categories: phat phap, phật pháp, thuyet phap, thuyết pháp, phap am, pháp âm, thuyết pháp sư, giảng đạo, giang pháp, thuyet giang phap, thuyết giảng đạo, mp3 thuyết pháp, mp3 thuyet phap, thuyết pháp cd, thuyet phap cd, Phật Thuyết Kinh A Di Đà, Khai Thị, Tinh Hoa Tinh Độ, mp3 thuyết pháp Tinh Hoa Tịnh Độ, phat hoc, phật học, ton giao, mp3 thuyết pháp Hé Mở Cửa Giải Thoát, mp3 thuyet phap Tinh Hoa Tinh Do, mp3 thuyet phap He Mo Cua Giai Thoat, thuyết pháp Bố Thí Cúng Dường, thuyet phap Bo Thi Cung Duong, tôn giáo, Tinh Do, pháp môn Tịnh Độ, chùa Tịnh Độ,Tịnh Độ, Tu Vien, Tu Vien Temple, Tu Vien Tu, Niem Phat Duong, Tu Viện, Niệm Phật Đường, Tu Viện Tự, Tầm Sư Học Đạo, Bổn Tánh Hoàn Nguyên, name: Tu Vien, giang dao, giảng đạo, tam linh, tâm linh, tiem hieu ton giao, tiềm hiểu tôn giáo, hanh phuc, hạnh phúc, hanh phuc gia dinh, hạnh phúc gia đ́nh, cau sieu, cầu siêu, sieu do, siêu độ, cau an, cầu an, thien chua va phat, thiên chúa và phật, cong giao phat giao công giáo phật giáo, vang sanh, văng sanh, trong một kiếp, nhứt kiếp, nhất kiếp, phóng quang độ, cực lạc quốc, cơi cực lạc, niệm Phật nhứt tâm bất loạn, hồng danh đức Phật A Di Đà, sanh về Cơi Phật, sanh ve Coi Phat, phép tu, phep tu, pháp tu Tịnh Độ, tu hoc, tu học, phat tu, phật tử, giai thoat, giải thoát, luc lam trung, lúc lâm trung, luc sap chet, lúc sắp chết, tren giuong benh, trên giường bệnh, niem phat, niệm phật, niem A Di Đa Phat, niệm A Di Đà Phật, A Di Da Phat, A-di-da phat, A-di-đà, Amitaba,Amitābha, Amitabha, viet nam phat giao, Việt Nam Phật Giáo, Vietnamese buddhism

 

Audio Truyện Phật Giáo Audio Kinh điển đại thừa Audio Đại tạng kinh (Nikaya) Audio Kinh Tụng Audio Luận tạng Audio Luật tạng Phật pháp cho người bắt đầu Audio Thiền học Audio Tịnh độ Audio Triết học phật giáo Âm nhạc phật giáo Upload nhạc Phật Giáo Thư viện media tổng hợp Cư sĩ - Diệu Âm (Australia) Pháp Sư Ngộ Thông Pháp Sư Tịnh Không Các bài Thuyết Pháp Truyện Phật Giáo Chết & Tái sinh Nghệ thuật sống đẹp Thơ Thiệp điện tử H́nh ảnh Phật Giáo Ăn chay Hướng dẫn nấu chay Tài liệu chữa bệnh Bồ Tát Hạnh Kinh Điển I Kinh Điển II Lịch sử Phật Giáo Nghi Lễ Danh Nhân Thế Giới Phật Học I Phật Học II Đức Phật Luận Giải Giới Luật Thiền Nguyên Thủy Tổ Sư Thiền Mật Tông Triết Học Phật Giáo

.

 

 

 

Tôi Tập Làm Thơ Haiku

Thiên Hương

 

 Hôm trước, một người bạn gửi một bài thơ Hai-ku, thấy hay hay tôi cũng bắt chước làm vài câu… 

Sáng sớm ngày đầu thu

Tiếng chim non đầu nhà lảnh lót

Cho chiếc lá vàng rơi.....

 

Mưa sao lại hắt hiu

Trời sao chợt dâng mây ủ rũ

Buồn ngỡ hết lại đầy

 

Ơ ḱa nắng đă lên

Leo lắt chút niềm vui chợt đến

Đời như lại hồng lên...

(03/04/05) 

Viết xong, gật gù khoái chí, thấy tự hào lắm.  Nhưng khi bạn tôi đọc, cô ấy bảo, chưa đạt được tinh thần Haiku…  Tức quá, vào web searched những bài về Haiku…

 “Về h́nh thức th́ Haiku gồm 3 câu và 17 âm, không phải 17 chữ, chia làm 5,7,5. [1]

 Xem lại mấy câu thơ của ḿnh.  5, 7, 5 … .  5, 7, 5 … rồi lại 5, 7, 5 có ǵ sai trái đâu, sao lại bảo chưa phải là thơ Haiku nhỉ….

 Lại đọc tiếp:

 “Haiku không phải là một phim bộ dài ḍng mà là một tấm ảnh chụp lấy một khoảng khắc, một trừu tượng, một tư duy, nên nhiều khi vài chữ cũng đủ.“ 1

 Lại xem lại bài thơ, có chụp lấy một khoảng khắc, một trừu tượng, một tư duy đấy.  Thế th́ tại sao…. 

"Trên cành khô

Chim quạ đậu

Chiều tàn mùa thu" [2]

 Trong bài thơ của Basho, ba câu, mười chữ, một cảnh mùa thu, một chiếc cành khô, một con quạ đậu, một buổi chiều tàn… Chỉ vỏn vẹn mười chữ, nhưng vẫn là thơ, vẫn đủ gợi lên được h́nh ảnh lặng lẽ, khô khan và buồn bă của những ngày thu héo hắt sắp bước vào mùa đông buồn thảm…

 Đọc lại bài thơ của ḿnh, chín câu, ba mươi sáu chữ mà cũng chỉ vẽ lên được một buổi sáng thu với chút nắng hồng lên…  Thừa chữ mà thiếu hồn, h́nh như vậy, nói đúng hơn, chắc chắn là vậy, v́ lạm dụng ngôn từ, v́ h́nh ảnh nghèo nàn, buồn nhỉ…

 Người bạn góp ư sửa lại câu thơ….

 “Sáng đầu thu

Tiếng chim non đầu nhà

Chiếc lá vàng rơi.....”

  Chỉ ngắn gọn thế thôi, thế là đủ cho một buổi sáng thu, có cả tiếng chim ca, cả chiếc lá ĺa cành…. 

Người bạn lại bảo…

 “Làm haiku là làm vài câu ngắn ngủi, nguệch ngoạc vài nét không cần chú trọng đến vần điệu, cấu trúc, chủ yếu là ghi lại vision, về sự vật/sự việc một cách hiện thực, đơn giản, "as is", không mô tả cảm xúc (do đó không dùng tĩnh từ và trạng từ),  không mô tả quá khứ và vị lai của sự vật/việc,  nh́n ngay lúc đó nó như thế nào th́ mô tả lại nhu thế  “Tả” chứ không “diễn tả”

 Dùng những từ thật đơn giản dễ hiểu, không dùng metaphor (ẩn dụ ?) .   Đề tài của haiku thường là thiên nhiên và những mùa trong năm, thí dụ tả mùa xuân hạ thu đông, không dùng chữ xuân hạ thu đông trong bài, nhưng được quyền dùng h́nh ảnh hoa anh đào, ve sầu, lá vàng, tuyết.  Giống như một rock garden vay, những tảng đá lớn nhỏ xếp theo h́nh thể ǵ, tạo cho người thưởng ngoạn cảm tưởng nghe một thác nước đổ, ngắm một rừng lá thông phủ kín mặt đất, v.v..” [3] 

Trở lại internet, chính nghĩa của Haiku cũng chỉ là để diễn đạt…

 “Chữ "hai" trong "haiku" là chữ "bài" Hán Việt có nghĩa là tŕnh bày, diễn đạt; "bài ưu" trong tiếng Hán Việt nghĩa là "phường tuồng", và người Nhật đọc là "haiyu" dùng để chỉ các diễn viên kịch nghệ hay điện ảnh. Chữ "ku" là chữ "cú" Hán Việt, nghĩa là "câu nói/viết". "Haiku" như vậy có nghĩa là "câu nói/viết để tŕnh bày, diễn đạt”…

 Fu ru i ke ya - Trong ao xưa

Ka e ru to bi ko mu - Con ếch nhảy vào

Mi zu no o to - Tiếng nước khua” [4]

 Ba câu, mười từ….  một ao nước, một tiếng nước khua do chú cóc tạo nên…

Chỉ cô đọng trong vài chữ, cảnh vật đă được diễn tả đầy đủ. 

Nhưng có phải thơ vẫn là như thế, không cần dông dài mà luôn đủ ư khi diễn tả cảnh vật.

 Thụy Khê cũng nóiThơ là thể cô đọng nhất của văn chương.  Theo Jakobson: thi ca là một phát ngôn nhắm vào thể cách phát biểu (un énoncé visant l'expression). Do đó, chúng ta có thể coi thơ như một sự kết tinh trong cách biểu đạt tư tưởng bằng ngôn từ. [5].

 Nhưng nếu chỉ để diễn tả, đâu cần phải mượn đến Haiku, thơ Việt nam ḿnh cũng nhiều bài hay lắm chứ, rất cô đọng mượt mà, vẫn dồi dào xúc tích như những bài Đường luật của Bà Huyện Thanh Quan….

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen lá, lá chen hoa
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông rợ mấy nhà.
[6]

 Các bài Cảnh Thu của Bà Huyện, ba chùm thơ Thu ẩm, Thu Điếu, Thu Vịnh của Nguyễn khuyến; Gió Thu của Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, Tiếng Thu của Lưu Trọng Lư, v.v…  cũng vẽ nên những cảnh thu man mác trong vài câu thơ ngắn gọn.  Xem thơ như đứng trước những bức tranh tuyệt bích vờn chải lại được hết cái hồn thơ man mác của mùa thu…  Những hạt mưa lất phất trên những tàu tiêu, trên cây cổ thụ với biển sóng trắng xoá (BHTQ).  Một chiếc ao con, một chiếc thuyền câu bé tẻo teo, những chiếc lá vàng bay vèo trong gió (NK) .  Tiếng lá khô xào xạc, con nai vàng ngơ ngác (LTL).   

Về Xuân th́ Xuân Ư của Huy Cận cũng nhẹ nhàng mà đủ ư….

Đêm vừa nhẹ, gió vừa mơn

Cây chen ánh nguyệt trải vờn bóng xanh [7]

 Hay Ông Đồ Già của Nguyễn Đ́nh Liên cũng vẽ lên đuợc một ngày xuân với một ông đồ già dưới cơn mưa bụi bay. 

Vậy th́ đâu cần phải Haiku, khi cần diễn đạt cảnh sắc, các thơ tự do, thơ thất ngôn, lục bát, v.v của Việt nam … vẫn hoàn thành nhiệm vụ diễn đạt thật tuyệt vời và xuất sắc.  Thơ Haiku gọn quá, ngắn quá nên không gợi nên những rung động sâu thẳm như những lời thơ của Xuân Diệu, hay những lời nhạc của Đoàn Chuẩn Từ Linh qua Thu Quyến Rũ, Lá Đổ Muôn Chiều…

 Nhưng như vậy th́ tại sao Haiku lại nổi tiếng như thế, và tại sao bây giờ lại nhiều người t́m đến Haiku đến thế…. 

Cô bạn tôi bảo:  “Haiku là một loại thơ thiền, để thực hành thiền dễ dàng nhất. Thiền là một cách giúp t́m sự b́nh an trong tâm hồn do việc tập nh́n mọi sự việc đơn giản thuần khiết. ”    

Như vậy Haiku nổi tiếng nhờ tính thiền của nó: 

"Nhiều chuyện

làm nhớ lại

Hoa anh đào" [8] 

Theo Hạ Thanh bài thơ này rất thiền v́ đă nêu lên vấn đề vô thường và “nói theo ngôn ngữ nhà Phật, hoa anh đào là biểu tượng của sự vô thường trong cuộc đời. [9]

 Trong những tháng ngày hiện tại, học thiền bỗng trở nên một trào lưu sâu rộng.  Có lẽ cuộc sống quá phức tạp,  quá máy móc, cám dỗ vật chất quá nặng nề, nhu cầu mỗi lúc một nhiều, lại không c̣n phải lo toan nhiều về miếng cơm manh áo, sự dư thừa về vật chất đưa đến sự thiếu thốn về tâm hồn, và áp lực từ môi trường sống khiến cho con người mệt mỏi hơn, cần xoa dịu về tinh thần nhiều hơn.  Và như thế, nhiều người đă t́m đến thiền như t́m một hướng đi để giải thoát…. Và như thế, Haiku trở nên thịnh hành. 

 Tôi xem lại những câu Haiku của ḿnh…

 Nhánh hoa đào sót lại

Nở nụ hồng rạng rỡ nắng mai

Xuân về ngát thinh không

 Dao tŕ xanh ngăn ngắt

Dáng sen b́nh nhiên nở dịu dàng

Hương thiền dâng chất ngất

 Rặng liễu xanh bờ ngơ

Sáo trúc chiều thoảng vút trời cao

Cúc nở vàng bỡ ngỡ

 Ngoài hè cành khô rũ

Lửa trong nhà ấm áp tâm can

Đời chợt là sương khói.....

(15/03/05)

 Vẫn c̣n thiếu sót một cái ǵ đó…. Bài thơ vẫn dư chữ và thiếu ư…. Vẫn không đạt được triết lư Sabi của cái nét đẹp mỹ thuật của thơ Haiku.  Nó không có cái “vẻ đẹp tao nhă, u huyền”, cũng không tạo được cái “vẻ đẹp trầm lắng, man mác làm miên man ḷng người nhưng không xa cách cuộc đời.”  Có phải v́ tôi đă sử dụng quá nhiều tính từ, và trạng từ trong những câu thơ của tôi. 

 Ngồi xuống, thử viết thêm vài câu

 Trong  đêm đen

Đóa hoa quỳnh đang nở

Sáng long lanh 

Sáng sớm nay

Hàng cây khô trụi lá

Chim vẫn hót

 

Chiều xuống dần

Nắng chợt tắt bên hiên

Sương ướt vai…

(04/04/05)

 Vẫn thấy gượng ép thế nào, đọc lại những ḍng thơ của bạn tôi ….

 tich tac

tiếng đồng hồ trên tường

trong đêm đơn

------------

 Căn pḥng đêm

ngọn nến lung linh

mùi trầm toả

 --------------------

 tháng ba

tràng hoa giáng sinh

c̣n trên

khung cửa xám [10]

 Gọn hơn, mà đủ nghĩa hơn.  Những chữ thật giản dị mà sao tôi không viết ra được.  Tại sao thơ của tôi luôn nặng về ngôn từ, có vẻ chải chuốt nhưng lại rỗng hoác buồn tênh…  Tại sao, và tại sao…

 Buổi trưa, tôi rời căn pḥng làm việc bước ra đường.  Những hàng cây đă bắt đầu chớm lá vàng, những cơn gió nhẹ đă bắt đầu thổi những chiếc lá vàng nhỏ xíu.  Những chiếc lá xoay xoay, xoay xoay.  Nhớ đến những người bạn ở bên kia quả địa cầu đang hớn hở khoe mùa xuân đến.  Nh́n những chiếc là vàng rơi, nghĩ tới những ngày sắp đến, ngày đă dần ngắn lại ở xứ Úc này.  Tự dưng, ḷng thấm thía hai chữ vô thường của tạo hóa.  Và tôi chợt hiểu ra tại sao ḿnh chưa thể làm được những bài thơ Haiku đúng nghĩa…

 Thơ Haiku, bản chất của nó, như bạn tôi nói “chỉ ghi lại sự vật một cách hiện thực, đơn giản, "as is", không mô tả cảm xúc, không mô tả quá khứ và vị lai của sự vật/việc, nh́n ngay lúc đó nó như thế nào th́ mô tả lại nhu thế.“

 Thơ của tôi c̣n dùng quá nhiều tính từ và trạng từ, c̣n gượng cứng v́ tôi đă bỏ cảm xúc của ḿnh vào nhiều quá.  Tâm c̣n quá vọng động, c̣n quá mải mê trong BẢN NGĂ (self) của ḿnh nên chưa đạt được tính thiền, chưa cảm nhận được hai chữ VÔ THƯỜNG của đời sống.  VÔ THƯỜNG tự nó không có ǵ là buồn hay là vui.  Mọi việc đều Tùng duyên khởi.  Xuân đi trăm hoa tàn, xuân đến hoa lại nở. Hoa thích ứng theo sự thay đổi của bốn mùa.  Tàn hay nở cũng không quá hoan hỷ mà cũng không quá ưu sầu. 

Xuân khứ bách hoa lạc

Xuân đáo bách hoa khai

Sự trục nhăn tiền quá

Lăo ṭng đầu thượng lai [11]

 Hiện tượng hoa tàn, hoa nở được mô tả với “một tâm tư bất động, khách quan, không gán ghép, không đánh giá ǵ sự vật cả, cho nên thiền sư không dùng trạng từ, cũng không dùng tĩnh từ trong các câu của ḿnh …  Chỉ nh́n sự vật biến thiên chứ không b́nh luận. …

 Bốn câu, hai chục chữ, mà đă có tới sáu động từ và không một tĩnh từ hay trạng từ nào cả. Rơ ràng đó là một cách tả chân rất khách quan hơn cả thứ văn thơ hiện thực hiện đại. Phải là một tâm tư tịch nhiên vắng lặng mới có thể dùng được thứ ngôn ngữ có vẻ như lạnh lùng mà lại nên thơ như vậy.” [12]

 Trong khi đó, tôi lại nh́n cảnh vật dưới cặp kính màu hồng hay đen tùy theo lúc vui hay buồn.  Mô tả cảnh vật luôn như trong mấy câu Kiều của Nguyễn Du

 Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,

Người buồn, cảnh có vui đâu bao giờ!

 Tâm chưa tịnh nên thơ c̣n vọng động.  Cây đào nở hoa mà măi run rẩy v́ gió đến th́ hoa măi lâu tàn sao được.  Tâm c̣n chưa yên nên thơ c̣n khúc khuỷu xuống lên với những trạng từ và tính từ….  Ḷng c̣n xao xuyến nên nh́n vật chưa thấy được bản thể th́ làm sao tả chân được sự vật.

 Chưa nhận ra được tính vô thường của sự vật, chưa xác định được cái thật có, hay nói chung chưa hiểu tường tận được hai từ Như Thị th́ làm sao an nhiên tự tại. 

 Chỉ một chút gió thu lay lắt hay vài chiếc lá vàng vu vơ, hồn đă chùng xuống theo những tiếng thở dài.  Chỉ vài hạt mưa cũng làm đôi mắt nâu nḥe nhoẹt nước mắt.  Biết đến khi nào vật có hoặc không cũng không làm xao động tâm thức, hoa nở hoặc tàn cũng không làm héo úa thời gian, nước chảy mây trôi cũng không làm tâm hồn dậy sóng…..

 Tâm chưa an, nên những vần thơ viết lên chưa thể là Haiku.  Lại c̣n quá gượng ép vay mượn ngôn từ t́m tiếng diễn tả, cái tâm chưa thoát, ḷng c̣n vẩn đục th́ thơ thế nào êm ả.  Cứ măi đi t́m bản chất, cứ măi phân tích hiện tượng nên nẻo thiền càng lúc càng xa diệu vợi. 

Nhứt thiết hữu vi pháp,

Như mộng huyễn bào ảnh,

Như lộ, diệc như điển

Ung trụ Như Thị quán!!! [13]

 Hăy quẳng hết ưu tư, quẳng hết những âu lo phiền muộn, nh́n hoa để chỉ thấy hoa, nh́n nắng để chỉ thấy nắng.  Nh́n vạn vật với Như thị quán, ḷng sẽ an nhiên và như thế liệu tôi có viết nổi vài câu haiku hay không…. 

Nhắm mắt lại, và thử lần nữa nhé, không biết đă được chưa…. 

Mưa đă dứt

Người khách trên đuờng

Bước chân đi

 

Nắng đang lên

Đường phố nở hoa

Chim sẻ hót

 

Cánh đồng cỏ

Đàn ḅ tha thẩn

Bướm lượn bay….

 

và lại nữa…

 

Trên đài sen

Đức Phật nh́n xuống

Mỉm cười…

 

Trong b́nh hoa

Đóa hoa hồng nở

Khói hương bay….

 

 Thiên Hương

Melbourne - 05 / 04 / 05 


 

[1] http://suoinguontamtu.com/bonphuong/baiviet/van/phamdoanh/5_Haiku.htm

[2] Thơ Basho - http://www.quangduc.com/tho/92VithientrongcuaBASHO

[3] Minh Lê

[4] http://www.vietnameseinaustralia.com.au/Forum/haiku.asp

[5] http://chimviet.free.fr/tacpham1/cautructho/chuong04

[6] Qua đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan

[7] Xuân Ư, Huy Cận

[8] Cánh hoa anh đào muôn thuở - Basho

[9] Vị Thiền Trong Thơ Basho - Hạ Thanh

[10] Minh Lê, 03/04/05

[11] – Cáo Tật Thị Chúng - Thiền sư Măn Giác.  Ngô Tất Tố dịch:  Xuân đi trăm hoa rụng, Xuân đến trăm hoa cười, Trước mặt việc đi măi, Trên đầu già đến rồi 

[12] Về Một Bài Thơ Thiền Mùa Xuân - Vĩnh Hảo

[13] Bài kệ trong KINH KIM CANG:

 


 

---o0o---

 

Cập nhật:  01-05-2005

 

(nguồn: http://quangduc.com)

<< về trang Thơ >>