vô biên giác. Hỏi vì sao mà tư lương nầy chỉ có Phật hay nói, mà người không thể đáp được.

Thể Phật đức vô biên

Giác tư lương làm gốc

Cho nên giác tư lương

Lại chẳng có biên giới

Phật Thể có nghĩa là Phật thân. Thân Phật kia có đầy đủ vô biên công đức. Cho nên nói là thân Phật có cái đức vô biên. Lại cũng còn có nhiều nghĩa khác nhau. Cũng giống như tụng đọc nhiều loại kinh sách khác nhau. Làm như thế gọi tên là công đức. Lại cũng có nghĩa là kiên cố. Giống như bện một sợi dây, hoặc se làm 2 hay se làm 3 lần mới thành. Lại cũng có nghĩa là tăng trưởng. Giống như lợi tức, hoặc tăng 2 làm công, hoặc tăng 3 làm công. Lại cũng có nghĩa là y chỉ (nương tựa). Giống như các vật, mỗi mỗi nương tựa vào nhau làm công. Như thế thân Phật là giới định và vô biên sai biệt công đức nương tựa mà có vậy. Cho nên nói là thân Phật có vô biên công đức. Lấy tư lương làm căn bản. Đó là Bồ Đề Tư Lương và Phật thể vô biên công đức làm căn bản vậy. Căn có nghĩa là kiến lập, bồ đề là trí. Căn tức là tư lương. Với tư lương kia có thể kiến lập tất cả trí huệ. Cho nên nói Tư Lương là căn bản của Phật thể. Bởi vì Phật thể có vô biên công đức. Do tu vô biên công đức mà thành Phật thể kia. Cho nên tư lương lại chẳng có ngằn mé.

Nay nói phần ít kia

Kính lễ Phật Bồ Tát

Cùng với các Bồ Tát

Sau Phật nên cúng dường

Những tư lương thì vô biên mà sự hiểu biết thì có giới hạn. Cho nên nói tư lương kia chẳng thể khuyết được. Lại nói rằng kia ít phần kính lễ Phật, Bồ Tát.

Hỏi: Nên lễ Phật mà tất cả chúng sanh là tối thắng. Còn nghĩa vì sao trong nầy lại lễ Bồ Tát ?

Đáp rằng: Vì các Bồ Tát đã thứ tự cúng dường các vị Phật vậy. Chư Bồ Tát từ sơ phát tâm cho đến giác ngộ, tất cả đều hay cúng dường. Bồ Tát có 7 loại. Đầu tiên là sơ phát tâm. Thứ 2 là chánh tu hành. Thứ 3 là đắc vô sanh nhẫn. Thứ 4 là quán đảnh. Thứ 5 là nhứt sanh sở hệ. Thứ 6 là tối hậu sanh. Thứ 7 là nghệ giác trường. Những Bồ Tát nầy theo chư Phật sau đó mà cúng dường. Từ thân, khẩu, ý cho đến ngoại vật đều cúng dường.

Kẻ mới phát tâm chưa được địa. Chánh tu hành cho tới thất địa được vô sanh nhẫn trụ ở bát địa. Quán đảnh giả trụ ở Thập Địa. Nhứt sanh sở hệ giả sẽ vào nơi cõi Đẩu Suất. Cuối cùng của lần sanh trụ ở cõi Đẩu Suất. Nghệ Giác Trường là kẻ muốn thọ dụng tất cả trí tri.

Ở nơi bảy loại Bồ Tát nầy - Sơ phát tâm Bồ Tát, tất cả chúng sanh đều nên lễ kính, hà huống khác nữa. Vì sao vậy? Thân tâm thật to lớn vậy. Như Lai dạy cho vô lượng vậy. Khi Bồ Tát phát tâm Bồ Đề thì ở nơi mười phương không giảm, chư Phật quốc độ không giảm, các chúng sanh không giảm. Do lòng từ bủa khắp đầy đủ khi phát tâm Bồ Đề. Nếu có chúng sanh nào chưa được độ thì ta sẽ độ. Những kẻ chưa giải thoát thì ta sẽ làm cho họ giải thoát. Những kẻ chưa tỉnh, ta sẽ làm cho tỉnh lại. Những kẻ chưa tịch diệt ta làm cho tịch diệt. Ở nơi Thanh Văn ta làm cho họ nhập vào Thanh Văn thừa. Ở nơi Độc Giác ta làm cho họ nhập vào Độc Giác thừa. Ở nơi Đại Thừa ta làm cho họ nhập vào Đại Thừa. Muốn làm cho chúng sanh tất được tịch diệt, chẳng phải làm tịch diệt thiểu phần chúng sanh, mà cho những kẻ có thân tâm thật to lớn. Tất cả chúng sanh đều nên lễ kính, như Như Lai đã dạy. Như Thế Tôn đã bảo Ngài Ca Diếp. Giống như mặt trăng non lại hay làm lễ, chẳng chờ trăng đầy. Như thế Ca Diếp. Nếu có ai tin ta, phải nên lễ kính các vị Bồ Tát. Chẳng phải Như Lai. Vì sao vậy? Từ nơi Bồ Tát mà xuất sanh Như Lai vậy. Lại nữa ở nơi Thanh Văn thừa mà nói rằng:

Ở kia biết pháp nầy

Hoặc già hay trẻ thơ

Nên cúng dường cung kính

Như Phạm Chí thờ lửa

Như thế các Bồ Tát ở sau các Đức Phật, nên thứ tự cúng dường. Như kệ nói:

Như giữ gìn giống Phật

Thắng dư ít phần làm

Cho nên chư Bồ Tát

Sau Phật mà cúng dường

Từ sánh với hư không

Phổ biến khắp chúng sanh

Cho nên đứa con ngoan

Sau Phật mà cúng dường

Ở nơi các chúng sanh

Đại bi giống như con

Cho nên là Phật Tử

Sau Phật mà cúng dường

Bi tâm lợi chúng sanh

Không hai giống hư không

Cho nên lại không sợ

Sau Phật mà cúng dường

Tất cả thời như cha

Tăng trưởng các chúng sanh

Cho nên các Bồ Tát

Sau Phật mà cúng dường

Giống như đất nước lửa

Chúng sanh hay thọ dụng

Cho nên kẻ cho vui

Sau Phật mà cúng dường

Chỉ vì lợi chúng sanh

Xả ly chính nhơn vui

Cho nên kia tất cả

Sau Phật mà cúng dường

Phật cùng Phật có thừa

Tất cả từ tâm đầu

Cho nên các Bồ Tát

Sau Phật mà cúng dường

Hỏi Tôn Giả rồi mới nói ngay về duyên khởi của tư lương và bây giờ thì đáp về tư lương như sau:

Giống như mẹ Bồ Tát

Lại như mẹ các Phật

Bát Nhã Ba La Mật

Là giác đầu tư lương

Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của các Bồ Tát. Là tư lương đầu của Bồ Đề. Vì sao vậy? Vì tối thắng vậy. Như các thân căn thì nhãn căn là tối thắng. Những phần của thân thì đầu là quan trọng. Trong tất cả Ba La Mật Đa thì Bát Nhã Ba La Mật Đa là tối thắng cũng lại như thế. Cho nên Bát Nhã Ba La Mật Đa là tối thắng vậy. Vì là tư lương đầu tiên. Lại là kẻ đi trước vậy. Như trong các pháp thì tín là đi trước. Trong các Ba La Mật thì Bát Nhã Ba La Mật đi trước cũng lại như vậy. Như Bố Thí mà chẳng hồi hướng Bồ Đề, tức chẳng phải Bố Thí Ba La Mật. Như thế Thi La (giới) mà chẳng hồi hướng Bồ Đề lại chẳng phải là Thi La Ba La Mật. Hồi hướng Bồ Đề tức thị Bát Nhã. Do Bát Nhã đi trước nên có thể hồi hướng. Cho nên gọi là tiền hành vậy. Trong các Ba La Mật thì Bát Nhã Ba La Mật vì Bồ Đề mà làm tư lương đầu tiên. Lại các Ba La Mật là nhơn thể của Tam Luân Tịnh (kẻ cho, người được cho và vật cho). Cho nên Bát Nhã Ba La Mật vì Bồ Đề mà làm tư lương đầu tiên. Tam Luân Tịnh là Bồ Tát y nơi Bát Nhã Ba La Mật mà hành bố thí chẳng nghĩ đến tự thân, lìa thủ chấp của tự thân vậy. Chẳng nhớ nghĩ đến người nhận sai khác, lìa tất cả các nơi phân biệt; chẳng nhớ nghĩ đến kết quả của sự bố thí mà các pháp chẳng đến chẳng đi vậy. Như thế chư Bồ Tát được Tam Luân Tịnh thí. Như tịnh thí, tịnh giới lại cũng như thế. Ở nơi Bát Nhã Ba La Mật Đa nầy, các Bát Nhã Ba La Mật thì Tam Luân Tịnh là cái nhơn thể vậy. Bát Nhã Ba La Mật vì Bồ Đề mà làm tư lương đầu tiên. Lại có kết quả lớn, mà Bát Nhã Ba La Mật là quả lớn hơn Ba La Mật. Như kinh nói rằng:

Bồ Đề tâm phước đức

Cùng với pháp giữ gìn

Nơi không mà tin giải

Đều hơn mười sáu phần

Trong kinh Bi La Ma về đại quả và nhơn duyên đã nói, thì đây là quả lớn vậy. Bát Nhã Ba La Mật vì giác ngộ mà làm tư lương đầu tiên.

Hỏi: Vì sao mà Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của Bồ Tát?

Đáp: Vì hay sanh vậy. Vì phương tiện mà nhiếp (gìn giữ) Bát Nhã sanh ra các Bồ Tát, làm cho cầu được vô thượng Bồ Đề, chẳng cầu Thanh Văn Độc Giác là nhơn sanh ra thân Phật vậy. Nên nói Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của các Bồ Tát. Lại đối với 5 Ba La Mật kia như nói Yên Bát La Nị Ba Đệ vậy. Yên là tánh. Bát La Nị Ba Đệ là tụng (gọi). Tức là tánh tướng làm Ma Đa (Ma Đa phiên dịch là mẹ. Ở nơi chữ Ma Đa là từ Yên Bát La Ni Ba Đệ có chữ Yên là thể tánh của Ma Đa. Bát La Nị Ba Đệ là tụng nghĩa của Ma Đa mà Bát La Nị Ba Đệ dịch đúng nghĩa là mẹ vậy). Giống như mẹ sanh con thì hoặc để nơi giường hoặc để trên đất. Bát Nhã Ba La Mật Đa cũng lại như thế. Sanh kia cầu Bồ Đề, Bồ Tát thì lúc ấy để nơi thí với 5 Ba La Mật, hay cầu cho Bồ Tát giác ngộ vậy. Cho nên nói Bát Nhã Ba La Mật Đa là mẹ của Bồ Tát. Lại nói về lượng như nói: Mang Ma Nê vậy, Mang là tánh, Ma Nê là âm đọc tụng. Tức tánh tướng nầy là Ma Đa (nơi chữ Ma Đa lại từ chữ Mang Ma Nê sinh ra chữ Mang cũng thể tánh Ma Nê khi tụng thì nghĩ Ma Nê, dịch đúng là lượng. Cho nên lượng nầy cũng là mẹ vậy). Giống như mẹ sanh con rồi tùy thời mà lo liệu. Như thế con ta do ăn uống mà thân lớn và cũng do đây mà tổn giảm. Bồ Tát cũng lại như thế. Ở nơi Bát Nhã Ba La Mật tự so sánh với thân nầy, ta nên như thế mà bố thí, ta nên như thế mà trì giới v.v... Đều do tự lượng nhơn duyên vậy. Cho nên nói rằng Bát Nhã Ba La Mật Đa là mẹ của Bồ Tát vậy. Giống như đồ đo lường có Bát La Tát Tha, có A Trạch Già, có Đột Lộ Nõa, có Khư Lê Đệ v.v... (như những loại đong lường của thế gian). Sự thẩm lượng các Bồ Tát cũng lại như thế. Với sơ phát tâm nầy, với sự tu hành nầy, với sự nhẫn chịu nầy, là nhơn duyên đo lường vậy. Cho nên nói Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của các Bồ Tát. Lại nữa Tu Đa La (kinh) thì đọc tụng. Nghĩa là ở nơi kinh làm mẹ, gọi là tụng. Ở trong những kinh điển ấy có xưng dương tên của các nước Phật, Bồ Tát. Gọi là Tỳ Ma La Kiết Lợi Đế, nói là Già Tha (tiếng cũ nói là tạp Ma Cật là không đúng).

Bát Nhã Ba La Mật

Là mẹ của Bồ Tát

Làm cha của phương tiện

Con gái là từ bi

Lại trong các kinh khác lại tụng (gàtha = già tha) như thế mà các kinh đã nói: Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của Bồ Tát.

Hỏi: Vì sao nói Bát Nhã Ba La Mật lại cũng là mẹ của chư Phật?

Đáp: Là vì sanh ra và hiển thị (chỉ bày) cái trí vô chướng ngại. Quá khứ, vị lai, hiện tại chư Phật là do Bát Nhã Ba La Mật A Hàm vậy. Phiền não diệt rồi, sẽ diệt và đang diệt sẽ xuất sanh, mà Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của chư Phật, lại hiển bày chỉ cho cái trí vô chướng ngại. Tất cả chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại đều hiển thị cái trí vô ngại nầy đều do nơi hiển bày của Bát Nhã Ba La Mật. Nên sự hiển thị nầy là trí vô chướng ngại vậy. Chư Phật chỉ cho thấy rằng Bát Nhã Ba La Mật là mẹ, mà trong đây có Luân Lô Ca.

Do lòng từ tương ưng

Bát Nhã Ba La Mật

Nơi vô vi bờ kia

Con Phật hay qua khỏi

Được đến vô đẳng giác

Lợi nhiếp các chúng sanh

Trí là mẹ như vậy

Người lớn phải như thế

Do được trí độ rồi

Lại được thành thân Phật

Lại làm mẹ các Phật

Hơn cả như đã nói

Vì sao đây có tên là Bát Nhã Ba La Mật? Không cùng với Thanh Văn, Độc Giác vậy; nên có tên là Bát Nhã Ba La Mật. Ở nơi bên trên không thể biết hết; nên gọi tên là Bát Nhã Ba La Mật. Điều nầy phải biết là đến tất cả bờ kia vậy. Nên gọi tên là Bát Nhã Ba La Mật. Bát Nhã Ba La Mật nầy không có cái gì hơn được; nên có tên là Bát Nhã Ba La Mật. Ba đời đều bình đẳng vậy; nên có tên là Bát Nhã Ba La Mật, hư không vô biên đều bình đẳng; nên có tên là Bát Nhã Ba La Mật. Như thế là những nhân duyên thù thắng, như trong Bát Nhã Ba La Mật Đa đã nói; nên có tên là Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi rồi lược nói tư lương đầu tiên của Bồ Đề và bây giờ thì nói phần tư lương thứ hai.

Thí, giới, nhẫn, tấn, định

Và cùng với năm nầy

Đều do trí mà được

Ba La Mật giữ gìn

Trong nầy Đa Na (thí) Ba La Mật là tư lương thứ 2 của Bồ Đề. Vì Bát Nhã mà thực hành trước. Bồ Tát vì Bồ Đề mà làm việc bố thí. Cho nên thí là tư lương thứ hai. Ở nơi ấy sanh thân, ý, lạc khác. Nhơn đây gọi tên là bố thí. Chẳng làm khổ ai. Nó có 2 loại. Nghĩa là tài thí và pháp thí. Tài thí lại cũng có 2 loại. Nghĩa là cùng ý thức và chẳng cùng ý thức. Cùng ý thức lại cũng có 2 loại. Nghĩa là trong và ngoài. Nếu tự thí thân thể tay chân mình hay thí toàn thân. Ở đây gọi là nội thú. Nếu thí con trai, con gái, vợ con và 2 chân, 4 chân v.v... Đây gọi là ngoại thí. Chẳng cùng ý thức cũng có 2 loại. Đó là có thể ăn và không thể ăn. Đây có nhiều loại. Nếu thí thịt thân thể thì thọ dụng để làm vật ăn uống. Đây nói là có thể ăn. Hoặc thí ngoài thân thọ dụng như nước hoa, giữ vàng bạc trân bảo, y phục, đất đai, tài vật, vườn, nhà, ao hồ, nơi du hí v.v... Thì đây là những loại không thể ăn được. Sau đó có thể thọ dụng pháp thí. Lại cũng có 2 loại. Nghĩa là thế gian và xuất thế gian. Nếu có gây nhân pháp thí mà lưu chuyển sanh ra vì ái trong cảnh giới ấy (cựu dịch sanh tử là chẳng đúng. Tên bây giờ sửa thành lưu chuyển vậy. Sau đó dịch lưu chuyển là do nghĩa nầy). Đó là thế gian. Nếu có nhân pháp thí mà quả báo vượt khỏi lưu chuyển, thì đó là xuất thế gian. Tài thí và pháp thí kia mỗi thứ đều có 2 loại. Nghĩa là có đắm trước và không đắm trước. Nếu vì tự thân, hay vì sanh riêng, hay vì thắng quả, hy vọng tương tục nơi tài pháp thì thì đây là có đắm trước. Nếu vì lợi ích an lạc của tất cả chúng sanh. Nếu chẳng chứng ngại trí, thì đây là không đắm nhiễm. Ngoài ra còn có vô úy thí. Lại tùy thuận vào nơi tài thí mà 2 loại quả thí kia cùng với dư khí (nước loãng) như trong kinh Đại Thừa nói. Nơi đây lược nói kệ rằng:

Ăn uống cùng đồ mặc

Tùy thuận đều bố thí

Lại thí hoa, hương, đèn

Mùi thơm cùng âm nhạc

Hoặc thí các mỹ vị

Thuốc men cùng đồ nằm

Cùng với chỗ dưỡng bịnh

Thầy thuốc cùng người hầu

Nam nữ và vợ con

Nô tỳ cùng kho báu

Trang sức và dâm nữ

Tùy thuận đều bố thí

Cùng với các bảo vật

Mỗi mỗi đều trang nghiêm

Voi, ngựa, xe hết thảy

Vật quý đều thí cho

Vườn rừng nơi tu hành

Ao, giếng, nơi hội họp

Đất đai cùng vật khác

Khách xá cũng đều thí

Hoặc hai chân, bốn chân

Hoặc chỉ một bãi cát

Thôn, lý cùng quốc độ

Cả ngôi vua cũng thí

Thí tất cả vật quý

Lợi lạc tùy thuận cả

Vì chỗ chúng sanh nương

Kẻ bố thí chẳng sợ

Thí những vật khó xả

Tay, chân, mắt, tai, mũi

Lại cho tim cùng đầu

Cùng thân cũng cho nốt

Lúc tu hạnh bố thí

Thường ở nơi người nhận

Tưởng nên sanh phước điền

Lại như quyến thuộc lành

Bố thí các quả báo

Đầy đủ lành tụ tập

Hồi hướng vì mình người

Thành Phật và Tịnh Độ

Bồ Tát hay bố thí

Hồi hướng đúng thân Phật

Bồ Tát Bố Thí nầy

Được tên Ba La Mật

Hoặc bờ nầy bờ kia

Lại chẳng thể nói hết

Quả thí đến bờ kia

Nói là thí bỉ ngạn.

Bây giờ lại nói về thí chủ sai biệt:

Chẳng tham nơi quả ái

Từ bi ba luân tịnh

Chánh giác nói thí kia

Đó là cầu giác ngộ

Ta đã làm việc nầy

Làm đúng lại đang làm

Nếu xả như thế nầy

Chất chứa chẳng bố thí

Tăng tham, quả của thí

Tùy thuận tức hay xả

Nói là lợi vì người

Biết nhớ chẳng thí chủ

Chẳng tham, tăng quả nhiều

Duy chỉ thí tâm từ

Đây tên thật thí chủ

Tất cả ngoài bán buôn

Như mây lớn thành mưa

Mọi nơi có tâm thí

Đây tên đại thí chủ

Ngoài ra là rất ít

Thí và quả báo thí

Thương tưởng cùng tùy thuận

Thí chủ nơi mọi người

Giống như là cha mẹ

Chẳng nghĩ cho vật gì

Kẻ nhận cùng người cho

Hay vui mà bố thí

Đây tên là thí chủ

Nếu chẳng phân biệt Phật

Bồ Đề cùng Bồ Tát

Mà vì thí giác ngộ

Kia đó sớm thành Phật.

Hỏi và giải thích về bố thí Ba La Mật rồi, bây giờ nói về Thi La (giới) Ba La Mật.

Giải rằng: Ba La Mật như ý nghĩa phía trước đã giải đáp. Còn Thi La thì bây giờ sắp nói đây. Nói Thi La có nghĩa là tập cận vậy. Điều nầy chỉ về thể tướng. Lại cũng có nghĩa là bổn tánh, như thế gian có giới vui, giới khổ vậy. Lại nữa cũng có nghĩa là thanh lương. Vì chẳng hối là nguyên nhân, lìa tâm nóng giận ưu não vậy. Lại có nghĩa là an ổn, hay làm nhơn cho đời khác an lạc. Lại cũng có nghĩa là an tịnh, hay kiến lập chỉ quán. Lại cũng có nghĩa là tịch diệt, là nguyên nhơn chứng được Niết Bàn an lạc. Lại cũng có nghĩa là đoan nghiêm, hay trang sức vậy. Lại có nghĩa là tinh khiết, hay tẩy trừ các việc thô ác. Lại có nghĩa là đứng đầu hay vì chúng mà chẳng sợ yếu đuối. Lại cũng có nghĩa là tán thán, hay sanh danh xưng. Giới nầy làm cho thân khẩu ý chuyển đổi làm lành. Ở nơi đó lìa việc giết hại, cũng chẳng thủ dục tà hạnh v.v... Đây là 3 loại giới thuộc về thân, xa rời nói dối, nói phá hoại, nói lời thô ác, nói tạp hí (giỡn) v.v... Đó là 4 giới thuộc về miệng. Xa rời tam sân tà kiến. Đây là 3 loại giới thuộc về ý. Như thế biết rằng thân khẩu ý thực hành những điều thiện thì 10 giới nầy chuyển đổi qua. Cùng với tham sân si sinh ra 10 loại ác, để mà đối trị. Mà 10 loại hành động ác như trên, dưới, giữa thường hay ưa bắt chước, gần gũi vậy. Mà chúng sẽ làm cho đọa vào cõi địa ngục, súc sanh, Diệm Ma v.v...

Như 10 giới lành mà trước đã nói. Nếu chẳng hiểu biết phân chia rõ ràng, hạ trung thượng, thường hay gần gũi. Tùy theo phước đức mỗi mỗi sai biệt. Sanh làm trời người cũng sai biệt. Nếu hay hiểu biết phân biệt làm 10 điều thiện, giới ấy mỗi mỗi thường hay gần gũi, bắt chước thực hành nhiều thì sẽ được vào địa của Thanh Văn và địa của Bồ Tát cũng chuyển đổi sai biệt khác nhau.

Lại nữa ở đây là Bồ Tát tụ giới, có 65 loại vô tận. Như trong kinh Vô Tận Ý đã nói nên biết. Lại lược nói có 2 loại giới. Nghĩa là loại bình đẳng thì giới và bất bình đẳng thì giới. Loại bình đẳng thì giới là làm tích tụ việc lành nơi thân khẩu ý nầy. Đời đời được sanh nơi thì; nghĩa là chỗ giàu có vui sướng; hoặc Thanh Văn, Độc Giác. Cũng có tương báo nơi Tịnh Độ hay sanh làm những chúng sanh thuần thục; lại cũng thành Chánh Biến Giác. Những loại trên đây được gọi là bình đẳng chủng thì giới. Sai biệt với cái nầy thì có bất bình đẳng thì giới.

Lại nữa có 2 loại giới. Nghĩa là tác giới và vô tác giới. Nếu ở nơi có làm thì có người tạo nên; gọi tên là tác giới. Khác với đây, gọi là vô tác giới.

Lại có 9 loại giới khác nhau. Đó là phàm phu giới, ngoại đạo ngũ thông giới, nhơn giới, giới của Thiên Tử ở cõi dục, giới của Thiên Tử ở cõi sắc và vô sắc. Có học, không học Thanh Văn giới, Độc Giác giới, Bồ Tát giới.

Phàm phu giới nghĩa là sanh vào nơi có giới hạn. Ngoại đạo ngũ thông giới, nghĩa là thần thông hết thì lùi. Nhơn giới có nghĩa là thập thiện nghiệp đạo hết thì hết. Dục giới Thiên Tử giới có nghĩa là phước báu hết thì hết. Sắc giới Thiên Tử giới có nghĩa là Thiền Định hết thì hết. Vô Sắc giới Thiên Tử giới có nghĩa là Tam Ma Bát Đề (chỉ) hết thì hết. Có học vô học Thanh Văn giới nghĩa là khi cứu cánh Niết Bàn hết thì hết. Độc Giác giới có nghĩa là khi Đại Bi thiếu thì hết. Bồ Tát giới nghĩa là chẳng có cùng tận. Giới nầy có thể làm sáng tỏ những giới khác vậy. Hạt giống tiếp nối chẳng dứt. Cho nên Bồ Tát cũng luôn luôn tồn tại không dứt. Cho nên Như Lai nói là giới vô tận vậy. Do nhơn duyên đó mà giới Bồ Tát được nói là giới vô tận. Các giới Bồ Tát đều hồi hướng đến Bồ Đề. Cho nên có tên là giới Ba La Mật. Sau đây là bài kệ:

Giống như cha thương con sức mạnh

Lại như chính mình yêu mạng sống

Ra khỏi yêu ấy chỉ có giới

Tâm lớn tạo ra yêu thương ấy

Giới nầy gần gũi nơi Phật rồi

Giải thoát liền rời khỏi ái nầy

Giống chim người đời thường thí cho

Kẻ trí thường hay thích giới nầy

Giới nầy lợi ích cho mình, người

Làm thân đoan nghiêm lìa lo lắng

Đời nầy đời sau đều trang nghiêm

Giới ấy kẻ trí nên mến mộ

Giới nầy chẳng do nơi tha lực

Chẳng phải không được chẳng cầu ăn

Tất cả đều do chính tự mình

Cho nên người trên yêu giới nầy

Tài vật quốc gia cùng đất đai

Tự thân, xương thịt cùng đầu não

Có thể xả được, chẳng bỏ giới

Vì muốn thanh tịnh đến Bồ Đề

Giả sử từ trời đọa xuống đất

Lại làm từ đất lên cõi trời

Vì mãn ly cấu, đất chẳng dơ

Nên phải quyết định chẳng thay đổi

Nếu đã đầy đủ giới phương tiện

Bây giờ tức được đệ nhị địa

Tức được lìa dơ sanh đất lành

Lúc ấy thành tựu tâm ưa muốn

Nếu cả Trời, Người, A Tu La

Cho đến súc sanh có thể đổi

Nếu biết giáo hóa phương tiện rồi

Theo niệm vãng sanh về nơi kia

Hoặc hay bố thí giúp chúng sanh

Hoặc hay nói ngọt ở ý nầy

Hoặc lại cùng kia ở yên ổn

Hoặc cùng đồng sự giúp lực nầy

Hoặc tại cõi người làm ông chủ

Hoặc tại cung trời mà tự tại

Lớp lớp phương tiện làm chỉ đạo

Tức hay an trú nơi bạch pháp

Đầy đủ giới thật cùng thần thông

Có thể làm khô nơi biển lớn

Thế gian hết rồi lửa thiêu đốt

Chỉ trong sát na liền diệt hết

Quán xem thế gian nhiều phiền não

Não ấy sinh bịnh do lìa quen

Kẻ trí có giới cùng phương tiện

Vì đời gần nương chỉ đường lành.

Hỏi và đã giải thích về Thi La (giới) Ba La Mật rồi. Bây giờ lại nói Sằn Đề (nhẫn nhục) Ba La Mật.

Đáp rằng: Sằn Đề (Ksànti) nghĩa là thân và tâm thọ các khổ lạc, với ý chí kiên nhẫn chẳng cao chẳng thấp, tâm chẳng nhiễm thấu. Đây có tên lược nói là Sằn Đề. Nếu nói cách khác thì có 3 loại. Nghĩa là thân trụ trì, tâm trụ trì và pháp trụ trì.

Ở nơi thân trụ trì phải nhẫn, nghĩa là thân ấy gặp khổ. Nếu tâm ở ngoài hoặc vô tâm thì chẳng yên lúc gặp; nên thân sanh khổ, mà nhẫn thì không lường được. Đây có tên là thân trụ trì. Nhẫn bên ngoài sanh ra. Nghĩa là do nhân duyên ăn uống mà khởi lên sợ sân si và sợ các loài muỗi mòng, rắn, cọp, sư tử, beo v.v... Loài 2 chân, bốn chân hoặc nhiều chân. Những vật ấy làm cho thân gặp nhiều não hại. Hoặc lại ăn đến tay, chân, tai, mũi, đầu, mắt, tứ chi mà bị sát hại. Ở những việc ác như thế mà tâm không bị bấn loạn, lại chẳng kinh động thì đó có tên là thân trụ trì nhẫn. Lại nữa do nhân của gió dữ, trời nóng lạnh, mưa bão, trời sét v.v... làm cho lo lắng khổ sở; thân nầy khổ như vậy nhưng vẫn giữ yên ổn. Điều nầy có tên là nhẫn. Lại nữa nơi thân nổi lên các bịnh tật cùng với 404 thứ bịnh làm cho thân khổ. Lúc gặp khó khăn như thế mà nhẫn chịu không so lường. Thì đó có tên là thân trụ trì nhẫn

Ở nơi tâm trụ trì nhẫn có nghĩa là bị mạ lị, sân nhuế, chửi bới, phỉ báng, tìm lỗi nói xấu v.v... toàn những lời chẳng ái ngữ, lại làm não loạn; nhưng lúc ấy tâm bất động, lại chẳng bị xúc loạn. Đây có tên là tâm trụ trì nhẫn. Lại nữa trong 8 loại thế pháp tiếp xúc như: Được lợi, mất lợi, tiếng tốt, tiếng xấu, khen, chê, khổ, vui mà tâm chẳng cao thấp, bất động như núi. Đây có tên là tâm trụ trì nhẫn. Lại nữa đoạn hẳn đi sự gắt giận vậy. Tâm chẳng sát hại, tâm chẳng kết hận, tâm chẳng đấu tranh, tâm chẳng chấp trước, tự giữ cho mình và cho người. Ở nơi chúng sanh tương ưng với lòng từ. Lại hay bi mẫn làm cho khởi lên sự hoan hỷ, ý thường hay xả bỏ. Những loại nầy lại có tên là tâm trụ trì nhẫn. Ở nơi pháp tâm trụ trì nhẫn nầy. Phải quán sát trong ngoài như thật. Ở ngoài có nghĩa là sự mạ lị, sát hại. Mạ lị có nghĩa là nghe chữ hòa hợp đồng thời chẳng tán thành. Chỉ trong sát na, chữ ấy trở thành không. Nghe như một âm hưởng vậy. Chẳng thể nói những nghĩa tương ưng lần lượt với nhau được. Ở trong đó không có mạ lị. Nếu kẻ phàm phu hư vọng phân biệt mà sinh giận dữ. Nếu chữ và âm thanh ấy biết nơi nghĩa tự tánh của nó thí chẳng thể được, tâm tất tùy thuận, chẳng sanh giằng co. Thọ nhận bình đẳng. Đây có tên là pháp trụ trì nhẫn. Lại nữa ở nơi sát hại thường hay niệm rằng thân ta không bị hại, thân nầy vô tâm, giống như cỏ cây, tường, ảnh v.v... tâm lại chẳng bị hại. Vì tâm chẳng có hình tướng, chẳng có quái ngại. Ở đệ nhứt nghĩa chẳng sát hại nầy quán sát như thế thì chẳng thấy sát hại. Đó là hay nhẫn; nên có tên là pháp trụ trì nhẫn. Bên trong nghĩa là: Lúc quán pháp bên trong liền nhớ nghĩ như thế nầy: Sắc như bột tụ lại từ duyên mà sanh ra, chẳng có động tác, chẳng phải tự sanh, không gì cả, lìa ngã và ngã sở. Thọ giống như bong bóng, tưởng như sức nóng mặt trời, hành giống như cây chuối, thức như huyễn hóa. Từ nhân duyên mà sanh ra, chẳng động tác, chẳng tự sanh, sát na sanh diệt, không, lìa ngã và ngã sở. Ở nơi sắc ấy chẳng có ngã; nơi sắc cũng chẳng có ngã sở, như thế thọ, tưởng, hành, thức cũng vậy. Thức chẳng có ngã và cũng chẳng có ngã sở. Những pháp như thế nầy từ duyên mà sanh ra. Nếu từ duyên sanh ra tức nhiên tự tánh vô sanh. Nếu tự tánh vô sanh tức nhiên không thể hại được. Như thế khi quán sát. Nội, ngoại các pháp tự tánh đều chẳng thể được; nên có tên là pháp trụ trì nhẫn. Lại ở nơi thân, tâm pháp ấy khi quán tại tánh tức thời thuận với vô sanh nhẫn. Đây có tên lược nói là Sằn Đề Ba La Mật, như trong kinh đã nói. Nơi đây có bậc Thánh làm kệ rằng:

Oán thân và con người

Bi niệm thường bình đẳng

Nhơn sân thường chẳng có

Sao lại giận chúng sanh

Lành tu tập tâm từ

Chúng sanh giống thân mình

Bình đẳng chẳng có hai

Vì sao giận chúng sanh

Tâm thường xa rời sân

Nhiều loại vui thích vậy

Người làm cũng vô ngại

Vì sao khác với đời

Ở nơi chúng sanh ấy

Thường muốn làm lợi lạc

Vì sao khởi sân si

Thêm nhiều chúng sanh ác

Thế gian tiếp tán pháp

Tâm nầy chẳng dao động

Giống như miệng núi lửa

Phải biết kia mà nhẫn

Thân tâm lìa các cấu

Việc ngại chẳng thể nhiễm

Như bùn và hư không

Biết được phải nên nhẫn

Nơi thân chẳng yêu riêng

Nơi mạng lại chẳng tham

Các oán không thể có

Xách động ý liên tục

Lại chẳng yêu riêng tiếng

Tâm an giống như vọng

Tiếng nói lại như không

Tâm nhẫn ở nơi tay

Lại chẳng nơi năm chúng

Thủ ngã và tướng mệnh

Thân lại chẳng ngã sở

Biết thế phải nên nhẫn

Nếu chẳng thấy nơi ta

Và ngã sở tự tánh

Liền được vô sanh nhẫn

Phật tử được an ổn

Luận Bồ Đề Tư Lương

 

Hết quyển một

 

---o0o---

 

Quyển 1 >> Quyển 2 >> Quyển 3 >> Quyển 4 >> Quyển 5 >> Quyển 6

 

---o0o---

Trình bày: Nhị Tường

Cập nhật: 1-6-2008


(nguồn: http://quangduc.com)

<< về trang Luận Giải >>