Thơ - Truyện thơ tiền thân Đức Phật (tập 1)

  .

 

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

(Tập 1)

QUỶ TRONG SA MẠC

Người kể truyện: Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2004 *

Mục Lục

Lời nói đầu

1) Quỷ trong sa mạc.

2) Tìm con suối mới.

3) Chiếc đĩa vàng.

4) Anh chàng buôn chuột.

5) Người ấn định giá cả.

6) Hoàng tử khéo nói và con thủy quái.

7) Cậu bé hoàng tử không cha.

8) Hoàng tử thứ một trăm.

9) Vua với một sợi tóc bạc.

10) Ông sư sung sướng.

11) Nai Đẹp và Nai Xám.

12) Nai Chúa Cây Đa.

13) Nai Núi và Nai Làng.

14) Nai Gió và cỏ mật.

15) Nai trốn học.

16) Nai giả chết.

17) Gió và trăng.

18) Dê cứu thầy tu.

19) Thần cây đa.

20) Vua Khỉ và thủy quái.

21) Cây giống thợ săn.

22) Vua chó lông bạc.

23) Ngựa nòi thông minh.

24) Nước tắm dơ bẩn.

25) Đẹp gái.

* Nhân diện tiền thân Đức Phật

 

LỜI NÓI ĐẦU 

   TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

     Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

     Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

     Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

     Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi "nhận diện tiền thân" tức là nói rõ ra rằng "người này", "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

     Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

     Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

     Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật.

     Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

*

     Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

     Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn giản là: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.

     Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

     Tài liệu trên đây không đề cập tới phần "Truyện Hiện Tại" mà chỉ đơn giản đề cập đến phần "Truyện Quá Khứ" của các truyện tiền thân mà thôi.

     Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật" giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

     Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ nguyên bản tiếng Pali và do Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

     Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT" của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 1 này gồm 25 truyện thơ và có nhan đề là: "QUỶ TRONG SA MẠC".

     Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

DIỆU PHƯƠNG          


 

* 1 *

QUỶ TRONG SA MẠC ^

 

Có hai người bạn lái buôn

Bàn nhau sửa soạn lên đường đi xa

Đem hàng hóa để bán ra

Cùng đi một hướng, cùng qua một vùng,

Cả hai không thể đi chung

Mỗi bên đều có người đông trong đoàn

Lại thêm xe cộ đầy hàng

Khó lòng chen chúc lên đường cùng nhau

Muốn cho di chuyển được mau

Tốt hơn kẻ trước người sau khởi hành.

Người đi trước nghĩ khôn lanh:

"Đường không bị lún, bò giành cỏ tươi,

Quả ngon, rau tốt cho người

Cả đoàn sẽ bái phục tài của ta,

Rồi khi hàng tới phương xa

Nhanh chân bán trước kiếm ra lời nhiều!"

Người kia đồng ý chiều theo

Thâm trầm suy tính đủ điều thiệt hơn:

"Đi sau đỡ phải dọn đường

Cỏ non sẽ mọc lại càng tốt tươi

Rau xanh, quả mới có rồi

Chất hàng cẩn thận, tới nơi an lành

Hàng mình sẽ bán được nhanh

Không còn giá cả điều đình mất công

Theo chân đoàn trước là xong

Khôn ngoan như vậy mới mong nhiều lời."

*

Đoàn đi trước tưởng hơn người

Năm trăm xe cộ nối đuôi đi liền

Vài ngày sau tới một miền

"Sa Mạc Không Nước" là tên nơi này

Đất khô khan, nóng gắt gay

Mênh mông, cằn cỗi. Người đây đồn rằng

Có thêm ma quỷ dữ dằn

Thường hay lai vãng để ăn thịt người.

Khi đoàn đi trước tới nơi

Còn đang khổ sở dưới trời nóng thiêu

Chợt đâu ở phía ngược chiều

Một đoàn xe lạ dập dìu hiện ra

Người thoải mái, bò nhởn nha

Bánh xe bùn dính thật là lấm lem

Nước còn nhỏ giọt ướt mèm

Trên tay khách lạ hoa sen nõn nà

Trong xe cũng chất đầy hoa

Trưởng đoàn khách lạ tỏ ra thạo đời

Nhìn đoàn buôn bỗng bật cười:

"Mang chi nhiều nước vào nơi chốn này

Nặng nề thay, khổ sở thay

Đi thêm chút nữa tới ngay một vùng

Có hồ nước đẹp vô cùng

Trái cây chi chít, nước dùng thỏa thuê!

Đổ đi, giữ nước làm chi

Bò thì kéo mệt, người thì đi lâu!"

Đoàn buôn đi trước ngờ đâu

Đây là quỷ dữ rủ nhau trá hình,

Tưởng người thật có cảm tình

Chỉ đường vạch lối giúp mình tốt sao

Thế là vội vã trước sau

Đem bao nhiêu nước đổ mau tức thì.

Cả đoàn tiếp tục ra đi

Đi hoài chỉ thấy bốn bề cạn khô

Không cây trái! Chẳng nước hồ!

Bấy giờ mới biết mắc lừa quỷ ma

Bắt đầu bực bội kêu la:

"Trưởng đoàn ăn hại, thật là dại ngu!"

Người và súc vật ngất ngư

Đoàn xe mệt nhọc lắc lư trên đường

Cuối ngày nằm nghỉ ngổn ngang

Và rồi cả bọn mơ màng thiếp đi

Trôi vào giấc ngủ li bì

Hay đâu bọn khách lạ kia mò về

Hiện nguyên hình quỷ gớm ghê

Mắt lồi đanh ác, lưỡi thè dữ hung

Răng nanh ngấu nghiến tưng bừng

Tranh nhau ăn thịt đoàn buôn ngon lành,

Ăn xong xương xẩu liệng quanh

Chẳng ai thoát khỏi vuốt nanh bọn này.

*

Trưởng đoàn buôn toán thứ hai

Chở hàng đi bán khoảng vài tháng sau

Năm trăm xe cộ nối nhau

Cùng theo lối cũ đoàn đầu đã đi.

Khi đoàn tới chốn hiểm nguy

Trưởng đoàn báo động: "Quỷ thì quanh đây

Vùng 'Sa Mạc Không Nước' này

Rất nhiều cạm bẫy lâu nay hại người

Đề phòng thuốc độc mọi nơi

Uống gì hỏi trước để tôi coi chừng

Phải luôn cẩn thận vô cùng

Quỷ thường gieo rắc khắp vùng tai ương!"

Dặn dò xong lại lên đường

Đoàn xe chuyển bánh chở hàng đi xa.

Ít lâu trước mặt hiện ra

Giống như cảnh trước: "Quỷ ma giả người"

Giả làm khách lạ tới nơi

Người thời sũng nước, hoa thời đầy xe

Nói rằng: "Hồ nước gần kề

Mang chi nhiều nước nặng nề cực thân

Khiến bò phải kéo nhọc nhằn

Đổ đi cho nhẹ. Thêm phần đi nhanh!"

Trưởng đoàn buôn rất khôn lanh

Ngờ đây là quỷ hiện hình mà thôi

Giữa vùng khô cạn lâu đời

"Sa Mạc Không Nước" mọi người đặt tên

Làm sao hồ nước hiện lên?

Còn như bọn khách mặt thêm dữ dằn

Mắt lồi ngầu đỏ, hung hăng

Chẳng quân trộm cướp cũng phường quỷ ma

Chàng la: "Mặc kệ chúng ta

Đi buôn cần phải lo xa hàng đầu

Ai hay sắp tới ra sao

Ngu gì đổ nước, ta đâu dại khờ!"

Quỷ kia nấn ná chần chờ

Rồi cùng biến dạng khuất xa chân trời.

Trong đoàn buôn có nhiều người

Tỏ ra chẳng mấy tin lời khuyên răn

Chàng bèn giảng giải thêm rằng:

"Ai thèm nước uống nên hằng ước mơ

Tưởng là hồ nước ở xa

Nào ngờ ảo ảnh hiện ra mập mờ!

Ai nghe có nước bao giờ

Trong vùng sa mạc cạn khô thế này?

Ai nghe gió, ai thấy mây

Mang mưa, mang bão tới đây không nào?

Nước kia cần thiết biết bao

Khát làm yếu mệt còn đâu sức người

Quỷ quay lại cướp dễ thôi

Giết ta ăn thịt có đời nào tha

Cho nên ta phải lo xa

Tin người vội vã thật là hiểm nguy!"

*

Đoàn buôn tiếp tục ra đi

Khi hoàng hôn xuống bốn bề im hơi,

Cả đoàn vừa ghé tới nơi

Chỗ quân quỷ giữ ăn người trước đây,

Xương người, súc vật vương đầy

Ngổn ngang mặt đất cạnh ngay xe hàng

Mọi người sợ hãi kinh hoàng

Tưởng như địa ngục trần gian chốn này,

Trên xe hàng hóa còn đầy

Dường như tử khí còn bay quanh vùng.

Đêm về sa mạc mênh mông

Đoàn xe tạm nghỉ. Quay vòng chung quanh

Thay phiên nhau thức đứng canh

Đề phòng bọn quỷ hiện hình trở lui,

Trưởng đoàn quả thật hơn người

Khôn ngoan, tinh tấn ít ai sánh cùng.

Sáng sau vừa rạng vầng hồng

Người và súc vật ăn xong lên đường

Trước khi đi, lấy thêm hàng

Hàng đoàn xe trước bỏ vương khắp miền

Lấy theo những món đắt tiền

Vừa đi vừa ngó bốn bên canh chừng

Trưởng đoàn cẩn thận vô cùng

Ít lâu tới bến, vui mừng, bình an.

Sau khi bán hết món hàng

Vui chơi dăm bữa, lên đường trở lui

Chuyến buôn kiếm được nhiều lời

Thành công tốt đẹp nhờ người chỉ huy.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

DEMONS IN THE DESERT

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 2 *

TÌM CON SUỐI MỚI ^

 

Ngày xưa có một nhà buôn

Dẫn đoàn xe nọ lên đường đi xa

Đem theo hàng hóa bán ra

Lời nhiều muốn kiếm phải qua nước ngoài,

Hành trình gian khổ kéo dài

Một ngày đoàn tới ven nơi hiểm nghèo

Bãi sa mạc nóng như thiêu

Ban ngày cát mịn nóng nhiều như nung

Đi ngang qua khó vô cùng

Xe bò kéo nặng càng không dễ dàng.

Nhà buôn chợt nghĩ khôn ngoan:

"Chờ đêm mát mẻ cát vàng dịu đi

Vượt qua sa mạc khó chi

Tìm đường bằng cách hướng về chòm sao

Sao trời định hướng trên cao

Thuê người thông thạo nhìn sao dẫn đường."

*

Sau khi chuẩn bị kỹ càng

Băng ngang sa mạc cả đoàn xe đi

Vài ngày qua, vào tối kia

Sau khi ăn uống, đợi khuya mát trời

Cả đoàn tụ họp vui chơi

Chờ khi cát nguội mọi người lại đi.

Trời khuya quạnh vắng bốn bề

Anh chàng hướng dẫn ngồi xe dẫn đầu

Nhìn chòm sao ở trên cao

Vui mừng loan báo: "Sắp mau qua rồi

Còn đêm nay nữa mà thôi

Mai qua sa mạc tới nơi an toàn!"

Anh chàng khoái chí mơ màng

Thả hồn vào giấc mộng vàng nửa khuya

Ngủ quên đi chẳng biết chi

Để cho bò kéo xe đi mặc lòng,

Bò đi chệch hướng, quay vòng

Suốt đêm đi mãi cuối cùng trở lui

Quay đầu về chốn cũ rồi

Đến khi trời sáng mọi người hoảng kinh

Thế là hỏng cả lộ trình

Còn đâu đủ nước để dành nữa đây

Chắc là chết khát! Khổ thay!

Lẽ ra đoàn vượt chốn này đã xong

Mọi người than thở não lòng

Khóc thương số phận long đong kiếp người

Trách người lãnh đạo hết lời

Trách người dẫn lối bất tài, bất nhân

Cùng nhau buồn bã phàn nàn:

"Nếu không có nước chẳng làm được chi!"

Nhà buôn tự nhủ: "Thật nguy

Trăm điều khốn đốn, muôn bề gian truân!

Nếu mà ta xuống tinh thần

Xứng đâu lãnh đạo cả đoàn nữa đây

Cứ ngồi than bất hạnh này

Lầm bầm oán trách, bó tay chẳng làm

Thì hàng hóa sẽ tiêu tan

Người và súc vật lại càng lâm nguy

Tử thần sẽ đến rước đi,

Ta cần nghị lực một khi đương đầu!"

*

Trưởng đoàn lui tới hồi lâu

Nghĩ suy tìm kế nhiệm mầu cứu nguy

Chợt đâu thấy ít cỏ kia

Nhô trên mặt đất, lá thì vẫn tươi

Nghĩ rằng: "Cây cỏ khắp nơi

Nếu không có nước sống thời được đâu"

Nghĩ xong ra lệnh đào sâu

Ngay nơi cỏ mọc mong sao đúng nguồn,

Đào hoài chẳng thấy nước tuôn

Đụng vào tảng đá chắn luôn mất rồi

Bà con ngừng lại kêu trời

Lại than, lại trách móc nơi trưởng đoàn:

"Đào vô ích! Phí thời gian!"

Trưởng đoàn lên tiếng khuyên can mọi người:

"Anh em chớ có buông xuôi

Nản lòng bỏ cuộc tàn đời còn chi

Cùng nhau cố gắng lên đi

Kẻo mà bỏ mạng, xa lìa vợ con!"

Nói xong nhảy xuống hố luôn

Áp tai vào đá nghe nguồn nước sâu

Chợt nghe dưới đá rì rào

Nhẹ tuôn tiếng nước thì thào vọng lên

Trưởng đoàn mừng rỡ vô biên

Gọi chàng trai trẻ đến bên dặn rằng:

"Nếu ta bỏ cuộc giữa đường

Cả đoàn đều chết thảm thương chốn này

Hãy cầm búa nặng trong tay

Nhắm vào tảng đá đập ngay xem nào!"

Chàng trai nâng búa lên cao

Tập trung sức lực bổ vào đá kia

Mọi người kinh ngạc kể chi

Khi nhìn thấy đá vỡ lìa làm đôi

Một tia nước vọt ra ngoài

Cả đoàn mừng rỡ vái trời tạ ơn

Đun nước uống, nấu đồ ăn

Đua nhau tắm rửa lòng tràn niềm vui,

Lấy thêm nước chứa đủ rồi

Chăm nom súc vật, xong xuôi lên đường.

Lo xa giúp khách thập phương

Sau này có dịp đi ngang chốn này

Dễ dàng tìm nước được ngay

Trưởng đoàn dựng tại nơi đây cột cờ,

Khách buôn dù ở tận xa

Biết đường tới giếng, thật là tiện thay!

Hành trình tiếp nối vài ngày

Cả đoàn mừng chuyến buôn đầy thành công.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

FINDING A NEW SPRING

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 3 *

CHIẾC ĐĨA VÀNG ^

 

Thời xưa ở tại vùng kia

Có hai người nọ chuyên nghề tiểu thương

Bán buôn lặt vặt tầm thường

Đồ dùng bếp núc, nữ trang rẻ tiền.

Một người tốt bụng lành hiền,

Kẻ kia xấu nết chỉ chuyên ăn người,

Vì cùng buôn bán một nơi

Cả hai đều muốn mỗi người đi riêng

Tránh điều tranh chấp gây phiền

Sáng đi buôn bán đôi bên đồng lòng

Người phía Tây, kẻ phía Đông

Mỗi người một phía để không tranh giành,

Chiều thời buôn bán mặc tình

Không chia ranh giới, không giành phần ra.

*

Lái buôn tính nết xấu xa

Phía Đông buôn bán đi qua xóm nghèo

Có cô bé thích vòng đeo

Nên cô vội vã hò reo vui mừng

Xin tiền bà để mua vòng

Bà than: "Nhà cửa từ trong ra ngoài

Chổi cùn, rế rách mà thôi

Nhà mình nghèo khó lâu rồi! Tiền đâu?"

Gia đình này trước rất giàu

Về sau sa sút hết mau gia tài.

Bé kia suy nghĩ một hồi

Bèn vào lục lọi khắp nơi kiếm tìm

Lôi ra một đĩa cũ mèm

Phía ngoài bồ hóng đất đen bám vào,

Bà cười: "Thử bán xem sao

Ra thềm tìm khách mời vào nhà trong!"

Lái buôn tham nghĩ trong lòng

Nhà này nghèo mạt nào mong kiếm lời,

Nhìn hai bà cháu chê cười:

"Bà đưa tiền đủ thì tôi đưa vòng!"

Bà già năn nỉ cùng ông:

"Cháu tôi ao ước chiếc vòng đeo tay

Mong ông đổi lấy đĩa này!"

Lái buôn cầm đĩa chê ngay tức thời:

"Đĩa này đáng vứt đi thôi!"

Tiện tay cạo thử đĩa thời ngạc nhiên

Bề ngoài bồ hóng bám đen

Bên trong vàng quý ẩn chìm hiện ra

Lái buôn gian xảo làm lơ

Chê bai đủ chuyện để chờ cướp không:

"Đĩa này đâu xứng đổi vòng

Tôi không thèm nó!", nói xong ra thềm

Đi luôn, nghĩ bỏ ít tiền

Chiều nay trở lại mua liền được ngay.

Nhà buôn tốt bụng sáng nay

Sau khi buôn bán phía Tây thỏa lòng

Chiều về qua phía bên Đông

Dạo quanh tìm khách cầu mong thêm lời

Loanh quanh cũng ghé tới nơi

Gặp hai bà cháu, chào mời bán buôn

Thấy ông có vẻ hiền lương

Bà bèn lên tiếng mời luôn vào nhà

Lại đem chiếc đĩa cũ ra

Đổi vòng tặng cháu làm quà cho vui,

Sau khi xem xét kỹ rồi

Nhà buôn tốt bụng thốt lời ngạc nhiên:

"Đĩa này quý giá vô biên

Vàng y dưới lớp bẩn đen phía ngoài

Bạc tiền, hàng hóa của tôi

Cộng chung giá trị thua nơi đĩa này"

Bà già kinh ngạc lắm thay

Nào ngờ còn đĩa quý ngay trong nhà

Giờ đây bà biết thêm ra

Nhà buôn này quả thật thà hiền lương

Nên bà nói rất sẵn sàng

Đưa nhà buôn chiếc đĩa vàng ngại chi

Nhận về bất cứ thứ gì

Mà nhà buôn sẵn mang đi chuyến này.

Nhà buôn: "Tôi gửi bà ngay

Nồi niêu, bát đĩa có đây sẵn sàng

Thêm vòng và ít nữ trang

Cộng thêm tiền bạc tôi mang trong người,

Chỉ xin giữ tám đồng thôi

Là tiền đò để cho tôi trở về

Giữ thêm cả cái cân kia

Cùng đồ đựng đĩa vàng khi đi đường."

Bà đồng ý! Cháu hài lòng!

Nhà buôn vội vã qua sông về nhà.

*

Lái buôn tham bạc, xấu xa

Xế chiều mới trở lại bà già kia

Trong đầu tưởng tượng đê mê

Món lời vĩ đại mang về mai đây

Gặp hai bà cháu nhà này

Y lên tiếng nói: "Tôi nay bằng lòng

Đĩa không xứng đổi lấy vòng

Thương bà tôi trả vài đồng xu thôi!"

Bà già bèn đáp: "Ông ơi

Đĩa kia tôi đã bán rồi còn đâu

Tại sao ông nói những câu

Gian manh, xảo trá lừa nhau làm gì!"

Không hề xấu hổ chút chi

Lái buôn thầm nghĩ tái tê đau buồn:

"Đĩa vàng thôi đã mất luôn

Cả trăm ngàn đã lỡ buông trôi rồi!"

Y bèn cố hỏi thăm thôi

Xem người mua đĩa đi nơi hướng nào

Xong y vội chạy theo mau

Bỏ luôn hàng hóa phía sau thiết gì

Chạy ra tới mé sông kia

Như khùng, như dại nghĩ suy rối bời:

"Người ta đã cướp của tôi

Làm tôi điên loạn mất rồi bà con!"

Khi y chạy tới bờ sông

Người mua chiếc đĩa vàng còn tại đây

Đang ngồi phà qua sông này

Phà trôi lờ lững ở ngay giữa dòng

Y kêu người lái: "Này ông

Hãy mau quay lại bến sông tôi nhờ!"

Nhưng người buôn bán thật thà

Thản nhiên thúc giục lái phà cứ đi

Đưa phà qua phía bên kia,

Lái buôn gian xảo tức thì nổi điên

Nổ bùng cơn giận chồm lên

Hai tay đấm ngực máu liền ứa ra

Miệng mồm nhuộm đỏ chan hòa

Tiếc cho của báu lọt qua tay người

Tim ngưng đập, y chết tươi

Thế là chấm dứt một đời gian tham.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOLDEN PLATE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 4 *

ANH CHÀNG

BUÔN CHUỘT ^

 

Một ông quan lớn thời xưa

Giữ vai cố vấn cho vua một vùng

Trên đường đi đến hoàng cung

Cùng vua, quan hội họp chung bữa này

Ông già liếc mắt qua đây

Thấy con chuột chết vứt ngay bên đường

Ông bèn bảo đám tùy tùng:

"Với con chuột chết cũng đừng coi khinh

Một người trẻ tuổi nhiệt tình

Nếu đầy nghị lực cũng thành công ngay

Tạo ra của cải trong tay

Nếu mà chăm chỉ đêm ngày làm ăn

Và dùng cái trí khôn ngoan

Khởi đầu tính toán bán buôn chân thành

Sẽ nuôi được bản thân mình

Và nuôi thêm cả gia đình dễ sao!"

Một chàng trẻ tuổi chợt đâu

Đi ngang nghe nói cúi đầu nghĩ suy

Biết rằng người nói câu kia

Là ông cố vấn quyền uy thạo đời

Nên chàng quyết định theo lời

Nhặt con chuột chết ở nơi vệ đường

Cầm đuôi chuột, sách theo luôn

Nhủ lòng: "Ta thử đi buôn chuột này!"

Khởi đầu sự nghiệp thật may

Mới đi một quãng qua ngay cửa hàng

Một ông chủ tiệm chặn chàng

Than rằng suốt buổi sáng đang bực mình

Con mèo quấy nhiễu thực tình:

"Bán tôi con chuột, trả anh hai đồng!"

Bán xong chuột chàng hài lòng

Lấy tiền mua nước ngọt cùng bánh ngon

Anh chàng tiếp tục bán buôn

Ra ngồi chờ đợi ở luôn lề đường.

Một đoàn người chợt đi ngang

Họ là người hái hoa đang trở về

Đều cùng đói khát kể chi

Nên mua bánh với nước kia hết liền

Trả bằng hoa thay cho tiền

Anh chàng mua bán quả nhiên lời nhiều.

Thế rồi cho đến buổi chiều

Chàng vào thành phố mang theo hoa này

Bán hoa ra lấy tiền ngay

Lại mua bánh, nước bán ngày hôm sau

Cho đoàn khách lúc ban đầu,

Mua đi rồi bán lại bao nhiêu lần

Vốn, lời cứ thế tăng dần

Chàng lo buôn bán chuyên cần mãi thôi.

*

Một hôm gặp buổi xấu trời

Cơn giông gầm thét tơi bời xảy ra

Sấm vang, gió táp, mưa sa

Đến khi trời tạnh thật là tan hoang

Khu vườn thượng uyển thênh thang

Cành cây gãy đổ ngổn ngang bộn bề

Chàng đi ngang thấy cảnh kia

Bèn dừng chân lại nghĩ suy mọi đường

Sau khi tính toán thiệt hơn

Xin vào gặp kẻ làm vườn của vua

Nói rằng chàng sẽ chăm lo

Cây cành dọn dẹp giúp cho ông này

Chỉ xin được giữ cành cây,

Ông làm vườn vốn lâu nay đã lười

Nghe xong đồng ý tức thời

Thân mình được khỏe, lòng người được vui.

Chàng nhìn thấy trẻ con chơi

Ở bên kia phố phía ngoài công viên

Bèn nhờ chúng lượm cây liền

Chất thành đống củi ở bên lối vào,

Trẻ con cả đám lao xao

Giỡn đùa làm việc ồn ào chóng xong,

Mỗi em một bánh trả công

Chúng vui đón nhận và cùng rất ưa.

Người làm đồ gốm của vua

Đang đi tìm củi cũng vừa tới đây

Tráng men lò cần củi ngay

Nên khi thấy củi chất đầy một bên

Ông ta ngỏ ý mua liền

Trả cho chàng một số tiền lớn lao

Tặng thêm đồ gốm! Vui sao!

Bạc tiền bỗng chốc đã vào đầy tay.

*

Tiền hoa, tiền củi sẵn đây

Chàng bèn tính toán dùng ngay tiền lời

Đem ra mở tiệm tức thời

Chuyên lo giải khát cho người địa phương.

Người cắt cỏ, kẻ làm vườn

Một hôm rộn rã trên đường đi xa

Ghé vào trong tiệm chàng ta

Chàng hào phóng biếu họ quà xã giao

Bánh thơm ngon, nước ngọt ngào

Ngạc nhiên họ mới cùng nhau hỏi chàng:

"Chúng tôi giúp được gì chăng?"

Chàng ôn tồn đáp ngay rằng: "Giờ đây

Thời chưa có việc nhờ ngay

Tương lai tôi sẽ cho hay biết liền!"

Tuần sau chàng bỗng nghe tin

Có người buôn ngựa đang đem nhiều hàng

Năm trăm ngựa, cả một đoàn

Bán buôn sẽ ghé mau sang tỉnh này,

Thế là chàng liên lạc ngay

Với đoàn cắt cỏ quen đây bữa nào

Nhờ đoàn giúp có là bao

Mỗi người một bó cỏ đâu đáng gì,

Còn bao nhiêu họ giấu đi

Chờ chàng bán trước cỏ kia kiếm lời

Xong xuôi mới đến mọi người

Cỏ đem ra bán tức thời tiếp theo,

Nghĩ suy tính toán thuận chiều

Anh chàng bán cỏ lời nhiều biết bao.

*

Thời gian lặng lẽ trôi mau

Bên trong cửa tiệm bỗng đâu một ngày

Vài ông khách chợt cho hay

Có tàu buôn nọ tới ngay cảng này

Bỏ neo, buôn bán tại đây

Chàng mừng rỡ nói: "Vận may đến rồi

Đây là cơ hội của tôi!"

Chàng ngồi nghĩ cách kiếm lời khôn ngoan

Vạch ra kế hoạch kỹ càng

Thoạt tiên mua một nhẫn vàng đeo tay

Cẩn hồng ngọc quý vào đây

Mua nơi chủ tiệm vùng này, bạn thân

Nên tiền mua hạ vô ngần,

Nhẫn làm quà tặng kết thân cùng người,

Biết rằng tàu ở nước ngoài

Nơi không hồng ngọc, vàng thời giá cao

Chàng nhờ đưa chiếc nhẫn vào

Biếu ông thuyền trưởng bước đầu kết thân

Coi như ứng trước một phần

Tiền hoa hồng trả cho lần về sau,

Riêng phần thuyền trưởng con tàu

Thời bao hành khách gửi mau tới chàng

Chàng làm một kẻ trung gian

Đưa hành khách tới cửa hàng quanh đây

Nơi buôn bán tốt vùng này

Tiệm thêm đông khách, mỗi ngày lời thêm

Ơn chàng họ sẽ chẳng quên

Trả công môi giới bằng tiền bạc ngay!

Làm trung gian theo cách này

Tàu sau vài chuyến ghé đây bán hàng

Chàng đưa đón khách rộn ràng

Tiền vào đầy túi, chàng càng giàu lên.

*

Thành công kiếm được nhiều tiền

Anh chàng nào có dễ quên bước đầu

Nhớ lời cố vấn từ lâu

Khôn ngoan, sáng suốt mới giàu thêm ra

Cho nên chàng chẳng nề hà

Nhủ lòng quyết định tặng quà cho ông

Tiền vàng một trăm ngàn đồng

Nửa phần gia sản chàng không tiếc gì,

Nhờ người dàn xếp mọi bề

Một ngày ước nguyện trên kia đạt thành

Ông già cố vấn tiếp anh

Chàng mang quà tặng chân thành kính dâng

Ngỏ lời cảm tạ ân cần

Khiến ông cố vấn vô ngần ngạc nhiên

Tò mò lên tiếng hỏi liền:

"Làm sao anh kiếm được tiền nhiều thay

Để đưa ta món quà này

Món quà hậu hĩnh như ngày hôm nay?"

Chàng lần lượt kể lại ngay,

Đầu đuôi sự việc trước đây thế nào

Lời ông cố vấn khởi đầu

Chàng nghe lóm được vội mau theo liền

Từ con chuột chết đầu tiên

Đến con mèo đói gây phiền chủ gia,

Rồi bánh, rồi nước, rồi hoa

Cành cây gãy bởi phong ba trong miền

Rồi con trẻ trong công viên,

Người làm đồ gốm lành hiền của vua,

Cửa hàng giải khát khách ưa

Năm trăm con ngựa cỏ vừa đủ ăn,

Nhẫn hồng ngọc quý vô vàn

Rồi giao kèo tốt lời mang về nhiều,

Sau cùng quý biết bao nhiêu

Một gia tài lớn sớm chiều dựng gây.

*

Sau khi nghe rõ chuyện này

Ông già cố vấn nghĩ ngay trong lòng:

"Thanh niên nghị lực vô cùng

Tài năng như vậy đáng mừng lắm thay

Đừng nên bỏ phí người này,

Phần ta tài sản trong tay nhiều rồi

Gái yêu chỉ có một thôi

Anh thời chưa vợ, đẹp đôi vô cùng

Gả cho anh xứng vợ chồng

Gia tài anh sẽ hưởng chung sau này

Gồm phần tài sản ta đây

Thêm phần gia sản trong tay anh chàng

Con ta sẽ được an nhàn

Được chồng chăm sóc lo toan tận tình."

*

Mọi điều lần lượt tiến hành

Chàng và cô gái kết thành lứa đôi.

Khi ông cố vấn qua đời

Chàng trai được hưởng gia tài của ông

Trở nên giàu có nhất vùng

Lại thêm được tuyển vào trong triều đình

Thay chân bố vợ của mình

Giữ vai cố vấn nổi danh có tài.

Thế rồi trong suốt cuộc đời

Chàng lo hạnh phúc cho người vợ yêu

Tận tình giúp đỡ dân nghèo

Hạt mầm phúc đức mãi gieo kiếp này.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MOUSE MERCHANT

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 5 *

NGƯỜI ẤN ĐỊNH

GIÁ CẢ ^

 

Nơi miền bắc Ấn Độ xưa

Trong vương quốc nọ có vua trị vì

Giúp vua là vị quan kia

Có tài định giá những gì bán buôn

Đưa ra giá xứng hợp luôn

Thật thà, chính xác, chuyên môn, lành nghề.

Riêng nhà vua lại thường chê

Vì tiền lời chẳng mang về đầy tay

Khi quan định giá kiểu này

Vua không được lợi, muốn thay quan rồi,

Khi mua muốn trả ít thôi

Đến khi bán lại muốn lời thật cao.

Một hôm may mắn làm sao

Có chàng trẻ tuổi lọt vào mắt vua

Nhìn chàng vua thấy rất ưa

Nghĩ thầm: "Chọn hắn rất ư hợp tình

Làm quan định giá triều đình

Chắc là hợp ý với mình lắm đây!"

Thế là vua cách chức ngay

Ông quan già cả bị thay tức thì

Nhà vua chỉ định chàng kia

Làm quan định giá, đưa về hoàng cung.

Anh chàng trẻ nghĩ trong lòng:

"Ta nên tìm cách chiều ông vua này

Mua vào định giá thấp thay,

Bán ra thời định giá này thật cao!"

Thật khôi hài biết là bao

Ông quan định giá cả sao lạ kỳ

Chẳng cần đếm xỉa chút gì

Thực ra giá trị hàng kia thế nào!

Tiền lời như nước tuôn vào

Tham lam vua nọ biết bao hài lòng

Trong khi các kẻ quanh ông

Từ quan cho tới dân không vui gì

Mỗi khi họ có hàng chi

Nghe chàng định giá tức thì buồn thay.

*

Thế rồi cho đến một ngày

Có ông buôn ngựa tới đây bán hàng

Năm trăm ngựa, cả một đoàn

Một bầy đủ giống sẵn sàng bán đi.

Vua mời ông lái buôn kia

Vào hoàng cung để dễ bề bán buôn

Cho mời chàng trẻ tuổi luôn

Vào theo định giá những con ngựa này.

Anh chàng vội nghĩ ngợi ngay

Làm sao cho vị vua đây hài lòng

Nên chàng nói chẳng ngại ngùng

"Năm trăm con ngựa hợp chung lại rồi

Giá bằng một chén gạo thôi!"

Vua nghe thỏa mãn, tức thời chuẩn y

Lệnh mang một chén gạo kia

Trả cho ông lái, còn chi chần chừ

Lệnh mang đám ngựa vừa mua

Vào trong chuồng ngựa của vua ngay liền.

Tất nhiên ông lái buồn phiền

Nhưng ngay lúc đó lặng yên, cam đành,

Sau này ông được nghe danh

Về quan định giá chân thành trước đây

Công bằng liêm khiết xưa nay

Nên ông tìm gặp quan này luôn thôi

Và ông kể hết đầu đuôi

Việc mua bán ngựa vừa rồi trong cung

Muốn quan cho ý kiến chung

Để rồi đòi hỏi vua cùng phải theo.

*

Quan bèn nói khó chi nhiều

Hãy làm theo đúng những điều sau đây

Thời vua phải biết đến ngay

Bao nhiêu giá trị của bầy ngựa kia:

"Quay tìm chàng trẻ tuổi đi

Biếu chàng một món quà chi đắt tiền

Rồi nhờ chàng chịu cảm phiền

Vào cung định giá gạo thêm một lần

Trước nhà vua và quần thần

Nếu chàng đồng ý muôn phần tốt thay

Chúng ta chuẩn bị vào ngay

Gặp vua giải quyết chuyện này dễ thôi!"

Ông buôn ngựa y theo lời

Tìm chàng tuổi trẻ, đến chơi, tặng quà

Món quà giá trị, xa hoa

Khiến chàng bất chợt thật là mừng vui

Chàng bèn nghĩ cách chiều người

Chiều người buôn ngựa lời ôi dễ dàng.

Ông buôn ngựa nói với chàng

"Khi anh định giá cho đoàn ngựa tôi

Trước đây, tôi thoả mãn rồi

Nay về chén gạo tôi thời nhờ anh

Làm sao định giá khôn lanh

Và rồi thuyết phục vua đành phải nghe"

Chàng trai trẻ nói: "Khó gì

Dù vua có mặt, sá chi chuyện này!"

Anh chàng nghĩ thật thơ ngây

Nghĩ rằng ông lái buôn đây hài lòng

Bán đi đoàn ngựa thật đông

Nhận về chén gạo là xong chuyện rồi.

Chàng xin ngày gặp vua thôi

Vì ông buôn ngựa sắp rời nơi đây.

*

Ông buôn ngựa quay lại ngay

Trình quan định giá trước đây sự tình

Cả hai cùng đến triều đình

Gặp vua chờ đợi tình hình diễn ra.

Hôm nay phòng họp hoàng gia

Tụ về đông đủ vua và các quan

Ông buôn ngựa tới thưa rằng:

"Bữa này tôi đã sẵn sàng về thôi

Biết là bầy ngựa của tôi

Giá bằng một chén gạo nơi chốn này,

Trước khi đi, thật quý thay

Nếu ngài chỉ dạy cho hay một lời:

‘Tại nơi vương quốc của ngài

Gạo kia một chén giá thời là bao?’"

Nhìn chàng "tuổi trẻ tài cao"

Là người định giá từ lâu trung thành

Nhà vua bèn hỏi: "Này khanh

Gạo trong vương quốc của mình giá sao?"

Vẻ ngông nghênh, dáng tự hào

Sau khi quà đã nhận vào đầy tay

Muốn làm vui nhà buôn này

Anh chàng bèn đáp vẻ đầy nghiêm trang:

"Xin tâu bệ hạ hay rằng

Gạo kia một chén giá ngang kinh thành

Thành Ba La Nại của mình

Bao gồm thêm cả cung đình hoàng gia

Thêm vùng phụ cận gần xa

Nói chung giá trị thật là lớn lao

Sánh ngang vương quốc kém đâu

Nước Ba La Nại trước sau giá bằng!"

Khi nghe vừa dứt lời chàng

Tức thời toàn thể các quan triều đình

Cùng người có mặt chung quanh

Khắp trong phòng họp phá nhanh ra cười

Sau khi bình tĩnh lại rồi

Họ cùng lên tiếng: "Chúng tôi biết là

Từ lâu vương quốc chúng ta

Coi là vô giá vậy mà giờ đây

Lâu đài cung điện đẹp xây

Cùng toàn thể đất nước này cộng chung

Giá sao nghe thật lạ lùng

Chỉ bằng một chén gạo không hơn gì

Anh chàng định giá ngồi kia

Được vua lựa chọn thật kỳ cục thay

Anh ta chỉ giỏi nịnh hay

Làm cho bệ hạ lâu nay hài lòng

Có đâu chính xác mà mong

Khả năng định giá hắn không biết gì!"

Triều đình vang tiếng cười chê

Nhà vua nghe vậy mặt thì đỏ gay

Trong lòng thấy xấu hổ ngay

Vì tham lam khiến lâu nay mê mờ.

Vua mời quan định giá xưa

Đặt vào chức vụ cũng như thuở nào

Quan già lương thiện lắm sao

Đưa ra giá cả biết bao công bằng

Ngựa kia định giá đàng hoàng

Nhà vua xét lại vội vàng chuẩn y.

Từ bài học đó trở đi

Nhà vua sáng suốt trị vì quốc gia

Công minh, chính trực, thật thà

Nơi nơi thịnh vượng, nhà nhà ấm êm.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE PRICE MAKER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 6 *

HOÀNG TỬ KHÉO NÓI

VÀ CON THỦY QUÁI ^

 

Ngày xưa có một ông vua

Trị vì đất nước rất ư công bằng

Cạnh bên hoàng hậu đoan trang

Vua yêu, vua quý, chứa chan hương tình.

Thế rồi hoàng hậu hạ sinh

Một trai kháu khỉnh đẹp xinh vô cùng

Nhà vua sung sướng vui mừng

Nghĩ suy chọn lựa tìm đường đặt tên

Mong cho con lúc lớn lên

Vẻ vang ngôi vị, êm đềm tương lai

Vua bèn đặt tên con trai

Hoàng tử Khéo Nói, nhiều tài mai sau.

Quả nhiên hoàng tử lạ sao

Khác xa bất cứ trẻ nào gần bên,

Đây không là kiếp đầu tiên

Đã đưa cậu bé ra miền nhân gian

Cậu loanh quanh cả triệu năm

Đạo vàng tắm gội vô vàn từ bi

Diệt trừ dần "tham, sân, si"

Con đường "thập thiện" quyết đi nhiệt tình

Cậu qua nhiều đợt tái sinh

Trải qua nhiều kiếp quẩn quanh luân hồi

Khi là thú, lúc là người

Khi thành thần thánh, để rồi đổi thay

Lang thang khắp nẻo cuồng quay

Cậu luôn rút tỉa ra ngay lỗi lầm

Dần dần tu luyện bản thân

Để rồi hiển lộ ra tâm trong lành.

*

Thời gian thấm thoắt trôi nhanh

Một ngày hoàng hậu lại sinh con rồi

Thêm một trai nữa tốt tươi

Dung nhan rạng rỡ như nơi bóng hằng

Đặt tên hoàng tử Mặt Trăng

Vua vui khi có hai hoàng tử con.

Đến khi đôi trẻ lớn khôn

Chơi đùa chạy nhảy được luôn một mình

Thời hoàng hậu bất thình lình

Bị lâm bệnh nặng lìa nhanh cõi trần.

Nhà vua buồn bã vô ngần

Hai con còn nhỏ đang cần trông coi

Nên vua vội vã tìm người

Phong làm hoàng hậu thế ngôi vợ mình.

Một vài năm thoáng trôi nhanh

Bà hoàng hậu mới lại sinh con rồi

Thêm hoàng tử nữa ra đời

Đặt tên hoàng tử Mặt Trời đúng sao

Đẹp xinh, sáng sủa, hồng hào

Nỗi niềm vui sướng dạt dào hoàng cung,

Muốn cho hoàng hậu vui lòng

Lại thêm vừa để thưởng công vợ mình

Trông nom ba trẻ tận tình

Nhà vua tuyên bố muốn dành đặc ân

Cho bà ước nguyện một lần

Và vua hứa thực hiện luôn điều này

Nghe xong hoàng hậu thưa ngay:

"Tạ ơn bệ hạ, hiện nay chưa cần

Thiếp xin được hưởng đặc ân

Nói điều ước muốn ngày gần đây thôi!"

*

Thời gian lặng lẽ dần trôi

Cả ba hoàng tử tới thời thanh niên

Bà hoàng hậu chợt thấy liền

Hoàng tử Khéo Nói sẽ lên ngai vàng

Là con trưởng lại giỏi giang

Ngôi vua chắc chắn do chàng kế ngay

Bà thầm nghĩ ngợi loay hoay:

"Vì hai hoàng tử lớn này còn đây

Con ta chẳng có cơ may

Leo lên ngôi báu một ngày tương lai

Ta nên cố gắng lựa lời

Xin cho hoàng tử Mặt Trời kế ngôi."

Một hôm nhân lúc vua vui

Bà hoàng hậu nhắc khéo lời hứa trên

Vua hoan hỷ trả lời liền:

"Ước chi hãy nói, chớ nên ngại ngùng!"

Bà liền thỏ thẻ nỗi lòng:

"Muôn tâu điều thiếp ước mong một đời

Sau này hoàng tử Mặt Trời

Sẽ lên kế nghiệp nối ngôi trị vì!"

Vua nghe sửng sốt kể chi

Và rồi cơn giận tức thì bùng ra:

"Hai con trai lớn của ta

Tựa như sao sáng ai mà sánh ngang

Sao ta lại để ngai vàng

Truyền cho hoàng tử đứng hàng thứ ba

Toàn dân sẽ trách cứ ta

Điều nàng ước muốn quả là cuồng điên!"

*

Bà hoàng hậu giữ lặng yên

Vua từ lúc đó muộn phiền lắm thay

Thảnh thơi sung sướng trước đây

Nay vừa lo sợ vừa đầy hoài nghi

Nghi hoàng hậu bất mãn kia

Âm mưu thâm độc có chi nề hà

Sẽ dùng thủ đoạn xấu xa

Hại hai con lớn để mà giành ngôi

Bao tai ương sắp tới rồi

Phải đưa hai trẻ lánh nơi an toàn!

Vua cho gọi hai hoàng nam

Cả chàng Khéo Nói lẫn chàng Mặt Trăng

Đến bên buồn bã nói rằng:

"Bà hoàng hậu muốn ngai vàng giành ngôi

Cho riêng hoàng tử Mặt Trời

Nên hai con phải mau rời chốn đây

Vì bao nguy hiểm giăng đầy

Chỉ nên sửa soạn sau này quay lui

Khi ta từ giã cõi đời

Trở về mà nắm lấy ngôi vị mình

Ngôi vua chính đáng hợp tình

Giúp cho đất nước thanh bình nở hoa!"

Hai hoàng tử tuân lệnh cha

Cùng nhau chuẩn bị rời xa cung vàng

Trong vài ngày đã sẵn sàng

Thốt lời từ biệt vội vàng ra đi

Giã từ cha với bạn bè

Lánh nơi nguy hiểm tìm về chốn xa,

Trên đường đi họ ghé qua

Vào vườn thượng uyển thiết tha ngỏ lời

Giã từ hoàng tử Mặt Trời

Cậu em khác mẹ, thường chơi thân tình,

Cậu em quý hai anh mình

Thấy hai anh bỏ kinh thành ra đi

Nên lòng buồn bực kể chi

Xin theo anh, cũng quyết lìa hoàng cung

Ba hoàng tử cùng đi chung

Tình thân trong trắng nở bừng trong tâm.

*

Đi vài tháng họ dừng chân

Nơi vùng Hy Mã Lạp Sơn chập chùng

Núi cao hùng vĩ vô cùng

Cả ba mệt nghỉ dưới từng cây cao

Miệng khô, chân mỏi biết bao

Nên người anh lớn chỉ vào hồ bên

Sai em út xuống đó liền:

"Em đi lấy nước lá sen hồ này

Mang lên để uống tại đây

Chúng mình giải khát hết ngay nhọc nhằn!"

Ba hoàng tử đâu biết rằng

Bao nhiêu nguy hiểm hiện đang đợi chờ

Cái hồ xanh đẹp như mơ

Thuộc quyền thủy quái dạ xoa lâu đời

Quỷ thường dụ dỗ mọi người

Hễ ai xuống nước nó thời hỏi luôn:

"Biết thiên pháp là gì không?"

Nếu ai không biết khó lòng thoát ra

Nó thường ăn thịt người ta

Cái hồ thơ mộng thật là hiểm nguy!

Khi hoàng tử Mặt Trời kia

Tới bờ hồ đẹp liền đi xuống liền

Chẳng hề xem xét gì thêm

Và rồi con quỷ nhô lên tóm đầu

Bắt luôn chàng, nó hỏi mau:

"Luật trời, thiên pháp tối cao là gì?"

Chàng hoàng tử nói: "Khó chi

Mặt trăng với mặt trời kia sáng ngời

Là thiên pháp, luật nhà trời!"

Dạ xoa thủy quái tức thời hét lên:

"Trả lời sai, vậy cho nên

Giờ đây mi đã thuộc quyền của ta!"

Nói xong quỷ dang tay ra

Kéo hoàng tử xuống nước và giam ngay

Nhốt hang sâu đáy hồ này

Để chờ ăn thịt một ngày mai sau.

Thấy người em út đi lâu

Anh chàng Khéo Nói nào đâu hay gì

Sai hoàng tử Mặt Trăng kia

Xuống hồ lấy nước mang về giải lao.

Mặt Trăng nào khác gì đâu

Cũng đi ngay xuống hồ sâu vội vàng

Không hề xem xét kỹ càng

Và rồi bị quỷ lẹ làng bắt giam,

Quỷ nêu câu hỏi khó khăn:

"Luật trời thiên pháp vẻ vang là gì?"

Chàng hoàng tử nói: "Khó chi!

Đông, Tây, Nam, Bắc hướng về bốn nơi

Là thiên pháp luật nhà trời!"

Dạ xoa thủy quái tức thời hét lên:

"Trả lời sai, vậy cho nên

Giờ đây mi đã thuộc quyền của ta!"

Nói xong quỷ chẳng nề hà

Kéo luôn hoàng tử thật là lẹ tay

Vào hang sâu chốn đọa đày

Nơi em bị nhốt trước đây dưới hồ.

*

Anh chàng Khéo Nói âu lo

Thấy hai em chợt tù mù biệt tăm

E điều nguy hiểm khó khăn

Cho nên chàng quyết đích thân xuống tìm

Khôn ngoan, thận trọng, tự tin

Nên chàng không vội xuống liền nước sâu

Ven bờ quan sát hồi lâu

Thấy chân in dấu đi vào hồ xa

Nhưng không thấy vết trở ra

Chàng bèn vội rút kiếm mà phòng thân

Cung tên cũng chuẩn bị luôn

Đi quanh, nhìn khắp xa gần điều tra.

Quỷ nhìn hoàng tử nhà ta

Thấy không xuống nước để sa bẫy mình

Cho nên quỷ vội hiện hình

Làm người chất phác thân tình hỏi han:

  "Bạn trông mệt mỏi vô vàn

Áo quần lấm láp, dung nhan bơ phờ

Hồ kia mát mẻ đang chờ

Xuống mà tắm táp, xuống mà giải lao

Nước hồ uống thật ngọt ngào

Củ sen tươi nõn ăn vào khoẻ ngay!"

Tinh anh, sáng suốt lâu nay

Quỷ kia lừa bịp chàng này dễ đâu

Nên chàng Khéo Nói lắc đầu

Chỉ tay quát mắng: "Khai mau rõ ràng

Chắc mi là quỷ bạo tàn

Lừa người giả dạng dân làng mà thôi

Hai em ta hiện đâu rồi

Đừng mong giấu giếm lựa lời chối quanh!"

Bị người nhận diện quá nhanh

Nên con thủy quái hiện hình dạ xoa

Trả lời: "Quyền lực của ta

Bắt em ngươi lại ai mà cản ngăn!"

Anh chàng Khéo Nói hỏi gằn:

"Sao mi làm vậy? Nói năng điên cuồng!"

Quỷ la hét, giọng hung hăng:

"Ta đây được phép Quỷ Vương ban quyền

Hồ này ai xuống bắt liền

Nếu mà thiên pháp, luật trên cõi trời

Không hay biết để trả lời

Những sinh vật đó tàn đời với ta!"

Chàng hoàng tử hỏi thêm ra:

"Mi cần biết rõ để mà làm chi

Luật trời mang lợi ích gì

Khiến cho loài quỷ như mi bận lòng?"

Quỷ kia nói: "Ta cầu mong

Biết thời lợi lộc vô cùng tốt thay!"

Chàng hoàng tử bèn nói ngay:

"Vậy ta sẽ giảng điều này cho ngươi

Hiện ta bụi bẩn thân người

Chuyến đi vất vả vừa rồi gây ra

Ta cần tẩy sạch thân ta

Trước khi tuyên giảng cao xa pháp mầu!"

Bây giờ quỷ nhận ra mau

Rằng chàng Khéo Nói trước sau khác người

Khôn ngoan, tinh tế, thạo đời

Quỷ bèn sửa soạn đón mời nghiêm trang,

Mời chàng tắm mát ao vàng

Mời chàng uống nước trên hàng lá sen,

Củ sen tươi nõn dâng lên

Lót lòng hoàng tử ăn thêm khoẻ người

Lại còn sửa soạn chỗ ngồi

Trang nghiêm, thoải mái gần nơi ven hồ

Muôn hoa đẹp đẽ điểm tô

Mời chàng an tọa ban cho lời thiền.

Dẹp ngay vũ khí qua bên

Anh chàng Khéo Nói tâm hiền nở hoa

Lên ngồi giảng pháp cao xa

Quỷ kia ngồi dưới như là trò ngoan

Lắng tai nghe những lời vàng

Khơi nguồn giác ngộ âm vang lòng người:

"Theo như thiên pháp, luật trời

Ta nên hổ thẹn với đời, với ta

Khi làm những việc gian tà

Và nên hãi sợ tránh xa việc này.

Ta nên luôn thực hiện ngay

Việc làm chính đáng hàng ngày sáng tươi

Mới mang hạnh phúc cho người

Giúp cho nhân loại sống đời thăng hoa

Và ta mới thấy được ra

Niềm vui sáng tỏ chan hòa trong tâm

An lành, tốt đẹp muôn phần!"

Quỷ nghe lời pháp vô ngần sướng vui

Lòng từ bừng sáng thốt lời:

"Nghe ông giảng pháp khiến tôi hài lòng

Nên tôi trả lại cho ông,

Em ông nhận lại một trong hai người

Vậy ông quyết định chọn ai?"

"Thả ngay hoàng tử Mặt Trời cho ta

Đó là em út trong nhà!"

Quỷ nghe nói vậy quả là ngạc nhiên:

"Ông giao giảng những lời hiền

Nhưng không thực hiện! Não phiền thêm thôi!

Bỏ người anh lớn lại rồi

Cứu người em nhỏ ông thời lầm sai

Không theo thiên pháp rạng ngời

Không hề quý trọng những người tuổi cao!"

Chàng hoàng tử: "Mi nói sao?

Bao lời thiên pháp ta nào quên đâu

Ba anh em ta cùng nhau

Tới đây cũng chỉ mong cầu bình yên!" 

Rồi chàng thuật lại nỗi niềm

Việc giành ngôi báu đảo điên trong triều

Việc mình lánh nạn hiểm nghèo

Việc hoàng tử út xin theo vào rừng

Vì tình bạn chốn thâm cung,

Rồi chàng nhấn mạnh: "Vô cùng khó nghe

Nếu bây giờ ta trở về

Mà người em út không kề một bên

Ta mà nói chẳng ai tin

Bao nhiêu câu chuyện ở trên hồ này

Người đời sẽ nghĩ ngợi ngay

Rằng em út bị ta đây hại rồi

Để trừ mối họa tày trời,

Chúng ta xấu hổ khi đời cười chê

Và vương quốc chẳng vui chi

Thật là tai hại! Cũng vì lẽ trên

Mà ta muốn mi thả liền

Để hoàng tử út bình yên trở về!"

Quỷ nghe ưng ý mọi bề

Thốt lời ca tụng: "Khó chê được nào

Ông thời đức hạnh biết bao

Luật trời thiên pháp tối cao biết rành

Lại đem thực hiện nhiệt thành

Nỗi niềm thán phục dâng nhanh lòng này

Thật vui thay! Thật lành thay!

Tôi xin hoan hỷ thả ngay tức thời

Thả em ông, cả hai người!"

Nói xong quỷ lặn xuống nơi đáy hồ

Mang hai hoàng tử lên bờ

Trao cho anh lớn đang chờ phía trên.

Ba hoàng tử đều bình yên

Cùng nhau đoàn tụ trong niềm vui chung

Lánh mình ẩn chốn núi rừng

Quỷ kia cũng rất vui mừng lắm thay

Có người kề cận hàng ngày

Sẵn lòng khuyên bảo lời hay, ý lành.

Quỷ kia chuyển hoá tâm thành

Nên chàng Khéo Nói tâm tình nhủ khuyên:

"Hỡi anh bạn mới thân quen

Chắc là quanh quẩn trong tiền kiếp thôi

Bạn làm nhiều việc ác rồi

Kiếp này thành quỷ sống nơi hồ này

Ăn tươi, nuốt sống đọa đày

Bạn nên mau chấm dứt ngay! Chờ gì!

Làm lành, tránh ác mau đi

Kiếp sau tốt đẹp còn chi vui bằng

Tái sinh vào chỗ huy hoàng!"

Quỷ nghe được những lời vàng tuyệt hay

Chân tâm bừng ngộ ra ngay

Cùng ba hoàng tử nơi này sống chung.

Ba chàng rất đỗi vui mừng

Quỷ kia che chở trong rừng bình yên.

*

Một ngày chợt nhận được tin

Vua cha già yếu cho nên qua đời

Cả ba hoàng tử nhớ lời

Bèn quay trở lại về nơi triều đình

Cùng chàng thủy quái thân tình

Giờ đây quỷ đã tâm thành hoàn lương.

Triều đình mời nối ngai vàng

Ông hoàng Khéo Nói lên hàng quốc vương

Phó là hoàng tử Mặt Trăng

Ông hoàng trẻ nhất vẻ vang được mời

Cầm đầu quân đội khắp nơi

Đó là hoàng tử Mặt Trời thân thương,

Còn chàng thủy quái hoàn lương

Được nuôi đầy đủ, tránh đường sát sinh

Về cư trú cạnh cung đình

Sống đời lương thiện, an bình về sau.

Nói chung cả nhóm cùng nhau

Hướng theo thiên pháp nhiệm mầu luôn thôi

Mãi cho tới lúc qua đời

Tái sinh vào được cõi trời quang vinh.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

PRINCE GOODSPEAKER

AND THE WATER DEMON

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 7 *

CẬU BÉ HOÀNG TỬ

KHÔNG CHA ^

 

Thành Ba La Nại thuở xưa

Một ngày rảnh rỗi nhà vua du hành

Dạo chơi trong chốn rừng xanh

Ngắm bông hoa với cây cành tốt tươi

Lòng ông sung sướng thảnh thơi

Mải mê lê gót khắp nơi thoả lòng,

Đi sâu vào khuất nẻo trong

Lạc đường núi thẳm, mình ông giữa rừng

Tách rời khỏi đám tùy tùng

Rụt rè chân bước, mịt mùng lối ra.

Chợt vua nghe vọng nẻo xa

Tiếng ai đang hát thật là trẻ trung

Giọng sao êm dịu vô cùng

Nhà vua định hướng tìm đường lần theo

Muốn ra thoát chốn hiểm nghèo

Nhiều mầm nguy hại, lắm điều gian truân,

Cuối cùng khi vua tới gần

Thấy ngay người hát vô ngần đẹp xinh

Một cô gái tuổi xuân xanh

Đang lo lượm củi, gom cành luôn tay

Du dương tiếng hát nhẹ bay

Khiến vua xao xuyến, ngất ngây, bồi hồi

Aí tình từ đó lên ngôi

Đôi bên kết hợp ca bài ái ân.

Vầng dương mọc lặn bao lần

Tình duyên kết trái muôn phần tốt tươi

Một ngày nàng báo tin vui:

"Chúng mình sắp có con rồi! Lành thay!"

*

Giờ đây vua kể lại ngay

Chuyện ông đi lạc trước đây trong rừng

Rằng ông là vị quốc vương

Thành Ba La Nại vẻ vang hiện thời.

Cô nàng lượm củi nghe rồi

Tuy rằng lòng dạ bồi hồi vấn vương

Vẫn tìm cách vội chỉ đường

Cho ông về chốn hoàng cung nẻo nhà.

Vua bèn tặng lại món quà

Nhẫn đeo, dấu ấn hoàng gia của mình

Rồi ông căn dặn chân tình:

"Nếu là con gái khi sinh ra rồi

Hãy đem bán nhẫn đi thôi

Lấy tiền nhẫn quý mà nuôi trẻ này!

Nếu sinh trai thì càng hay

Hãy mang đứa trẻ về ngay triều đình

Mang theo nhẫn để chứng minh

Rằng hài nhi nọ quả tình con ta.

Nói xong vua cất bước ra

Theo đường chỉ dẫn để mà về cung.

*

Một ngày tốt đẹp vô cùng

Cô nàng lượm củi vui mừng hạ sinh

Một trai kháu khỉnh thật tình

Mặt mày xinh xắn, dáng hình dễ thương.

Cô nàng bản chất bình thường

Đơn sơ, mộc mạc, chân phương, thẹn thùng

Nên e sợ, nên ngại ngùng

Dám đâu mang trẻ về cung bao giờ

Thành Ba La Nại xa mờ

Rất là quyền quý, rất là cao sang,

Chỉ riêng chiếc nhẫn vua ban

Thời cô vẫn giữ làm bằng cho con.

Hài nhi dần đã lớn khôn

Trở thành cậu bé chẳng còn như xưa

Mỗi khi cậu bé chơi đùa

Trẻ con quanh đó thường ưa trêu chòng

Bày trò ngược đãi đau lòng

Đôi khi kiếm chuyện để hòng đánh nhau

Lý do đơn giản từ lâu

Chỉ vì mẹ cậu trước sau không chồng

Cho nên lũ trẻ đồng lòng

Đặt tên cho cậu vô cùng xót xa:

"Thằng con hoang! Thằng không cha!"

Tất nhiên cậu bé thật là khổ đau

Tủi thân, xấu hổ, muộn sầu

Chạy về với mẹ, gục đầu khóc than.

Một hôm cậu kể rõ ràng

Những lời lũ trẻ phũ phàng thốt ra:

"Đồ con hoang! Đồ không cha!"

Mẹ an ủi nói: "Con à! Hãy nghe

Con đừng hổ thẹn làm chi

Con đâu như lũ trẻ kia tầm thường

Cha con là vị quốc vương

Thành Ba La Nại vẻ vang vô cùng!"

Cậu nghe xong thấy lạ lùng

Ngạc nhiên bèn hỏi: "Mẹ không nói đùa?

Cha con là một ông vua

Có gì để chứng tỏ cho chuyện này?"

Mẹ do đó kể lại ngay

Đầu đuôi câu chuyện từ ngày xa xưa

Đưa ra chiếc nhẫn của vua

Nhắc lời vua đã dặn dò khi đi:

"Đẻ con trai hãy đưa về

Mang theo chiếc nhẫn quý kia làm bằng!"

Cậu nghe xong quá ngỡ ngàng

Vội vàng giục mẹ lên đường tìm cha.

Vì bao chuyện mới xảy ra

Tránh cho con cảnh xót xa muộn phiền

Hôm sau mẹ quyết định liền

Về Ba La Nại, về miền chờ mong.

*

Mẹ con khi tới hoàng cung

Nhờ quân gác cổng vào trong báo liền,

Quân quay ra với lệnh truyền

Đưa hai người lạ vào bên ngai vàng

Nơi phòng họp rộng thênh thang

Các quan văn võ dàn hàng hai bên.

Cô nàng lượm củi tự tin

Chuyện xưa nhắc lại tình duyên trong rừng

Thương con cô chẳng ngại ngùng

Chỉ cho vua biết con chung hai người:

"Đây con trai chính của ngài

Xin mang con lại như lời dặn xưa!"

Lời cô chấn động cung vua

Triều đình đủ mặt rất ư sững sờ

Vua thời xấu hổ vô bờ

Biết đây sự thực vẫn ưa chối hoài

Rằng đây không phải con ngài.

Mẹ kia lấy nhẫn khoan thai đưa trình

Trưng bằng cớ với triều đình

Vua thêm xấu hổ quẩn quanh chối dài

Nhẫn này chẳng phải của ngài.

Đến đây cô gái thở dài nghĩ suy:

"Trong tay mình chẳng có gì

Dễ đâu minh chứng chuyện kia được liền

Chỉ còn sự thực kề bên

Chỉ còn mãnh lực lòng tin của mình!"

Cho nên cô khẽ thưa trình:

"Tôi tung đứa trẻ lên nhanh trên trời

Nếu con ngài, trẻ chẳng rơi

Tung lên trên đó trẻ thời ở luôn,

Nếu mà không phải là con

Trẻ rơi xuống đất chẳng còn sống thêm!"

Nói xong cô thực hiện liền

Nắm ngay chân trẻ tung lên tức thì.

Hãy xem kìa, thật lạ kỳ!

Trên không lơ lửng trẻ kia xếp bằng

Tréo chân ngồi rất đàng hoàng

Chẳng hề rơi xuống! Vững vàng trên cao!

Mọi người kinh ngạc xiết bao

Nào đâu có được lời nào thốt lên.

*

Từ không trung trẻ dịu hiền

Nói cùng vua ngự uy quyền trên ngai:

"Thưa con thật quả con ngài,

Ngài lo chăm sóc muôn người thường dân

Không hề liên hệ xa gần

Không hề có chút quen thân họ hàng,

Ngựa, voi cũng được ngài thương

Cùng bao súc vật trong vương cung này

Vậy mà con của ngài đây

Sao ngài lại chẳng mảy may ngó ngàng

Không nuôi nấng, chẳng cưu mang?

Nay con và mẹ đôi đường chờ trông!"

*

Lời sao uy lực vô cùng

Vua nghe xong chợt sáng bừng chân tâm

Đâu còn tự ái bản thân

Vua dang tay nói: "Tới gần lại đây

Con yêu quý! Kể từ nay

Ta thời chăm sóc với đầy tình thương!"

Phép mầu tạo sự ngỡ ngàng

Mọi người quanh đấy vội vàng cùng nhau

Đưa tay ra hứng cho mau

Như mong cậu bé rơi vào vòng tay.

Trẻ đang lơ lửng như bay

Bỗng nhiên rơi thẳng vào ngay ngai vàng

Vào tay cha cậu, nhẹ nhàng

Vua ôm lấy cậu, yêu thương vô cùng.

Với con ngồi ở trong lòng

Vua bèn tuyên bố khắp trong triều đình

Đây là con của chính mình

Và cô gái nọ trọn tình trước sau

Phong ngôi hoàng hậu đứng đầu

Toàn dân chào đón đua nhau tưng bừng.

Lời chân thực mạnh vô cùng

Thật vui biết mấy! Thật mừng lắm thay!

Thành Ba La Nại từ nay

Tiếng đồn công lý nơi này sáng soi.

*

Rồi khi vua chợt qua đời

Trẻ kia nay đã tới thời lớn khôn

Trưởng thành và chẳng quên nguồn

Muốn ai cũng phải nhớ luôn lời vàng:

"Mọi người bình đẳng ngang hàng!"

Nên khi nhậm chức quốc vương xong rồi

Vị hoàng tử vừa lên ngôi

Tự xưng danh hiệu vang lời khuyên răn:

"Vua Không Cha", há ngại ngần.

Nhà vua cai trị muôn dân nước nhà

Công bằng, đứng đắn, thật thà

Tấm lòng quảng đại vang xa khắp miền.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

LITTLE PRINCE NO-FATHER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 8 *

 HOÀNG TỬ

THỨ MỘT TRĂM ^

 

Ngày xưa có một ông vua

Trong vương quốc nọ rất ư lạ đời

Sinh con trai đủ trăm người

Ông hoàng thứ một trăm thời dễ thương

Kiên trì, nghị lực, hiền lương

Tính tình lại rất khiêm nhường lắm thay.

Triều đình thông lệ lâu nay

Mỗi hoàng tử có một thầy trông nom

Chăm lo dạy dỗ sớm hôm,

Riêng hoàng tử út số luôn hơn người

Có thầy tài giỏi tuyệt vời

Như cha hiền đức dạy lời tinh thông

Nên hoàng tử út trọng ông

Chuyên tâm học hỏi và vâng lời thầy.

*

Cũng theo thông lệ xưa nay

Vua cha lần lượt gửi ngay con mình

Sau khi khôn lớn, học hành

Mỗi người tới một tỉnh thành khác nhau

Để mà phục vụ dài lâu

Giúp dân, giúp nước trước sau nhiều bề

Và chàng hoàng tử út kia

Cũng làm nhiệm vụ vừa khi trưởng thành,

Trước khi đi chàng khôn lanh

Xin thầy ý kiến khuyên mình điều hay

Xem nên chọn tỉnh nào đây,

Nghe xong thầy mới phán ngay đôi lời:

"Đừng đi tỉnh! Ở lại thôi!

Hãy vào yết kiến vua rồi trình tâu

Anh em đi hết còn đâu

Chỉ còn con út muốn hầu cận vua

Con mong ở lại thủ đô

Để mà sớm tối chăm lo cha già!"

Chàng hoàng tử út nghe qua

Vâng lời, vào gặp vua cha tâu trình

Vua nghe hoan hỉ thật tình

Thấy hoàng tử út trung thành lắm thay

Vua cha bèn chấp thuận ngay.

Và hoàng tử út lại quay về thầy

Xin thầy khuyên nhủ điều hay

Làm sao giúp thủ đô này tốt hơn

Giúp vua, giúp nước, giúp dân.

Ông thầy thông thái tinh khôn dạy liền:

"Hãy xin vua ban cho quyền

Đi thâu thuế má, bạc tiền của dân

Đồng thời cứu trợ chia phần

Giúp người khốn khó đang cần tình thương

Nếu vua đồng ý mọi đường

Hãy làm nhiệm vụ với lương tâm mình

Đàng hoàng, thành thật, nhiệt tình

Lòng từ giúp khắp chúng sinh trong vùng!"

Chàng hoàng tử út vui mừng

Y lời thầy dạy, thưa cùng vua cha

Vua đồng ý chẳng chần chờ

Thật là êm chuyện, quả là thuận duyên.

Chàng hoàng tử út lành hiền

Ra ngoài làm việc chẳng quên lời thầy

Khi thu thuế khéo léo thay

Dung hoà luật pháp với đầy từ tâm,

Còn khi phân phát đồ ăn

Cùng bao vật dụng cho dân đói nghèo

Chàng luôn rộng lượng đủ điều

Mọi người quý trọng, thương yêu vô cùng.

*

Ngày vua hấp hối trong cung

Các quan thỉnh ý vua mong tìm người

Đưa lên kế vị trên ngôi

Nhà vua suy nghĩ và rồi truyền ra:

"Cả trăm hoàng tử con ta

Có quyền kế vị để mà lên ngôi

Vậy trong vương quốc khắp nơi

Để cho dân chúng chọn người thay ta"

Vua qua đời, tin loan ra

Khắp trong vương quốc gần xa đồng tình

Chọn hoàng tử út tinh anh

Lên ngôi vua tại hoàng thành ngay thôi,

Tôn xưng hoàng tử đẹp lời

Lòng thời bác ái, tính thời công minh.

*

Ngờ đâu xảy chuyện chẳng lành

Thấy rằng ngôi báu bị giành mất đi

Chín mươi chín hoàng tử kia

Cho rằng mình bị khinh khi coi thường

Vừa ganh tức, lại giận hờn

Cùng nhau chuẩn bị khơi nguồn chiến tranh

Gửi thông điệp nói ngọn ngành:

"Chúng ta địa vị vai anh hơn người

Các lân bang sẽ chê cười

Nếu em út lại giành ngôi trị vì,

Ngai vàng nhường lại mau đi

Nếu không chinh chiến dễ gì tránh đây."

Sau khi nhận thông điệp này

Nhà vua trẻ lại đến ngay thăm thầy

Nhờ thầy mách nước chỉ bày,

Thầy bèn dạy: "Tránh đọa đày chiến tranh

Khiêm nhường thưa với các anh

Rằng con chỉ muốn an lành mà thôi

Tránh cho dân chúng khắp nơi

Nhà thời tan nát, người thời mạng vong,

Rằng vương quốc là của chung

Hãy chia ra đủ trăm vùng đều nhau

Phần ai cũng có trước sau

Thế là tốt đẹp, còn đâu tranh giành!"

*

Nhà vua trẻ lại tuân hành

Báo tin cho các người anh hay liền

Lúc này họ đã kề bên
Mang quân vây kín, khó yên mọi bề

Ngay khi nhận đề nghị kia

Họ bèn họp lại nghĩ suy, luận bàn:

"Chia trăm phần nhỏ vô vàn!"

Thế là họ thấy chẳng ham muốn gì

Nên không nhận đề nghị kia

Nhưng rồi nghĩ kỹ lại thì thấy ngay

Dù cho chiến thắng vua này

Cuối cùng cũng lại loay hoay chia phần

Vậy cần gì phải bận tâm

Khiến cho đất nước xoay vần tang thương

Đang hùng mạnh, đang phú cường

Trở nên yếu kém có đường diệt vong

Quốc gia thù nghịch quanh vùng

Từ lâu vẫn chỉ chờ mong chuyện này.

Các hoàng tử họp lại ngay

Cùng nhau quyết định không gây hận thù

Đồng thời phát triển tâm từ

Quây quần chung sống rất ư hoà bình

Còn riêng ngôi báu triều đình

Trao hoàng tử út một mình đảm đang.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE ONE-HUNDREDTH PRINCE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 9 *

VUA VỚI

MỘT SỢI TÓC BẠC ^

 

Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa

Con người kiếp sống dây dưa lâu dài

Nhiều ngàn năm một cuộc đời

Rất là khác biệt với thời buổi nay.

*

Trẻ kia thật quả là may

Sinh làm hoàng tử nước này vẻ vang

Rồi lên ngự trị ngai vàng

Lúc còn nhỏ tuổi, vinh quang vô vàn,

Nhà vua trẻ sống bình an

Tính ra là tám vạn năm qua rồi

Bấy giờ đặc biệt có người

Chuyên môn cắt tóc ở nơi hoàng thành,

Một hôm vua dặn dò anh

Mỗi khi cắt tóc phải trình báo ngay

Nếu mà trên mái đầu này

Hiện ra sợi bạc một ngày tương lai,

Tất nhiên anh thợ vâng lời

Hứa rằng tuân lệnh, dám đời nào quên.

*

Bốn ngàn năm nữa qua thêm

Nhà vua nay đã sống trên cõi đời

Tám mươi tư ngàn năm rồi

Bao nhiêu vật đổi sao dời chốn đây.

Nhà vua cắt tóc một ngày

Anh chàng thợ nọ thấy ngay trên đầu

Tóc kia có sợi bạc mầu

Phất phơ một sợi, có đâu nhiều gì

Mầu thời gian nhuộm trắng đi,

Nhớ lời vua dặn chàng quỳ vội tâu:

"Kính thưa bệ hạ, trên đầu

Hôm nay thấy một sợi mầu trắng phau!"

Nhà vua bèn nói: "Thật sao?

Nhổ ra và đặt tóc vào tay ta!"

Thợ bèn lấy nhíp vàng ra

Nhẹ nhàng nhổ tóc để mà trình vua.

*

Thời gian đó thuở xa xưa

Nhà vua còn sống coi như lâu dài,

Mới xong có nửa cuộc đời

Nên nhìn tóc bạc vua thời hoảng lên

Tưởng như thần chết kề bên

Như mình lạc bước vào miền nguy nan

Như trong nhà lửa cháy lan

Mồ hôi vì thế chảy tràn xuống lưng

Vua rùng mình sợ vô cùng

Nhủ thầm: "Mình quả điên khùng ngu si

Cả đời dài phí phạm đi

Giờ đây cái chết đang kề cận bên.

Từ lâu không diệt não phiền,

Diệt tham, sân hận, tỵ hiềm ghét ganh

U mê sống cõi vô minh

Nào đâu chân lý quang vinh thấm nhuần

Để mà thanh lọc thân tâm

Bến bờ giác ngộ tiến gần mãi thêm!"

Ngay khi nghĩ đến chuyện trên

Nội tâm vua trẻ như bên lửa hừng

Mồ hôi vẫn toát trên lưng

Vua liền quyết định vô cùng mừng vui:

"Giờ đây đã tới lúc rồi

Ta nên từ bỏ cuộc đời làm vua

Xuất gia, khoác áo thầy tu

Chăm lo thiền định, ẩn cư non ngàn

Lòng thanh thản, tâm bình an

Tương lai rực rỡ ánh vàng! Lành thay!"

*

Anh chàng cắt tóc thật may

Vua ban cho được hưởng ngay bạc tiền.

Vua truyền quan chức dưới quyền

Mời con trai trưởng tới bên dặn lời:

"Con à! Cha đã già rồi

Hãy nhìn sợi tóc bạc nơi mái đầu

Quyền hành, chức tước, sang giàu

Đỉnh cao danh vọng từ lâu cõi trần

Cha từng hưởng thụ bao phần

Giờ đây cái chết tới gần mãi thôi

Cha mong ước lúc qua đời

Tái sinh vào một cõi trời quang vinh

Để mà trọn hưởng cho mình

Niềm vui thiên giới chân tình ước mơ,

Cha rời ngôi báu từ giờ

Và đi thọ giới thầy tu tốt lành

Ẩn cư trong chốn rừng xanh

Trao con trách nhiệm điều hành quốc gia!"

Nghe tin vua sắp rời xa

Các quan văn võ quả là ngạc nhiên

Quỳ tâu với đấng vua hiền

Hỏi sao vua bỏ chức quyền cao sang?

Sao tìm về ánh đạo vàng?

Vua đưa tóc bạc nhẹ nhàng nói ngay:

"Mọi người hãy ngước trông đây

Hãy nhìn sợi tóc bạc này ngẫm ra

Đủ ba giai đoạn đời ta

Trẻ trung, lớn tuổi, về già đấy thôi

Đưa dần tới cuối đường đời

Tóc phô mầu bạc ngay nơi mái đầu

Đó là cái chết chứ đâu

Nơi này ngự trị bao lâu chẳng ngờ

Giờ đây gửi tín hiệu ra

Đóng vai sứ giả cho ta tỏ tường

Nên ta từ bỏ ngai vàng

Bụi trần giũ sạch, tìm đường ẩn tu!"

Toàn dân nghe được tin vua

Thẩy đều rơi lệ, tâm tư muộn sầu.

*

Thong dong dấn bước rừng sâu

Nhà vua thoát tục khởi đầu đường tu

Một là phát triển tâm từ,

Hai là trải rộng vô bờ tình thương

Với người đau khổ muôn phương,

Ba là hoan hỉ tìm đường chung vui

Với người hạnh phúc nơi nơi,

Bốn là giữ để lòng người ung dung

Luôn luôn tự tại vô cùng

Dù cho gian khó chập chùng vây quanh,

Đó là bốn bước tu hành

Luyện cho chuyển biến tốt lành cõi tâm.

Sau tám vạn bốn ngàn năm

Dấn chân đường đạo, ẩn thân cửa thiền

Sống đời tu sĩ bình yên

Nhà vua hạnh phúc kia liền mệnh chung

Tái sinh đẹp đẽ vô cùng

Cõi trời cao đó vui mừng bước lên,

Nơi đây vua lại sống thêm

Triệu năm trời nữa êm đềm biết bao.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE KING WITH ONE GREY HAIR

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 10 *

ÔNG SƯ SUNG SƯỚNG ^

 

Ngài từ thuở rất xa xưa

Quyền cao, chức trọng lại dư bạc vàng

Nhưng về già nhận ra rằng

Càng thêm tuổi tác lại càng khổ đau

Trước sau nghèo cũng như giàu

Cái đau già lão như nhau khác gì

Cho nên ngài quyết ra đi

Vào khu rừng vắng chốn kia tu hành

Bỏ tài sản, bỏ công danh

Sống đời ẩn sĩ rừng xanh nghèo nàn.

Ngài thiền định rất chuyên cần

Gắng công để phát triển chân tâm mình

Trừ đen tối, phá vô minh

Trở nên mãn nguyện, an lành, sướng vui,

Ngài thân thiện với mọi người

An nhiên, tự tại, buông lơi não phiền

Dần dần tạo đủ cơ duyên

Năm trăm đệ tử theo liền về đây.

*

Các tu sĩ thời buổi này

Đều luôn khắc khổ lại đầy nghiêm trang

Tuy nhiên có chuyện bất thường

Một người đệ tử cứ luôn mỉm cười

Dù khi xáo trộn chuyện đời

Sư luôn thoáng lộ nét tươi rỡ ràng

Còn khi sảng khoái ngập tràn

Thời sư cất tiếng cười vang vô ngần

Dường như hạnh phúc dương trần

Phát ra từ chốn nội tâm của thầy

Mọi người bèn đặt tên ngay

Là "sư sung sướng"! Đúng thay vô cùng!

Các sư khác thấy lạ lùng

Hỏi sư sao lại cứ luôn mỉm cười

Thời "sư sung sướng" trả lời:

"Dù tôi mà nói chẳng người nào tin

Lỡ ai lại nghĩ quàng xiên

Rằng tôi nói láo sẽ thêm muộn phiền

Thêm phần bất kính bề trên

Với sư phụ đã bao phen dạy mình!"

Một người hay rõ ngọn ngành

Chính là sư phụ tinh anh, hiểu người

Hiểu sao trò lại hay cười

Lại luôn lộ nét vui tươi ra ngoài

Nên ngôi thừa kế tương lai

Thời "sư sung sướng" được ngài chọn ngay .

*

Mùa mưa vừa dứt năm nay

Năm trăm đệ tử theo thầy về kinh

Theo sư phụ về thị thành

Nhà vua tiếp họ và dành đặc ân

Mời đoàn suốt cả mùa xuân

Vào vườn thượng uyển tĩnh tâm tu hành.

Nhà vua rất mực hiền lành

Trị vì vương quốc anh minh, vững bền

Lo kinh tế, lo bạc tiền

Lo cho vương quốc ngày thêm phú cường;

Bề ngoài chống chọi đối phương

Giúp cho đất nước xa đường hiểm nguy

Trông chừng nước láng giềng kia

Thường hay kiếm chuyện, đôi khi gây thù;

Bề trong hòa giải tranh đua

Giữa quan thuộc cấp tính ưa bất đồng;

Ở ngay  nội bộ hoàng cung

Các bà hoàng hậu cũng thường đua tranh

Muốn vua để mắt đến mình

Và con trai được vua dành đặc ân;

Ngoài ra còn lắm thần dân

Đôi khi bất mãn gây mầm loạn ly

Khiến vua có thể lâm nguy

Âm mưu phản loạn dễ chi coi thường.

Nói chung bao chuyện nhiễu nhương

Nhà vua lo nghĩ chán chường ngày đêm

Trong tâm náo động triền miên

Xa niềm hạnh phúc, kề bên muộn sầu.

*

Xuân qua nhanh, hè tới mau

Các sư sắp sửa cùng nhau đi rồi

Quay về rừng thẳm xa vời

Nhà vua lo lắng cho người già nua

Ghé thăm sư phụ và thưa:

"Giờ đây thầy đã quá ư già rồi

Trở vào rừng thẳm núi đồi

Hại cho sức khoẻ con người lắm thay

Mời thầy ở lại nơi đây

Chỉ riêng đệ tử thầy quay trở về!"

Ý hay! Sư phụ lắng nghe

Để rồi ưng thuận và thi hành liền

Trao "sư sung sướng" toàn quyền

Kế thừa lãnh đạo anh em về rừng.

Năm trăm đệ tử lên đường

Trở về rừng núi, đạo vàng tu thân

"Sư sung sướng" lại chuyên tâm

Hành thiền trong chốn sơn lâm đêm ngày

Để rồi kết quả lành thay

Càng thêm thông thái, càng đầy an nhiên

Niềm sung sướng lại tăng thêm

Suối nguồn hạnh phúc êm đềm thăng hoa.

Nhớ nhung sư phụ ở xa

Một hôm sư muốn tìm ra thăm ngài

Để mong chia sẻ niềm vui

Nên "sư sung sướng" về nơi kinh thành

Thăm ngài cho thắm đạo tình

Hương thơm chánh pháp thấm nhanh đôi lòng.

Gặp ngài sư đảnh lễ xong

Sư ngồi dưới thảm ung dung mỉm cười

Cả hai chẳng nói nhiều lời

Riêng "sư sung sướng" sắc tươi tràn đầy

"Sung sướng thay! Hạnh phúc thay!" 

Miệng thầy luôn nói, lời thầy chẳng ngưng.

Ghé thăm, vua bực vô cùng

Nghĩ mình bận chuyện hoàng cung tối ngày

Tuy nhiên vẫn tới chốn này

Mà ông sư nọ hôm nay coi thường

Chẳng hề biết đến quân vương

Thật là đặc biệt lạ lùng lắm thay,

Gặp sư phụ vua nói ngay:

"Sư kia có lẽ vừa đây ăn nhiều

Nên không sáng suốt bao nhiêu

Cứ nằm cười mãi ra điều sướng vui

Nhìn sư thật quả lạ đời

Cứ nằm một cách biếng lười mãi sao?"

Mỉm cười sư phụ lắc đầu

Nói rằng: "Chẳng phải vậy đâu thưa ngài

Tôi xin kể rõ đầu đuôi

Tại sao sư ấy lại cười mãi thôi.

Sư này từng có một thời

Làm vua, giàu có ít người sánh ngang

Lại thêm quyền thế vẻ vang

Để rồi chợt bỏ ngai vàng đi tu

Quyết tâm thọ giới làm sư

Niềm vui vương giả coi như bọt bèo

Giờ đây hạnh phúc hơn nhiều.

Thời xưa sư có bao nhiêu quân hầu

Tay cầm vũ khí đứng chầu

Vây quanh bảo vệ dám đâu lơ là,

Thời nay giữa chốn rừng già

Sư ngồi đơn độc vậy mà bình yên

Không nguy hiểm, chẳng não phiền

Bình yên tột bực, an nhiên vô cùng

Bao quyền hành chốn hoàng cung

Và bao sản nghiệp cũng không sá gì

Chẳng cần lo sợ làm chi

Chẳng cần tiếc nuối nghĩ suy nhọc nhằn

Sự bừng ngộ của chân tâm

Sẽ là vũ khí vô ngần ích thay

Để mà bảo vệ cho thầy

Và bao kẻ khác thoát ngay não phiền

Sư lo thiền định triền miên

Thảnh thơi thân xác, lắng yên cõi lòng.

Nên sư hoan hỉ vô cùng

Thấy mình sung sướng, không ngưng thốt lời!"

*

Nhà vua nghe hiểu chuyện rồi

Trong tâm cảm thấy tức thời bình an

Hoa lòng nở đẹp vô vàn

Cùng ngồi đàm đạo, nhẹ lan hương thiền

Hai thầy tu góp lời hiền

Rạng soi đạo lý, khơi thêm trí người

Nhà vua đảnh lễ cáo lui

Mây lành đưa lối về nơi lâu đài.

Một thời gian lặng lẽ trôi

Ông "sư sung sướng" có thời làm vua

Lên đường trở lại chốn xưa

Sau khi từ tạ vị sư phụ già.

Thêm vài năm nữa trôi qua

Thế là sư phụ cũng ra đi rồi

Sinh, già, bệnh, tử dòng đời

Ngài đầy ơn phước, cõi trời tái sinh.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE HAPPY MONK

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 11 *

NAI ĐẸP VÀ NAI XÁM ^

 

Ngày xưa có một bầy nai

Nai đầu đàn quả là tài giỏi thay

Một ngàn nai họp thành bầy

Nhởn nhơ chung sống, vui vầy, rong chơi,

Nai đầu đàn có hai trai

Nai anh mảnh khảnh, thân người lại cao

Mắt tinh anh sáng như sao

Bộ lông óng mượt phô màu đỏ hung

Trông nai đẹp đẽ vô cùng

Có tên Nai Đẹp khắp vùng quanh đây.

Nai em lông xám phủ đầy

Cũng cao và lại cũng gầy như anh

Nhưng kém cỏi, chẳng khôn lanh

Có tên Nai Xám quả tình đúng thay.

Tháng năm lần lượt vần xoay

Hai nai thoắt đã tới ngày lớn khôn.

Nai đầu đàn tới một hôm

Gọi hai con tới ôn tồn nhắn nhe:

"Cha bây giờ đã già đi

Thiếu phần khoẻ mạnh, kém bề tinh anh

Việc công chẳng dễ hoàn thành

Đứng ra lãnh đạo quả tình khó sao

Bầy nai đông đúc lớn lao

Hai con sửa soạn thế vào chỗ cha

Để ta an hưởng tuổi già

Thay cha lãnh đạo liệu mà lo toan,

Mỗi con chăm sóc một đoàn

Bầy nai giờ đã sẵn sàng chia hai

Mỗi bầy là năm trăm nai

Hai con khôn lớn đủ tài thay ta!"

Thế rồi mọi việc diễn ra

Đúng theo ý muốn nai cha dự trù.

*

Ở bên Ấn Độ thời xưa

Nai thường gặp nạn khi mùa gặt sang

Lúa vươn cao, óng ánh vàng

Muôn phần khêu gợi họ hàng nhà nai

Nai vào ruộng lúa khắp nơi

Tranh nhau ăn lúa của người nông dân

Nhà nông bực bội vô ngần

Bàn nhau đào hố, đào hầm, đặt chông

Đặt thêm bẫy đá khắp đồng

Quyết tâm bắt giết nai cùng thú hoang

Tìm phương bảo vệ mùa màng

Khỏi cơn tàn phá phũ phàng nơi nơi.

Năm nay mùa gặt tới rồi

Nai cha kinh nghiệm cho mời hai con

Tới bên căn dặn ôn tồn:

"Nên đưa nai lánh lên luôn khu rừng

Trên cao đồi núi chập chùng

Xa nơi trồng trọt ruộng đồng nguy nan

Đây là cách cha thường làm

Cứu bầy nai khỏi muôn vàn tai ương

Không còn bị giết, bị thương

Vì ham lúa tại ruộng nương của người,

Sau khi mùa gặt qua rồi

Mới đưa nai trở xuống nơi đồng bằng,

Đóng vai lãnh đạo giỏi giang

Phải cần tiên đoán mọi đường nghe con

Hãy đi! Chuẩn bị tinh khôn!

Phần cha già yếu chẳng còn sức đâu

Khó mà di chuyển được mau

Nên cha ở lại trốn sau bụi bờ!"

Nghe xong lời của cha già

Hai nai thủ lãnh tránh xa ruộng đồng

Đưa bầy lên núi, lên rừng

Mỗi nai quyết định theo từng cách riêng.

*

Dân làng ở khắp trong miền

Từ lâu kinh nghiệm cho nên biết rằng

Lúc này nai rời đồng bằng

Kéo nhau lên núi tìm đường ẩn thân

Nên người làng và nông dân

Cùng nhau tính toán vô ngần tinh khôn

Núp rình suốt dọc lối mòn

Giết nai qua lại chẳng còn khó chi.

Chàng Nai Xám thủ lãnh kia

Lơ là chẳng nhớ lời gì cha khuyên

Thay vì tính kế bình yên

Thời chàng di chuyển liên miên không ngừng

Đưa bầy vội vã lên rừng

Khi mặt trời lặn, khi vừng đông lên

Này trưa, này sáng, này đêm

Rộn ràng in dấu khắp trên đường làng

Nông dân do đó dễ dàng

Rình quanh nấp bắn vào đoàn nai kia

Cung tên vun vút phóng đi

Nai phần thì chết, phần thì bị thương

Khi leo lên được tới rừng

Số nai sống sót còn chừng ít con.

*

Chàng Nai Đẹp đủ tinh khôn

Để mà nhận biết cội nguồn hiểm nguy

Nên khi chàng dắt đoàn đi

Thời chàng thận trọng nghĩ suy kỹ càng:

"Muốn di chuyển được an toàn

Tránh xa người với xóm làng quanh đây

Không đi vào lúc ban ngày

Không đi vào sáng sớm hay tối trời

Chỉ đi lúc nửa đêm thôi

Vòng quanh đường tắt tới nơi khu rừng

Ẩn thân đồi núi chập chùng

Bình yên vô sự trên vùng non cao

Chẳng hề mất một mạng nào

Hoặc là thương tích tổn hao thân mình!"

Gặp nhau trên chốn an bình

Hai đoàn lưu lại loanh quanh đợi chờ

Tới khi thuận tiện thời cơ

Là khi mùa gặt hái vừa xong xuôi

Hai đoàn sửa soạn trở lui

Quay về chốn cũ dưới nơi ruộng đồng.

*

Chàng Nai Xám thật uổng công

Nào đâu học hỏi gì trong chuyến đầu

Nhớ chi kinh nghiệm thương đau

Nên khi khí lạnh giăng mau núi rừng

Là chàng hấp tấp lên đường

Xuống vùng ấm áp ruộng đồng trước kia

Dắt đàn nai vội ra đi

Hoàn toàn bất cẩn giống y lần đầu

Để rồi lại gánh thảm sầu

Bị người nấp giết trước sau cả đoàn

Người ta xẻ thịt nai ăn

Một phần đem bán cho dân trong làng

Riêng chàng Nai Xám trưởng đoàn

Lết về sống sót bình an một mình.

Chàng Nai Đẹp vẫn thông minh

Chàng đưa bầy thú của mình về xuôi

Bình an như trước đây thôi

Năm trăm nai xuống tới nơi trọn bầy.

Hai đoàn nai đã về đây

Một thời chết thảm hết ngay cả đoàn

Riêng nai thủ lãnh bình an.

Một thời đầy đủ vẻ vang trở về

Không hề thiệt hại chút chi

Tài người lèo lái muôn bề giỏi giang.

"Ai theo lãnh đạo tầm thường

Tài thô, trí thiển sẽ vương luỵ phiền

Sẽ lâm khổ nạn triền miên

Bước đường tiêu diệt tới liền ngay thôi!

Ai theo lãnh đạo hơn người

Tài cao, trí lớn một đời an vui!"

Nai cha nhận xét ngậm ngùi

Khi hai con xuất hiện nơi mé đồng.

*

Thời gian trôi, tuổi chất chồng

Nai cha già yếu rồi không sống còn

Quyền hành trao lại cho con

Anh chàng Nai Đẹp tinh khôn kế thừa

Cả đoàn nai đều mến ưa

Chàng vừa uy tín lại vừa tài năng.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

BEAUTY AND GREY

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 12 *

NAI CHÚA CÂY ĐA ^

 

Nơi miền bắc Ấn Độ xưa

Gần Ba La Nại có khu rừng già

Nai con vừa mới sinh ra

Dáng hình đẹp đẽ, thật là hiếm hoi

Dù nai to lớn thân người

Mẹ không trở ngại, sinh nai dễ dàng,

Mắt nai lấp lánh rỡ ràng

Tựa như châu báu muôn vàn sáng tươi

Miệng nai thắm đỏ tuyệt vời

Khác chi những trái dâu nơi mé rừng

Móng nai đen bóng vô cùng

Tựa như than quý. Còn sừng nhỏ xinh

Phô ra ánh bạc lung linh,

Thân nai vàng tựa bình minh rạng ngời

Giữa mùa hè đẹp bầu trời

Sắc vàng phô thắm muôn nơi huy hoàng.

Khi nai khôn lớn, họp đoàn

Bầy nai một đám năm trăm tụ về

Bầu nai thống lĩnh mọi bề

Uy quyền nai chúa trị vì vang xa

Nổi danh Nai Chúa Cây Đa

Từ tâm, tài giỏi thật là xứng ngôi.

Cạnh khu rừng đó cùng thời

Có nai khác cũng ra đời vẻ vang

Sắc thân cũng đẹp vô vàn

Đến khi khôn lớn họp đoàn bên nhau

Năm trăm nai họp trước sau

Bầu nai này đứng cầm đầu chỉ huy

Tôn xưng danh hiệu uy nghi

Nai Vương rừng thẳm quyền uy vô bờ.

*

Vùng Ba Lại Nại thuở xưa

Quốc vương nổi tiếng rất ưa nai rừng

Ngài luôn săn bắn chẳng ngừng

Giết nai, ăn thịt vô cùng hăng say

Khi làng kia, lúc làng này,

Săn đâu thì cũng đọa đày người dân

Bắt dân phục dịch nhọc nhằn

Phải ngưng công việc đang làm dở dang

Phải ngưng gặt hái mùa màng

Hoặc ngưng cày cấy, sẵn sàng tiếp tay

Giúp ngài săn bắn tại đây

Dân làng vì thế lâu nay muộn phiền

Họ bèn họp, quyết định liền

Lập ra một cái công viên trong vùng

Thật to lớn tựa khu rừng

Nhốt nai vào để quốc vương săn dần

Chẳng cần phiền đến người dân

Quốc vương có thể đi săn một mình.

Vườn nai lập tức hình thành

Ao trong, suối mát, cỏ xanh, trái vàng

Để nai ăn uống dễ dàng

Bốn bề vây kín, một đường vào thôi

Xong rồi tất cả mọi người

Cùng vào rừng rậm lùa nai ra liền

Dùng gậy gộc, dùng cung tên

Cùng bao chuông trống vang rền khua lên

Hai bầy nai sợ cuồng điên

Đua nhau chạy trốn vào liền vườn nai

Vườn yên lặng chẳng có ai

Thế là mắc bẫy. Dân cài cửa ngay

Hai bầy nai bị nhốt đây

Quẩn quanh sống ở trong này mà thôi.

Sau khi nai định cư rồi

Dân làng bèn đến tận nơi thưa trình

Thưa quốc vương mọi sự tình

Bao điều thiệt hại cho mình lâu nay

Vì ngài săn bắn vùng này

Để rồi thỉnh nguyện: "Từ đây xin ngài

Chỉ vào săn trong vườn nai

Là nơi thú vị, thảnh thơi, an toàn

Tự mình săn, tiện vô vàn

Chẳng cần phiền đến dân làng làm chi

Tự mình hưởng thú săn kia

Hạ nai, làm thịt, còn gì thú hơn!"

Quốc vương bèn tới thăm vườn

Nhìn nai chạy nhảy hai đoàn thật đông

Thời ngài cảm thấy hài lòng,

Chợt đâu lại thấy lẫn trong bìa rừng

Hai nai vàng đẹp vô cùng

Sừng vươn cao vút, sắc lông óng vàng

Thật kỳ lạ! Thật bất thường!

Cho nên có lệnh quốc vương giao truyền:

"Hai nai vàng được bình yên

Cấm không ai được lạm quyền giết nai!"

Thế rồi ngày rộng tháng dài

Mỗi ngày ngài tới săn nơi vườn này

Một mình săn bắn dễ thay

Giết nai, làm thịt, mỗi ngày một con

Đôi khi công việc dập dồn

Ngài sai hầu cận săn luôn thay mình

Săn nai, mang xác về dinh

Vào lò xẻ thịt nấu thành món ăn.

Mỗi khi người tới để săn

Bầy nai náo động kinh hoàng trốn mau

Húc vào nhau,  đạp lên nhau

Rồi mang thương tích đớn đau vô vàn.

*

Một ngày Nai Chúa vội vàng

Mời Nai Vương tới họp bàn cùng nhau

Lo âu Nai Chúa mở đầu:

"Chúng ta bị giết trước sau thoát nào

Vậy thời phải tính làm sao

Đừng thêm thương tích, đớn đau, đọa đày

Quốc vương chỉ muốn vườn này

Một nai làm thịt mỗi ngày mà thôi

Mình nên tự nguyện cho rồi

Mỗi ngày chọn một nai mời ngài sơi,

Hôm nay chọn ở bầy tôi

Ngày mai bầy bạn ta thời luân phiên

Vận xui chỉ tới một bên

Chớ thêm khổ não muộn phiền ích đâu!"

Đôi bên đồng ý biết bao

Kể từ khi đó nai nào tới phiên

Tự mình đến nạp mạng liền

Kê đầu lên thớt lặng yên đợi chờ.

Mỗi ngày đầu bếp ghé qua

Giết nai, nấu nướng thật là tiện tay.

Hai bầy lần lượt vần xoay

Một ngày tới lượt trong bầy Nai Vương

Buồn thay nai lại có mang

Cho nên nai mẹ đau thương vô cùng

Lo thân mình bị mạng vong

Lo thêm con nhỏ chờ mong chào đời,

Sợ con bị hại lây thôi

Cho nên nai mẹ ngỏ lời kêu than

Xin Nai Vương ban đặc ân

Để mình sống sót qua lần này thôi

Đến khi sinh nở xong rồi

Sẽ xin nạp mạng tức thời quản chi

Thế là cứu được thai nhi

Hy sinh một mạng thay vì cả hai.

Nai Vương nghe chẳng thuận lời:

"Tiếc thay luật lệ ta thời phải theo

Hãy tuân hành, chớ nói nhiều

Có thai, sinh đẻ là điều riêng tư

Để ta yên lặng từ giờ

Tới phiên, nạp mạng đừng chờ đợi chi!"

Nghe xong nai mẹ tái tê

Thương đau lệ ứa bờ mi nhạt nhòa

Qua tìm Nai Chúa Cây Đa

Trình bày hoàn cảnh xót xa muộn phiền

Cảm thương Nai Chúa nói liền:

"An tâm! Ta sẽ đổi phiên chuyến này

Tạm thời luật lệ đổi thay

Hoãn phiên bạn lại sau ngày sinh con!"

Sau khi Nai Chúa nói xong

Nhắm nơi lò thịt ung dung tới liền

Kê đầu lên thớt lặng yên

Chờ người đầu bếp tới bên giết mình.

Một bầu trầm lặng phủ quanh

Vườn nai lắng đọng bao tình thân thương.

*

Khi người đầu bếp tới vườn

Thấy trên thớt thịt nai đương nằm chờ

Dáng Nai Chúa đẹp vô bờ

Lệnh vua cấm giết nai từ lâu nay

Người đầu bếp ngại ngần thay

Nào đâu dám giết nên quay trở về

Trình cho vua rõ mọi bề

Ngạc nhiên vua vội vã đi tới vườn

Nhìn Nai Chúa nói thân thương:

"Ta từng ra lệnh mở đường tha mi

Chẳng hề bị giết hại chi

Sao mi lại đến làm gì chốn đây?"

Nghiêm trang Nai Chúa thưa ngay:

"Nai kia tới lượt hôm nay nạp mình

Nhưng nai lại sắp sửa sinh

Nghe nai cầu cứu, thương tình mẹ con

Lòng tôi cảm thấy héo hon

Nên tôi nhận giúp cho tròn đạo tâm,

Thật là thương cảm vô ngần

Khi tôi nghĩ đến số phần nai con

Chưa sinh ra đã chết luôn

Nào đâu có dịp ngắm vừng thái dương

Nào đâu được nếm giọt sương

Vương trên đầu cỏ dư hương ngọt ngào

Tôi không thể bắt nai nào

Thay phiên nai mẹ chết vào hôm nay

Thưa ngài vì lý do này

Nên tôi tình nguyện tới đây nạp mình

Cứu nai mẹ thoát điêu linh

Cứu nai con sắp được sinh ra đời!"

Khi Nai Chúa vừa dứt lời

Vua Ba La Nại lệ rơi hai hàng

Dù dũng mãnh, dù hiên ngang

Đại vương cảm động dịu dàng ngợi khen:

"Ôi Nai Chúa! đẹp vô biên!

Loài người dù khắp nơi trên cõi trần

Dễ gì theo được một phần

Như là bạn tỏ lòng nhân hôm này

Nhân từ thay! Đại lượng thay!

Vì tình đồng loại hiến ngay thân mình

Sẵn sàng mạng sống hy sinh

Thật là nhân hậu! Quả tình từ bi!

Hỡi Nai Chúa đứng lên đi

Từ nay bạn sẽ trọn bề an tâm

Chẳng ai hại đến tấm thân,

Mẹ con nai cũng hưởng phần bình an,

Ta ra lệnh khắp dân gian

Cấm không giết hại, phải tuân theo liền!"

Nhưng Nai Chúa vẫn nằm yên

Xót xa thành khẩn nói thêm đôi lời:

"Thế còn nai khác thưa ngài

Và bao nai sống ở ngoài vườn đây?"

Vua ban: "Kể cả nai này

Cấm ai sát hại từ ngày hôm nay!"

Chàng Nai Chúa nói: "Lành thay!

Thưa còn sinh vật quanh đây thế nào

Loài bốn chân khác thì sao?

Loài chim cất cánh bay cao trên trời?

Và loài cá nọ đang bơi

Tung tăng dưới nước sống đời tự do?

Các sinh vật đều âu lo

Bị người sát hại giết cho tàn đời!"

Vẫn nằm trên thớt chẳng rời

Mủi lòng Nai Chúa thốt lời thiết tha.

Tâm từ vua chợt thăng hoa

Vua bèn ban bố lệnh ra tức thời:

"Cấm săn bắn khắp nơi nơi

Cấm người giết hại muôn loài nói chung

Chim trời, cá nước, thú rừng

Tự do sinh sống khắp vùng thong dong!"

*

Sau khi tranh đấu thành công

Cho bao sinh vật sống trong đời này

Chàng Nai Chúa đứng dậy ngay

Hết lời ca tụng vua đây nhân từ.

Rồi Nai Chúa khuyến cáo vua

Giữ gìn năm giới từ xưa lưu truyền

Phát huy điều thiện thêm lên

Khơi nguồn hạnh phúc, tạo niềm hân hoan.

Bầy nai gồm cả hai đoàn

Theo chân Nai Chúa bình an vào rừng,

Muôn loài muông thú khắp vùng

Nhởn nhơ chung sống vui mừng hoan ca

Nhờ ơn Nai Chúa Cây Đa

Tâm từ toả ngát thật là chứa chan.

Bao kỳ hoa nở lại tàn

Vua Ba La Nại và chàng Chúa Nai

Yên bình sống đến cuối đời

Chết đi cùng tái sinh nơi cõi lành!

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

KING BANYAN DEER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 13 *

NAI NÚI VÀ NAI LÀNG ^

 

Nơi miền bắc Ấn Độ xưa

Có bầy nai sống bốn mùa bình yên

Nai sinh ra rồi lớn lên

Ngay khu rừng ở cạnh bên xóm làng

Nên nai thông thạo vô vàn

Biết điều nguy hiểm hiện đang đón chờ

Khi nai tới cạnh ruộng bờ

Nhất là vào lúc ngày mùa, lúa cao

Lúa vươn lên mọc ngang đầu

Nông dân giăng bẫy biết bao hiểm nghèo

Ngu ngơ nai bị giết nhiều

Sa chân, lâm nạn đủ điều tang thương.

Vào mùa gặt hái thông thường

Nai làng kinh nghiệm tìm đường an thân

Suốt ngày ẩn chốn sơn lâm

Đêm về mới dám xuống gần làng thôn

Xuống khi tắt bóng hoàng hôn

Bóng đêm dày đặc nhẹ buông khắp trời.

Có nàng nai đẹp dáng người

Cũng thường xuống núi rong chơi kiếm mồi

Nàng Nai Làng trắng phía đuôi

Tấm thân mềm mại, lông thời như tơ

Nâu nâu, hung đỏ mộng mơ

Mắt to trong sáng tựa như sao trời.

*

Ở trên ngọn núi cao vời

Sống trong rừng rậm xa nơi xóm làng

Có bầy nai núi lang thang

Trong bầy có một anh chàng trẻ trung

Nhân mùa gặt hái tưng bừng

Chàng Nai Núi lạc xuống vùng cư dân

Xa bầy, bỡ ngỡ vô ngần

Chợt Nai Làng đẹp bất thần hiện ra

Người trẻ trung, sắc mặn mà

Chàng vừa trông thấy hồn đà mê say

Thế là chàng đã yêu ngay

Dù chưa biết rõ cô này là bao

Tưởng chừng yêu tự thuở nào

Tình yêu chất ngất trăng sao mơ màng,

Chàng luôn theo ngắm cô nàng

Dù cô chẳng biết có chàng ở quanh.

Một vài ngày thoáng trôi nhanh

Chàng nai quyết định tự mình làm quen

Lìa rừng ra đứng một bên

Nơi nàng gặm cỏ ngay trên cánh đồng

Chàng nhìn đắm đuối vô cùng

Rồi lên tiếng nói du dương tuyệt vời:

"Nàng tiên nữ của tôi ơi!

Dễ thương như ánh sao trời long lanh

Như trăng rằm sáng đêm thanh

Tình ta sâu đậm xin dành nàng thôi…"

Ngay khi chưa nói dứt lời

Chàng nai vấp ngã ngay nơi vũng lầy

Chân chàng bị vướng rễ cây

Bùn dơ văng khắp lên đầy mặt nai.

Nàng vui nghe nịnh êm tai

Nhìn chàng bùn lấm, hình hài ngô nghê

Nghĩ thầm: "Nai núi ngốc ghê!"

Mỉm cười, trong dạ đã chê anh chàng.

Chàng Nai Núi đâu hay rằng

Trên cây một nhóm thần đang nhìn chàng

Các thần cây chốn rừng hoang

Thấy chàng nghếch mắt ngắm nàng say sưa

Khiến cho vấp ngã bùn dơ

Họ đều cười phá ra từ trên cao

Họ kêu lên: "Dại khờ sao

Quả tình ngớ ngẩn ai nào sánh ngang!"

Riêng một thần lại nghiêm trang

Không cười, chỉ nói: "E rằng rồi đây

Chàng nai trẻ dại khờ này

Lâm nguy sinh mạng, đọa đày xác thân!".

Chàng nai bối rối một phần

Và rồi tiếp tục bước chân si tình

Theo nàng nai trẻ đẹp xinh

Lang thang như bóng với hình khắp nơi,

Chàng khen nàng chẳng tiếc lời

Rằng nàng nhan sắc tuyệt vời thanh cao

Rằng chàng mê mệt biết bao,

Tiếc thay nàng chẳng chút nào quan tâm.

*

Ngày mùa rộn rã xa gần

Một đêm trời tối nông dân đợi chờ

Biết nai sẽ xuống ruộng bờ

Lần theo đường núi từ xưa quen rồi

Thợ săn đặt bẫy khắp nơi,

Kín sau bụi rậm một người nấp đây.

Nàng nai kinh nghiệm lâu nay

Nửa đêm xuống tới nơi này nhìn quanh

Láo liên cặp mắt tinh anh

Anh chàng Nai Núi theo nhanh sau nàng

Miệng ca tụng, mắt mơ màng

Nai Làng thấy vậy vội vàng ngừng chân

Khuyên rằng: "Này hỡi bạn thân

Anh đâu hay biết nông dân làng này

Họ đều nguy hiểm lắm thay

Anh không kinh nghiệm, nơi đây chẳng rành

Chỉ quen sống tận rừng xanh

Biết chi đường lối ở quanh trong vùng

Dù cho đêm tối mịt mùng

Vẫn gây chết chóc vô cùng thảm thương

Đừng theo tôi xuống ruộng nương

Anh nên ở lại trên đường rừng thôi

Còn trẻ trung, chẳng thạo đời

(Và nàng thầm nghĩ: ‘Lại hơi dại khờ!’)

Nhiều nguy hiểm dọc ruộng bờ

Ở nguyên trên đó. Đợi chờ. Yên thân!"

Lời nghe hợp lý vô ngần

Trên cây quanh đó các thần hoan nghênh

Nhưng chàng nai cứ lặng thinh

Nào đâu nghe được âm thanh các thần,

Dù nàng nai cảnh cáo chàng

Chàng không chú ý. Mơ màng đi theo

Tán rằng: "Nàng rất đáng yêu!

Mắt nai lóng lánh diễm kiều dưới trăng!"

Chàng đang mê mẩn vì nàng

Cho nên đầu óc tâm can rối bời,

Nàng khuyên: "Anh chẳng nghe lời

Thời nên yên lặng, im hơi, đừng ồn!"

Chàng bèn ngậm miệng lại luôn

Theo nàng bén gót, thả hồn lên mây.

*

Lúc sau đi tới bụi cây

Thợ săn kia sẵn tại đây nấp rình

Thần cây trông thấy hoảng kinh

Cùng nhau lo sợ cho sinh mạng chàng

Họ bay lượn mà bàng hoàng

Cứu nguy không được, nói năng nghẹn lời.

Nai Làng đi trước đánh hơi

Sợ rằng ẩn núp có người trong đây

Bẫy giăng quả thật nguy thay

Mạng mình có thể chốn này lâm nguy

Nên nàng dừng lại chẳng đi

Nhường chàng đi trước, nàng thì theo sau

An toàn một khoảng cách nhau

Có chi nguy hiểm người đầu chịu thôi.

Thợ săn trông thấy nai rồi

Chàng nai đi trước dáng thời lơ ngơ

Ông ta lợi dụng thời cơ

Lấy cung tên bắn bất ngờ giết ngay,

Nàng nai phách lạc hồn bay

Đi sau thấy vậy vội quay đầu liền

Nhắm rừng nàng chạy cuồng điên

Ba chân bốn cẳng thoát miền hiểm nguy.

Thợ săn vội lượm mồi kia

Nhóm lên củi lửa, tức thì lột da

Thịt nai một ít cắt ra

Nướng lên ăn uống thật là no nê

Xác nai còn lại vác về

Vợ con được hưởng thoả thuê thịt này.

Trên cao các vị thần cây

Thấy chàng Nai Núi giờ đây chết rồi

Người thời thương tiếc ngậm ngùi

Người thời trách cứ nặng lời nàng nai

Gây ra chết chóc bi ai

Đẩy đưa đồng loại vào nơi tàn đời.

Thần cây chỉ có một người

Trước từng cảnh cáo thốt lời khuyên răn

Giờ đây lên tiếng than rằng:

"Say mê, bồng bột như chàng nai kia

Quả là khờ dại muôn bề

Để rồi mất mạng thảm thê tức thời!

Ngẫm ra dục vọng ở đời

Vô vàn giả tạo con người nào hay

Niềm vui dù đạt được ngay

Hay đâu vui đó đong đầy hư không

Rồi tàn lụi, rồi suy vong

Đớn đau, khổ cực, khốn cùng, bi ai!"

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

MOUNTAIN BUCK AND VILLAGE DOE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 14 *

NAI GIÓ VÀ CỎ MẬT ^

 

Thành Ba La Nại thuở xưa

Có vườn ngự uyển của vua trong này

Ông làm vườn chăm chỉ thay

Hàng ngày chăm sóc luôn tay chẳng ngừng.

Cạnh bên là một khu rừng

Mỗi khi súc vật tìm đường qua đây

Vào vườn phá phách cỏ cây

Ông làm vườn báo vua hay biết liền

Thấy ông bực tức than phiền.

Nhà vua bèn phán: "Rừng bên thú nhiều

Thú qua phá chẳng bao nhiêu

Nếu là giống lạ hãy theo bắt về!"

Ông làm vườn một ngày kia

Thấy con nai giống lạ kỳ hiện ra

Cuối vườn ở tận phía xa

Thấy người thoáng hiện nai ta biến rồi

Chạy nhanh như gió ngoài trời

Gọi là "Nai Gió" ông thời đặt tên

Nai nhút nhát, nai lành hiền

Giống này rất quý, khắp miền hiếm thay.

Ông làm vườn báo vua ngay

Vua bèn hỏi: "Bắt nai này khó chăng?"

Ông làm vườn vội thưa rằng:

"Mật ong nếu có, dễ dàng bắt nai

Đưa nai vào tận lâu đài

Không gì trở ngại, xin ngài an tâm!"

Vua nghe ưng ý vô ngần

Vội vàng truyền lệnh cho quân triều đình

Mật ong đem đựng đầy bình

Đưa ông xử dụng, mặc tình thoả thuê.

*

Chú Nai Gió rất say mê

Cỏ non, hoa quả xum xuê vườn này

Lân la nai đến ăn đây

Thấy người thấp thoáng hàng ngày mà thôi

Ông làm vườn tránh mặt rồi

Để nai quen chỗ, quen người, an tâm

Rồi ông lấy mật âm thầm

Trét lên trên cỏ chỗ gần nai ăn,

Hương thơm cỏ ngọt nhẹ lan

Mon men nai đến ăn càng thêm ưa

Càng thèm khát, càng say sưa

Quẩn quanh lảng vảng sớm trưa vườn này

Chỉ ham cỏ mật hương bay

Ngoài ra không thích đổi thay món gì.

Ông làm vườn chẳng vội chi

Lân la đến cạnh nai kia thêm gần.

Thoạt tiên nai bỏ chạy luôn

Nhưng rồi hết sợ thấy không hại gì

Từ thân thiện đến cận kề

Dù ông cầm cỏ nai thì vẫn ăn

Còn đâu trở ngại khó khăn

Lòng tin nai đã gia tăng nhiều rồi.

Ông làm vườn ngầm sai người

Dựng lên phên chắn dọc nơi con đường

Từ xa mãi phía cuối vườn

Dẫn vào đến tận trong sân lâu đài

Hai bên phên chắn kín rồi

Nai đâu còn thấy bóng người ở quanh!

Sau khi kế hoạch hoàn thành

Ông làm vườn vội đeo bình mật ong

Tay ôm bó cỏ thong dong

Dụ nai ăn cỏ theo ông dần dà

Tiến vào đường đã vẽ ra

Để rồi kết thúc thật là đẹp thay

Nai theo cỏ mật trên tay

Cuối cùng bị lọt vào ngay lâu đài,

Lính canh đóng cửa nhốt nai

Con mồi vào bẫy có tài nào ra.

Khi nai trông thấy người ta

Đột nhiên xuất hiện, thật là hoảng kinh

Quay đầu nai chạy loanh quanh

Mong tìm đường thoát ra nhanh chốn này.

*

Nhà vua ghé tới nơi đây

Ngắm con Nai Gió loay hoay cuống cuồng

Vua bèn nói: "Thật lạ thường

Làm sao nai lại bị vương thảm sầu!

Thấy người ở tại chốn nào

Cả tuần nai chẳng dám bao giờ về

Còn nơi hiểm hóc gian nguy

Nai thường hoảng sợ, lánh đi cả đời,

Nhưng nhìn kìa! Nai khổ rồi!

Thú hoang nhút nhát quen nơi núi rừng

Bỗng thành nô lệ bi thương

Cho mùi vị ngọt thơm vương cỏ làn

Để rồi xa chốn non ngàn

Vào thành, nằm bẫy, điêu tàn xác thân!"

Vua kêu gọi: "Hỡi thần dân

Đạo sư cao cả bao lần nhắc ta

Đừng nên quyến luyến thiết tha

Đừng nên tham đắm! Cố mà buông nhanh!

Này hương vị, này sắc thanh

Đều như gió thoảng qua mành mà thôi!"

Với từ tâm, với tình người

Vua ra lệnh thả chú nai tức thì.

Kể từ ngày đó trở đi

Nai không lai vãng trở về vườn vua.

Tiếc chi mùi vị xa xưa

Hương thơm cỏ mật đã thừa đớn đau!

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE WIND-DEER AND THE HONEY GRASS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 15 *

NAI TRỐN HỌC

 

Ngày xưa có một bầy nai

Cùng nhau vui sống giữa nơi non ngàn

Nai già khả kính, khôn ngoan

Lại thêm khéo léo, giỏi giang, làm thầy

Bao nhiêu nai nhỏ trong bầy

Được thầy dạy dỗ điều hay, điều lành

Tài tháo vát, sự khôn lanh

Để khi nguy biến thoát nhanh được liền.

Thầy nai có một cô em

Một hôm cô trịnh trọng đem con mình

Đến thăm anh, nói tâm tình:

"Con trai em đó, mong anh chỉ bày

Dạy cho cháu học điều hay

Những điều khôn khéo lâu nay thường dùng

Để mà thoát bẫy diệt vong

Thoát mưu thâm độc, thoát vòng hiểm nguy!"

Thầy nai nói: "Đâu khó gì

Ngày mai cháu đến ta thì dạy cho!"

Đầu tiên theo đúng dự trù

Chú nai đến học cứ như bình thường

Nhưng rồi lòng chú vấn vương

Ham chơi, ham nghịch, chẳng màng học chi

Đua đòi theo các nai kia

Không hề đến lớp, thiết gì thầy đâu,

Thời gian sau chẳng bao lâu

Chú nai trốn học, lao đầu rong chơi

Hiểu đâu nguy hiểm ở đời

Biết bao cạm bẫy con người giăng ra

Thế mà chú chẳng thiết tha

Chẳng ham học hỏi để mà thoát thân.

*

Một ngày vô phước bội phần

Chú nai mắc bẫy, sa chân mé rừng

Kẹt luôn chẳng thể vẫy vùng

Ở nhà mẹ chú vô cùng lo âu

Chờ hoài nào thấy con đâu

Mẹ bèn vội vã tới mau hỏi thầy:

"Con em từ bấy lâu nay

Cùng anh theo học giờ đây thế nào?

Khôn ngoan học được là bao

Để mà tránh khỏi sa vào nguy nan?"

Thầy nai chán nản than van:

"Con em dạy khó vô vàn em ơi

Không thích học! Chỉ ham chơi!

Luôn luôn trốn học mặc lời khuyên răn

Nể em anh cố can ngăn

Nhưng mà nó chẳng ăn năn sửa mình,

Em thời ngoan ngoãn, chân tình,

Nó thì ngược lại! Anh đành bó tay

Làm sao dạy nổi nó đây

Chắc rồi thảm họa đọa đày tới nơi!"

Thế là quả đúng như lời

Mẹ nai nghe được tin người con hoang

Ham chơi rong ruổi lang thang

Đã sa vào bẫy bủa giăng dọc đường

Thợ săn bắt giết thảm thương

Lột da, xẻ thịt, lóc xương, chặt đầu

Thật là tai nạn thảm sầu

Mẹ đau! Thầy cũng buồn rầu khôn nguôi.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE FAWN WHO PLAYED HOOKY

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 16 *

NAI GIẢ CHẾT ^

 

Ngày xưa có một bầy nai

Cùng nhau vui sống giữa nơi non ngàn

Nai già khả kính, khôn ngoan

Lại thêm khéo léo, giỏi giang, làm thầy

Bao nhiêu nai nhỏ trong bầy

Được thầy dạy dỗ điều hay, điều lành

Tài tháo vát, sự khôn lanh

Để khi nguy biến thoát nhanh được liền.

Thầy nai có một cô em

Một hôm cô trịnh trọng đem con mình

Đến thăm anh, nói tâm tình:

"Con trai em đó, mong anh chỉ bày

Dạy cho cháu học điều hay

Những điều khôn khéo lâu nay thường dùng

Để mà thoát bẫy diệt vong

Thoát mưu thâm độc, thoát vòng hiểm nguy!"

Thầy nai nói: "Đâu khó gì

Ngày mai cháu đến ta thì dạy cho!"

*

Thế rồi theo đúng dự trù

Chú nai đến học rất ư chuyên cần

Nghe lời thầy dạy, chuyên tâm

Trong khi nai khác quây quần rong chơi,

Chỉ sau khi học xong xuôi

Chú nai mới ghé đến nơi bạn bè,

Bầy nai nhỏ thích rủ rê

Chú nai nhất quyết chẳng hề nghe theo.

Chú luôn kiên nhẫn đủ điều

Giúp bè, giúp bạn với nhiều từ tâm,

Chú tôn kính thầy vô ngần

Vì thầy kiến thức uyên thâm vô cùng

Dạy cho con cháu hết lòng

Ơn thầy to lớn chú không quên nào.

*

Một hôm bên mé rừng sâu

Chú nai vô ý kẹt vào bẫy kia

Kêu la đau đớn kể chi

Bạn bè sợ hãi tức thì trốn ngay

Chạy về báo mẹ nai hay

Mẹ nai kinh hoảng tìm thầy than van:

"Con em mắc bẫy thợ săn

Làm sao cứu nó? Khó khăn vô vàn!"

Thầy nai vội vã trấn an:

"Chắc rằng cháu sẽ an toàn mà thôi

Đừng lo gì nữa em ơi

Trước đây cháu học hành thời siêng năng

Tận tâm, cẩn thận, đàng hoàng

Cho nên cháu đã khôn ngoan lắm rồi

Đủ tài đối phó với đời

Thợ săn muốn hại cháu thời dễ đâu

Đừng lo lắng, chớ buồn rầu

Anh tin rằng cháu sẽ mau trở về!"

*

Trong khi đó chú nai kia

Tuy đang mắc bẫy chẳng hề buông xuôi

Trong đầu suy nghĩ sục sôi:

"Bạn bè chạy trốn hết rồi, buồn thay!

Còn ai giúp đỡ mình đây

Để mà thoát khỏi bẫy này nguy nan

Bao điều thầy dạy khôn ngoan

Thử mang áp dụng phá tan xích xiềng!"

Thế là nai quyết định liền

Đóng trò "giả chết" ngay trên chỗ này.

Thoạt tiên nai bới cào ngay

Cỏ cây đất bụi tung bay mịt mùng

Giống như giãy giụa điên cuồng

Tưởng chừng nai cố tìm đường thoát thân;

Rồi thêm nước tiểu và phân

Phóng ra vung vãi dưới chân chảy dài

Giống nai trong bẫy bi ai

Chết vì sợ hãi thường bài tiết ra;

Rồi thêm nước miếng chan hòa

Nai phun sùi bọt chảy qua miệng mồm;

Nai nằm duỗi thẳng người luôn

Thân nghiêng về phía bên hông cứng đờ;

Mắt trợn lên, lưỡi thè ra

Bốn chân cứng ngắc như là khúc cây;

Hít vào lồng ngực cho đầy

Rồi dồn không khí xuống ngay bụng mình

Khiến cho bụng bị trương phình;

Cuối cùng đầu ngoẹo xuống sình nằm yên

Nai không thở lỗ mũi trên

Thở bằng lỗ mũi sát bên đất liền

Nai nằm bất động im lìm

Khác gì xác chết, lại thêm nặng mùi

Khiến ruồi bay quẩn quanh người

Quạ thời lảng vảng chờ mồi kiếm ăn.

*

Ngày hôm sau bác thợ săn

Trời vừa hừng sáng ghé thăm từng vùng

Thăm nơi đặt bẫy trong rừng

Thấy nai mắc bẫy bác mừng đến xem

Ngạc nhiên thấy bụng phình lên

Vỗ vào thấy cứng vội tin chết rồi

Thêm mùi dơ dáy khắp nơi

Vo ve vang tiếng đám ruồi lượn quanh

Bác bèn suy nghĩ rất nhanh:

"Chắc nai mắc bẫy của mình từ khuya

Xác nai đã cứng rồi kia

Thịt nai sắp bị ươn đi mất rồi

Lột da ngay mới kịp thời

Tại đây làm thịt con mồi cho mau

Rồi mang thịt về nhà sau!"

Tin rằng nai chết còn đâu nghi ngờ

Thợ săn bèn gỡ bẫy ra

Gom cây, gom lá phủ qua đất bùn

Thành nơi làm thịt nai rừng.

Chú nai nhận thấy có đường thoát thân

Không còn vướng bẫy dưới chân

Tự do, sung sướng còn chần chờ chi

Nai chồm dậy, nai phóng đi

Nhanh như tên bắn, khác gì mây trôi

Trở về rừng rậm núi đồi

Ấm êm, hạnh phúc cạnh nơi mẹ mình.

Bầy nai mừng rỡ thật tình

Ăn mừng đồng loại an bình trở lui

Thoát qua cạm bẫy loài người

Trò nhờ chăm chỉ, thầy thời tận tâm.

Mới hay bài học chuyên cần

Mang về phần thưởng vô ngần lớn lao.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE FAWN WHO PLAYED DEAD

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 17 *

GIÓ VÀ TRĂNG ^

 

Thuở xa xưa tại rừng già

Có hai con vật rất là thân nhau

Từ sáng sớm đến canh thâu

Mãi luôn kề cận, có đâu xa lìa

Sống bên tảng đá lớn kia

Cây cao, bóng mát tỏa đi khắp vùng

Một sư tử, một hổ rừng

Cùng nhau kết bạn, lạ lùng lắm thay!

Hai con vật ở chốn này

Quen nhau từ nhỏ đến nay lâu dài

Rong chơi khắp chốn kề vai

Không hề để ý hai loài khác nhau,

Đôi bên cùng rất tâm đầu

Thấy chi tình bạn có đâu khác thường

Nhất là ở chốn núi rừng

Một vùng phẳng lặng, bốn phương an lành

Lại thêm có vị tu hành

Sống gần ngay đó hiền lành từ tâm

Ẩn tu, xa lánh bụi trần

Từ lâu đôi bạn vô ngần kính yêu.

*

Thế rồi một sớm một chiều

Tự nhiên đôi bạn đặt điều cãi nhau.

Hổ lên tiếng: "Đã từ lâu

Mỗi khi trăng ở trên đầu khuyết đi

Hết tròn trịa giữa đêm khuya

Bà con làng xóm tức thì biết ngay

Khí trời lạnh lẽo về đây!"

Nghe xong sư tử chê: "Này bạn ơi

Nói chi cái chuyện lạ đời

Nghe sao vô lý, tức cười lắm thay

Mọi người đều biết lâu nay

Khi trăng hết khuyết, lại đầy bên sao

Trăng rằm tỏa sáng thanh tao

Là khi cái lạnh vùng cao trở về!"

Hai bên tranh cãi gớm ghê

Nặng lời, to tiếng có nề hà đâu

Dễ gì mà chịu thua nhau.

E rằng tình bạn từ lâu vững bền

Nguy cơ sứt mẻ đáng phiền

Cả hai đồng ý tìm lên hỏi thầy

Hỏi sư ở ẩn rừng này

Chắc sư thông thái sẽ hay biết liền.

Sư đang ngắm cảnh thiên nhiên

Hai con thú nọ đến bên kính chào

Và rồi lần lượt truớc sau

Đưa ra thắc mắc chờ câu trả lời.

Sau hồi suy nghĩ, sư cười

Rồi sư lên tiếng thảnh thơi dạy rằng:

"Dù cho thay đổi tuần trăng

Dù tròn, dù khuyết bóng hằng trên cao

Dưới này bất cứ lúc nào

Khí trời lạnh lẽo tùy vào gió thôi,

Gió từ khắp bốn phương trời

Mang theo cái lạnh về nơi chốn này

Hai con đều đúng, đều hay

Ngẫm xem sẽ thấy ra ngay, chớ buồn

Không ai thua, chẳng ai hơn

Điều quan trọng nhất là luôn kết đoàn

Đừng tranh chấp, hãy hợp quần

Sống chung như vậy vô ngần tốt tươi!"

Hổ và sư tử nghe rồi

Thấy ra chân lý rạng nơi pháp mầu

Ơn thầy cảm tạ khấu đầu

Giã từ am vắng cùng nhau ra về

Trong lòng sung sướng đê mê

Mối tình bạn cũ chẳng hề lung lay

Nhủ lòng: "Thời tiết đổi thay

Chỉ riêng tình bạn tháng ngày keo sơn!"

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE WIND AND THE MOON

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 18 *

DÊ CỨU THẦY TU ^

 

Một trong tôn giáo cổ xưa

Có thầy tu nọ rất ưa tế thần

Tuy ông nổi tiếng xa gần

Nhưng mà mê muội tâm thần nhiều thay.

Một hôm ông chọn dê này

Cho rằng thích hợp, giết ngay tế thần

Nghĩ suy lầm lạc vô ngần:

"Dê làm lễ vật muôn phần linh thiêng!"

Ông ra lệnh kẻ dưới quyền

Dắt dê ra tắm ở bên sông vàng

Dòng sông thánh chảy rộn ràng

Tắm xong trang điểm một tràng hoa tươi

Cổ dê đeo đẹp tuyệt vời,

Gia nhân, thuộc hạ đồng thời tắm luôn

Tẩy cho sạch sẽ tấm thân

Để mà tham dự vào phần lễ nghi.

*

Dưới bờ sông chú dê kia

Biết mình sắp bị giết đi tế thần

Dê suy tư, sáng trong tâm

Bao nhiêu tiền kiếp dần dần hiện ra

Tử, sinh nhiều đợt trôi qua

Luân hồi luẩn quẩn thật là đớn đau,

Dê kia nhận thức ra mau

Lắm điều sai trái trước sau của mình

Kiếp xưa nhân xấu tạo thành

Khó mà gặt được quả lành kiếp nay

Dê từng trả nghiệp bao ngày

Giờ đây nghiệp sắp dứt ngay hết rồi

Thế là thoát kiếp luân hồi

Thoát vòng đau khổ, xa nơi đọa đày

Niềm vui rộn rã về đây

Dê cười lớn tiếng, sông này vang xa.

Đang cười dê chợt nghĩ ra

Một điều cũng rất xót xa vô ngần:

"Thầy tu mê muội tế thần

Sát sinh ác độc gieo nhân bây giờ

Kiếp sau quả ác đón chờ

Chập chùng tiếp nối có ngờ được đâu!"

Thế là dê lại bắt đầu

Khóc lên lớn tiếng, thương đau ngập tràn.

Trên dòng sông thánh thênh thang

Mọi người đang tắm nghe vang tiếng cười

Rồi nghe dê khóc nghẹn lời

Ngạc nhiên kéo đến tận nơi hỏi dò

Dê bèn đáp: "Có lý do

Nhưng ta chỉ muốn nói cho một người

Đó là tu sĩ mà thôi

Đem ta gặp chủ nhân rồi sẽ hay!"

*

Đám gia nhân tò mò thay

Đem dê về gặp chủ ngay tức thời

Kể ra mọi chuyện đầu đuôi

Ngạc nhiên tu sĩ thốt lời hỏi dê:

"Mi cười rồi khóc, lạ ghê

Hãy cho ta biết chuyện gì xảy ra?"

Dê bèn đáp, giọng thiết tha:

"Kiếp xưa ta cũng từng là thầy tu

Lễ nghi tôn giáo cổ xưa

Như ông, ta cũng rất ưa, rất rành

Giết dê làm vật hy sinh

Để mà dâng cúng thần linh của mình

Nghĩ rằng lợi ích tạo thành

Giúp nhiều cho việc tái sinh sau này

Ai ngờ hậu quả thảm thay

Đầu ta bị chém đọa đày xác thân

Bốn trăm chín mươi chín lần

Luân phiên nhiều kiếp muôn phần thương đau,

Hôm nay sắp bị chém đầu

Cộng chung trả nghiệp trước sau luân hồi

Năm trăm lần, đủ số rồi

Đây là lần chót nổi trôi ta bà

Bao nhiêu hậu quả xảy ra

 Do hành vi rất xấu xa kiếp nào

Giờ đây chấm dứt! Lành sao

Khiến ta cười lớn tuôn trào niềm vui,

Và rồi ta lại buồn thôi

Khi ta chợt nghĩ ông rồi giống ta

Sát sinh tế lễ xấu xa

Để rồi hậu quả khó mà thấy ngay

Trong năm trăm kiếp tới đây

Đủ năm trăm lượt đong đầy khổ đau

Năm trăm lượt bị chém đầu

Nghĩ thêm kinh hãi, ta đâu cầm lòng

 Quả là thương cảm vô cùng

Biến cười thành khóc, đôi dòng lệ tuôn!"

Thầy tu rung động tâm hồn

Nghĩ lời dê đúng nên ông nói liền:

"Thưa ngài dê, chớ muộn phiền

Tôi không giết nữa, thả liền ngài đây!"

Dê bèn nói: "Thật lành thay!

Dù ông không giết tôi ngay bây giờ

Thời bao quả xấu vẫn chờ

Hôm nay tôi chết, khó mà thoát đâu

Rồi tôi vẫn bị chém đầu

Thế là giải thoát! Qua cầu trầm luân!"

Thầy tu hăng hái nói luôn:

"Chúng tôi bảo vệ, an tâm, thưa ngài

Tôi và thuộc hạ trong ngoài

Dốc lòng ngăn chặn nguy tai giúp ngài!"

Nhưng dê giảng giải khoan thai:

"Dù ông che chở cũng hoài công thôi

Vì rằng yếu đuối sức người

So cùng quyền lực cao vời thiêng liêng!"

Thầy tu huỷ bỏ lễ liền

Sát sinh cúng tế chẳng tin nữa rồi

Thả dê về chốn núi đồi

Lệnh cho thuộc hạ tức thời dõi theo

Đề phòng chống mọi hiểm nghèo

Giúp cho dê được muôn điều bình yên.

Lang thang đồi núi thiên nhiên

Chợt dê trông thấy ở trên cây cành

Lá non mơn mởn tươi xanh

Dê vươn cao cổ rướn mình lên ăn

Bỗng đâu trời đất thét gầm

Một cơn giông bão bất thần nổi lên

Sét kêu một tiếng vang rền

Đánh vào tảng đá ngay trên phía đầu

Chẻ ra một miếng thật sâu

Rơi như dao nhọn xuống mau khác gì

Đầu dê bị cắt đứt lìa

Chết ngay tức khắc thảm thê vô cùng

Thế rồi cơn bão chợt ngừng

Biến đi mất dạng vào vùng thẳm xa.

*

Nghe tin kỳ lạ truyền ra

Dân làng bàn tán: "Khó mà hiểu thay!"

Thần trên cây kế chỗ này

Từ đầu chứng kiến giờ đây dạy rằng:

"Hãy nhìn dê để làm gương

Sát sinh hậu quả trăm đường đớn đau

Từ kiếp này, tới kiếp sau

Muôn vàn khổ não tiếp nhau chập chùng

Khó mà thoát khỏi luật chung.

Hãy xa nghiệp dữ, xa vùng vô minh

Ngưng tay tàn sát sinh linh

Để mà vui hưởng quả lành tương lai!"

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOAT WHO SAVED THE PRIEST

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 19 *

THẦN CÂY ĐA ^

 

Thời xưa và cả thời nay

Số người mê tín, buồn thay, quá nhiều!

Họ mê muội tin đủ điều

Gặp cây cổ thụ họ đều van xin

Tin rằng chắc có thần tiên

Nơi đây cư ngụ đầy quyền phép cao

Tin rằng cầu khẩn ước ao

Nếu thần giúp đỡ thế nào cũng xong.

*

Nơi miền bắc Ấn mênh mông

Có cây đa mọc trong vùng Ka-Si

Thân to lớn, dáng lạ kỳ

Nên chàng buôn nọ đang đi chợt dừng

Ghé vào khấn chẳng ngại ngùng

Tin rằng thần ngụ trên từng cây cao

Giúp anh thoả nguyện ước ao

Thời anh lễ tạ đâu nào dám quên

Sát sinh để cúng tế liền

Trả ơn thần thánh linh thiêng giúp mình.

Bất ngờ ước nguyện đạt thành

Nào ai hay biết duyên lành từ đâu

Thánh thần quyền phép nhiệm mầu?

Hay là ma quỷ giúp nhau chuyến này?

Riêng anh tin chính thần cây

Đáp lời cầu khẩn ra tay giúp mình

Nên anh muốn đáp ân tình

Vội lo tổ chức sát sinh cúng thần.

Lời cầu xin lớn bội phần

Cho nên lễ tạ cũng cần lớn theo,

Anh mua súc vật rất nhiều

Dê, lừa, cừu với bao nhiêu là gà

Củi gom gần gốc cây đa

Chỉ chờ châm lửa thiêu là cúng ngay

Lễ xin dâng cúng thần cây,

Tội thay súc vật đọa đày xác thân.

*

Chợt đâu xuất hiện vị thần

Nhìn anh lên tiếng khuyên răn chân thành:

"Anh từng khấn hứa thần linh

Giúp cho công việc của mình thành công

Giờ đây kết quả đã xong

Bày ra cúng tế cầu mong đáp đền.

Nhưng sát sinh chỉ thêm phiền

Chỉ mau sa đọa vào miền đớn đau

Việc làm độc ác trước sau

Thời bao quả xấu đến mau tức thời

Phải qua nhiều kiếp luân hồi

Luân phiên trả nghiệp ai người thoát qua

Ngưng ngay hành động xấu xa

Để cầu giải thoát thân ta sau này!

Còn như anh nghĩ tại đây

Quả là có vị thần cây ẩn tàng

Thì sao anh lại nghĩ rằng

Thần linh chỉ thích được dâng thịt thà

Mà không chỉ hưởng hương hoa?"

Thần cây khuyên nhủ xong là biến đi.

*

Chàng buôn mê tín ngu si

Nghe xong chợt hiểu những gì đúng, sai

Kể từ ngày đó gặp ai

Chàng luôn can gián mọi người sát sinh:

"Chớ hề giết loài hữu tình

Sống theo chánh pháp, nghiệp mình hưởng vui!"

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOD IN THE BANYAN TREE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 20 *

VUA KHỈ

VÀ THỦY QUÁI

 

Ngày xưa trong chốn rừng sâu

Có bầy khỉ nọ cùng nhau họp đoàn

Đếm ra đủ tám mươi ngàn

Bầu ra vua khỉ đầu đàn chỉ huy

Thân hình vua lớn dị kỳ

Lại thêm đầu óc rất chi tuyệt vời.

Thế rồi một buổi đẹp trời

Họp bầy, vua khỉ ban lời khuyên răn:

"Hãy nghe đây, các thần dân!

Rừng nhiều cây trái vô ngần độc thay

Cùng nhiều hồ nước quanh đây

Chứa loài thủy quái lâu nay nấp rình,

 Ai ăn quả lạ trên cành

Hay là uống nước hồ mình không quen

Đừng ăn, đừng uống ngay liền

Hỏi ta trước đã, chớ nên vội vàng!"

Nghe lời vua khỉ khôn ngoan

Cho nên bầy khỉ cả đoàn tuân theo

Tránh xa chết chóc hiểm nghèo

Rừng thiêng, nước độc trăm điều gian nguy.

*

Thời gian trôi, một ngày kia

Cả bầy khỉ tới bên lề rừng hoang

Kiếm ăn suốt buổi lang thang

Giờ này mệt mỏi cả đoàn ngừng chân

Ngồi quanh hồ lạ ở gần

Dù đang khát nước, ngại ngần lắm thay

Nào đâu dám uống nước ngay

Đành chờ vua khỉ tới đây thăm dò.

Ngay khi vua khỉ tới hồ

Thấy toàn bầy vẫn ngồi chờ ở quanh

Bèn khen: "Quả thật khôn lanh

Chờ ta dò xét tình hình tại đây!"

Mắt tinh vua khỉ thấy ngay

Dấu chân súc vật in đầy chung quanh

Nhưng đều đi xuống hồ xanh

Dấu chân trở lại quả tình thấy đâu

Nên vua khỉ nhận ra mau

Có loài thủy quái ẩn sâu dưới này,

Vua bèn nói với cả bầy:

"Coi chừng quái vật hồ đây hại mình!"

*

Quả nhiên có quỷ thật tình

Quỷ chờ chẳng được hiện hình trồi lên

Vừa hung dữ, vừa cuồng điên

Bụng xanh, mặt trắng, lông đen, mắt lồi

Móng chân đỏ nhọn kinh người

Quỷ lên tiếng nói: "Xin mời xuống ngay

Xuống đây uống nước hồ này

Cớ sao nhịn khát mà gây muộn phiền!"

Đáp lời vua khỉ hỏi liền:

"Hồ này có phải thuộc quyền mi không

Và mi thường cũng ăn luôn

Những ai chót dại sa chân chốn này?"

Quỷ bèn đáp: "Đúng vậy thay

Ta ăn tất cả, lâu nay quen rồi

Chim muông, súc vật, con người

Ngươi to xác chắc thịt tươi đậm đà!"

Quỷ thèm, nước miếng chảy ra

Ướt cầm lông lá thật là hãi kinh.

Nhưng vua khỉ rất thông minh

Bao năm tu luyên quả tình khôn ngoan

Tỏ ra bình thản nói rằng:

"Hại ta nào có dễ dàng vậy đâu

Hồ này thủng thẳng trước sau

Bầy ta uống hết ai nào cản ngăn!"

Quỷ bèn cất tiếng cười gằn:

"Sao ngươi làm chuyện khó khăn động trời!"

Nghiêm trang vua khỉ trả lời:

"Dùng tre làm ống hút thời dễ thay

Ống dài hút nước lên ngay

Chúng ta xa cách tầm tay mi rồi

Mi làm sao với tới nơi

Làm sao ăn sống nuốt tươi cả bầy?"

*

Từ trong quá khứ trước đây

Thật ra vua khỉ đã dầy công phu

Bao năm tu luyện thượng thừa

Cho nên tài giỏi dễ thua ai nào.

Tre thường từng đoạn nối nhau

Bên trong mỗi đoạn có đầu có đuôi

Mắt tre thành đốt ngăn đôi

Dễ gì mà hút nước nơi hồ này,

Phải nhờ vua khỉ ra tay

Thổi vào cho đốt rơi ngay ra ngoài

Thành tre ống rỗng và dài

Rừng tre theo đó tức thời rỗng ngay

Tám mươi ngàn khỉ quanh đây

Bẻ tre, uống nước hồ này cùng nhau.

Quỷ nhìn thấy nước rút mau

Khoanh tay bất lực, có đâu kịp ngờ

Sôi gan, bực tức, thẫn thờ

Trườn mình xuống dưới đáy hồ lặn luôn

Chỉ còn bóng nước chập chờn

Nổi lên như chở nỗi hờn oán than!

Từ ngày đó khắp nhân gian

Có loài tre mới trên ngàn rỗng không

Tre dài, đầu cuối suốt thông

Mắt cùng với đốt trong lòng biến luôn.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MONKEY KING

AND THE WATER DEMON

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 21 *

CÂY GIỐNG THỢ SĂN ^

 

Xưa trong rừng thẳm núi sâu

Có con dê núi sống lâu chốn này

Dê ăn hoa quả trái cây

Từ cành rơi rụng xuống ngay cỏ làn,

Một cây đặc biệt vô vàn

Trái ngon, dê khoái tới ăn vô cùng.

Có chàng nọ ở trong vùng

Thường hay quanh quẩn săn lùng dê, nai

Mưu mô đặt bẫy khắp nơi

Để rồi bắt giết con mồi thẳng tay,

Thợ săn nghĩ kế thật hay

Leo lên ẩn núp trên cây trên cành

Rồi buông dây xuống khôn lanh

Làm thành thòng lọng uốn quanh cỏ mềm

Giữa thòng lọng chàng đặt thêm

Trái cây ngon ngọt để đem nhử mồi

Ngu ngơ súc vật tới nơi

Ham ăn hoa trái tức thời kẹt đây

Thợ săn thắt thòng lọng ngay

Dê, nai mắc bẫy đọa đày thảm thương.

*

Một ngày vào sáng tinh sương

Con dê núi nọ tìm đường đến đây

Đến cây ưa thích lâu nay

Hầu mong kiếm trái cây này để ăn

Dê đâu nhìn thấy thợ săn

Hiện đang ẩn núp trên tàn cây cao

Đặt mồi quyến rũ ngọt ngào

Cùng dây thòng lọng xiết bao hãi hùng.

Dù đang đói bụng vô cùng

Tính luôn cẩn thận coi chừng hiểm nguy

Nên dê không cẩu thả chi

Vừa đi vừa ngó bốn bề chung quanh,

Chợt dê thấy trái ngon lành

Sẵn sàng để dưới cây mình thường ưa

Dê thắc mắc, dê suy tư:

"Trái cây thơm ngọt sao chưa ai dùng

Thật kỳ lạ, thật bất thường

Có điều nguy hiểm hiện đương đón chờ!"

Khi dê đi tới từ xa

Thợ săn ngó thấy, tỏ ra mừng thầm

Nhưng khi dê tiến lại gần

Dê nhìn quanh quất, tần ngần nghĩ suy

Bước chân dò dẫm hồ nghi

Thợ săn thấy vậy lại e mất mồi

Sơ dê quay mất đi thôi

Cho nên nôn nóng, tính thời lo xa

Chàng cầm trái ngọt ném ra

Hướng nơi dê đứng để mà dụ dê

Mong dê thấy trái sẽ mê

Ham ăn mà tiến gần về gốc cây

Nơi thòng lọng bẫy giăng đây,

Nhưng âm mưu đó tiếc thay không thành.

Đây là dê núi khôn lanh

Nên dê hiểu rõ từ cành cây cao

Trái cây rơi thẳng xuống mau

Chứ đâu hoa quả lẽ nào bay ngang

Thật là chuyện lạ vô vàn

Có điều mờ ám, nguy nan chốn này,

Nên ngay cả chính cái cây

Dù là quen biết lâu nay đã đành

Dê quan sát kỹ trên cành

Thấy ra có kẻ nấp rình nơi đây

Dê bèn làm bộ khéo thay

Như là không thấy người này mà thôi

Nhắm cây dê nói đôi lời:

"Ôi cây thân mến, lâu đời quen nhau

Bạn thường cho trái trước sau

Buông rơi trái xuống thẳng mau một đường

Hôm nay bạn lại bất thường

Cây gì mà trái rơi ngang thế này

Thói quen bạn đã đổi thay

Nên tôi thay đổi từ nay cho rồi

Qua cây khác kiếm ăn thôi

Tới cây mà trái vẫn rơi bình thường!"

Thợ săn bực bội trăm đường

Thấy mình khờ dại chót vương lỗi lầm

Ngu hơn dê cả ngàn lần

Cho nên giận dữ vô ngần la lên:

"Tên dê láu cá chớ quên

Lần này mi chỉ gặp hên thôi mà

Nên mi vuột khỏi tay ta

Lần sau sẽ chẳng thoát qua được nào!"

Chỉ vì cơn giận dâng trào

Thợ săn lộ mặt! Biết bao dại khờ!

*

Dê nghe giả bộ làm ngơ

Hướng về cây nói: "Ai ngờ buồn thay

Thói quen bạn đổi từ đây

Chẳng còn đặc tính của cây nữa rồi

Bây giờ lộ thói tanh hôi

Của phường săn bắn cả đời sát sinh!"

Rồi dê lên giọng bất bình:

"Nhiều người điên dại quả tình bất nhân

Chỉ quen giết hại luôn luôn

Giết bao sinh vật! Chẳng còn lương tri!

Vì vô minh mãi quên đi

Khi gieo nhân ác quả thì đớn đau

Từ kiếp này qua kiếp sau

Con đường địa ngục đọa mau thoát nào.

Loài dê núi sống trên cao

Chuyên ăn hoa quả từ bao lâu rồi

Không sát sinh đã nhiều đời

Cho nên tinh tấn hơn người lắm thay

Vòng luân hồi thoát ra ngay

Chẳng vương nghiệp xấu đọa đày quẩn quanh!"

Nói xong dê núi phóng nhanh

Lao mình vào chốn rừng xanh an toàn.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE TREE THAT ACTED LIKE A HUNTER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 22 *

VUA CHÓ LÔNG BẠC ^

 

Thành Ba La Nại thuở xưa

Có xe ngựa đẹp nhà vua ưa dùng

Thân xe lộng lẫy vô cùng

Gắn thêm một bộ yên cương sáng ngời

Làm bằng da, khéo tuyệt vời

Do tay thợ giỏi nhất nơi kinh thành.

Một ngày vua muốn dạo quanh

Thăm vườn thượng uyển hữu tình cỏ hoa

Nên sai quân đánh xe ra

Khởi hành từ sáng để qua vườn này

Nhởn nhơ ngoạn cảnh giải khuây

Đến khi chiều tối mới quay trở về

Tới hoàng cung trời đã khuya

Cả đoàn mệt mỏi thiết gì nữa đâu

Xe vua để tạm phía sau

Trong sân cung điện có rào bao che

Thay vì cất kỹ nhà xe

Là nơi có khoá muôn bề an ninh.

*

Nửa đêm mưa bất thình lình

Xe vua nước đẫm chung quanh ướt mèm

Dây da thấm nước triền miên

Cho nên phồng nở và mềm mại ra

Mùi da thơm tỏa lan xa

Chó trong cung cấm thật là xôn xao

Mùi da quyến rũ biết bao

Đánh hơi thấy được chó lao ra liền

Đến xe vua đậu gần bên

Tranh ăn ngấu nghiến da mềm dây cương

Trước khi tỏ lộ vầng dương

Chó quay trở lại trong chuồng hoàng cung

Âm thầm, lặng lẽ vô cùng

Nào ai thấy được mà hòng biết đâu.

Khi vua thức dậy sáng sau

Xuống sân tản bộ thấy sao lạ kỳ

Dây da xe quý đậu kia

Nát tan rơi vãi còn gì nữa đâu!

Vua ra lệnh gọi quân hầu

Điều tra sự thể và mau tường trình.

Quân hầu vì phải gác canh

Trông chừng bầy chó hoàng thành vua nuôi

Biết rằng chó cắn dây rồi

Sợ bao trách nhiệm đổ nơi đầu mình

Họ bèn dựng chuyện gian tình:

"Chính là lũ chó ngoài thành vào đây

Rủ nhau tụ họp từng bầy

Chui qua lỗ cống tới ngay xe này

Cắn dây da, tai hại thay

Chó hoang cần phải thẳng tay diệt trừ."

Vua nghe giận dữ vô bờ

Nảy ra ý định trả thù chó hoang

Toàn dân được lệnh quốc vương:

"Ai mà thấy chó giữa đường giết ngay!"

Lệnh vua ban bố từ đây

Chó luôn bị giết, đọa đày thảm thê

Chó hoang mang chẳng hiểu chi

Về sau mới biết là vì lệnh trên

Hoảng kinh chó vội trốn liền

Rút về nghĩa địa ven biên ngoại thành

Nơi đây mong được an lành

Trông chờ lãnh đạo giúp mình thoát nguy

Nơi cư ngụ vị chỉ huy

Vua Lông Bạc vốn uy nghi, lắm tài.

*

Vua Lông Bạc được lên ngai

Không vì sức mạnh hơn ai trong bầy

Không vì to xác, lớn thây

Không vì thích mạo hiểm hay gan lì

Chàng thời giống các chó kia

Chỉ riêng đặc biệt lông thì bóng lên

Phô ra mầu bạc tóc tiên,

Mắt đen sáng tựa sao trên bầu trời

Tỏ ra minh mẫn tuyệt vời

Tai thời rất thính, mắt thời rất tinh

Bước đi chững chạc thân mình

Khiến cho bầy chó tôn vinh hàng đầu

Loài người cũng phục kém đâu.

Chàng Lông Bạc học từ lâu lắm điều

Trở nên thông thái cao siêu

Khả năng giải quyết rất nhiều khó khăn

Phô tài lãnh đạo quanh năm

Giúp cho đồng loại nhọc nhằn quản đâu

Cả bầy kính phục biết bao

Nên chàng Lông Bạc được bầu làm vua.

Vua Lông Bạc chợt ưu tư

Thấy bao đồng loại rất ư kinh hoàng

Rút về đầy cả nghĩa trang

Xôn xao lẩn trốn tìm đường thoát thân

Chàng bèn lên tiếng hỏi han

Cả bầy thuật lại nguy nan mọi điều:

"Chiếc xe vua quý, vua yêu

Dây da bị cắn mất tiêu cả rồi

Lệnh vua giết chó khắp nơi

Tai bay, vạ gió! Chao ơi thảm sầu!"

Sau khi ngẫm nghĩ trong đầu

Thời chàng Lông Bạc thấy mau ra rằng

Hoàng cung canh gác kỹ càng

Bên ngoài khó thể tìm phương lẻn vào

Chính là chó trong vòng rào

Chó hoàng cung đó, ai nào khác đâu

Đích danh thủ phạm hàng đầu

Chó ngoài khó lọt vào lâu đài này.

Chàng Lông Bạc nhủ lòng ngay:

"Hình hài chó khắp trong bầy của ta

Tuy đôi khi có khác xa

Nhưng là đồng loại một nhà mà thôi

Đều là thân thuộc lâu rồi

Nếu ta không cứu, ai thời giúp đây!"

Trấn an chàng nói với bầy:

"Xin đừng hãi sợ, nạn này sớm qua

Ở yên nghĩa địa, đừng ra

Đừng vào thành phố kẻo mà mạng vong

Chờ ta đến chốn hoàng cung

Nơi đây ta gặp quốc vương trần tình

Vạch cho ngài rõ ngọn ngành

Ai thời vô tội, ai thành kẻ gian

Chúng mình sẽ thoát nguy nan

Nhờ vào sự thật nhân gian mưu cầu!"

*

Chó Lông Bạc lui lại sau

Tìm nơi khuất nẻo cúi đầu trầm tư

Tập trung phát khởi tâm từ:

"Cầu cho loài chó cũng như loài người

Sống vui hạnh phúc nơi nơi

An lành vô sự cuộc đời êm xuôi

Ta đi cứu giúp muôn loài

Mong không ai ác tâm đòi hại ta!"

Chó Lông Bạc từ xưa xa

Đã từng tu tập chan hòa lòng nhân

Luyện thêm trí óc sáng ngần

Giờ đây tha thiết chú tâm nguyện cầu,

Rồi chàng bình tĩnh bắt đầu

Ra đi chậm rãi vào sâu kinh thành

Dọc theo đường phố cây xanh

Thành Ba La Nại hữu tình biết bao

Tập trung tâm trí thật cao

Nên chàng chẳng có chút nào hoảng kinh

Vì tin tưởng ở chính mình

Chàng đi tự tại, an bình, nghiêm trang

Lòng từ tỏa rạng ánh vàng

Mọi người cảm nhận dễ dàng thấy ngay

Khởi lòng kính trọng. Lành thay!

Bao nhiêu ý xấu lúc này tiêu tan

Chẳng ai muốn hãm hại chàng

Chẳng còn sân hận, hết mang oán thù

Kinh thành tất cả dường như

Mọi người hoan hỉ, tâm từ chứa chan

Không còn trở ngại, nguy nan

Chàng Lông Bạc bước nhẹ nhàng vào dinh

Ngang qua các trạm lính canh

Tiến vào phòng họp cung đình lớn to

Vào ngồi ngay cạnh ngai vua

Tỏ ra bình thản lại vừa tự tin.

Quốc vương cảm kích vô biên

Thấy chàng can đảm dám tìm tới nơi

Phô ra phẩm cách cao vời

Nên khi quân lính vang lời thét la

Chạy vào muốn bắt chó ra

Thời vua ngăn cản thật là quyền uy:

"Để yên chó ở đó đi!"

Bấy giờ Lông Bạc tức thì nghiêm trang

Tiến ra đối diện ngai vàng

Cúi chào tôn kính quốc vương uy quyền

Rồi chàng lên tiếng hỏi liền:

"Kính xin bệ hạ cảm phiền cho hay

Phải ngài ra lệnh mới đây

Giết loài chó ở thành này phải không?"

Vua bèn đáp chẳng ngại ngùng:

"Chính ta ra lệnh truy lùng chó kia!"

"Vậy thưa chó phạm tội chi?"

"Vì xe đẹp đẽ ta đi hàng ngày

Dây da quý giá buộc đây

Chó kia ăn mất. Tội này lớn lao!"

Chàng Lông Bạc hỏi: "Lạ sao

Thế ngài có biết chó nào ăn chăng?"

Quốc vương: "Không biết rõ ràng

Ta không bắt được quả tang chó nào

Nên ta ra lệnh tối cao

Giết đi tất cả, có đâu sai gì

Kẻ gian trong đám chó kia

Thoát đâu hình phạt thị uy răn đời"

Chàng Lông Bạc chẳng chịu thôi

Khẽ ngừng, rồi hỏi một lời thiết thân:

"Chó nào được hưởng đặc ân

Thoát qua hình phạt của lần này chăng

Hay là tuyệt đối công bằng?"

Quốc vương lúng túng khó khăn trả lời

Giữa triều đình, trước đông người

Lệnh vua nhắc lại nghe thời trái tai:

"Lệnh ta giết chó ở ngoài

Còn như chó ở lâu đài thời không!"

Chàng Lông Bạc: "Thật bất công

Thật là thiên vị, vô cùng lầm sai

Chó nghèo đói ở bên ngoài

Lệnh thời cho giết, bi ai não nùng

Chó giàu có ở trong cung

Thời không bị hại, thoát vòng khổ đau

Chó không bình đẳng như nhau

Ngọn đèn công lý còn đâu rạng ngời!"

Nghe lời chí lý tuyệt vời

Quốc vương khiêm tốn tức thời hỏi ngay:

"Nhà ngươi tài giỏi vậy thay

Hãy cho ta biết dây này ai ăn?"

Chàng thưa: "Nào có khó khăn

Chính là bầy chó họp đoàn trong đây

Tôi xin minh chứng điều này!"

Quốc vương: "Hãy tiến hành ngay xem nào!"

*

Chàng Lông Bạc bèn yêu cầu

Chó hoàng cung được dẫn vào điều tra,

Chàng xin đem nước sữa ra

Rồi đem cỏ vụn để pha trộn vào

Xong rồi lên tiếng yêu cầu

Nhà vua cho chó uống mau sữa này.

Coi kìa! Thật lạ lùng thay!

Uống xong các chó mửa ngay ít nhiều

Dây da một số chưa tiêu

Chó hoàng cung thật khó kêu oan rồi

Chàng thêm: "Bệ hạ nghĩ coi

Hoàng cung quân lính khắp nơi canh phòng

Bên ngoài đâu dễ vào trong

Suy ra thủ phạm cũng không khó gì!"

Rồi chàng lên tiếng từ bi:

"Sát sinh tội lỗi muôn bề xấu xa

Chúng sinh tương tự một nhà

Như là liên hệ, chan hòa tình thân

Giết nhau là chuyện bất nhân

Ta nên tỏ lộ từ tâm ngập tràn!"

Lời chàng khiến các quần thần

Nghe xong xúc động tâm can vô cùng,

Và ngay cả chính quốc vương

Trở nên khiêm tốn nhún nhường biết bao

Đâu còn tự ái ngôi cao

Tới bên Lông Bạc cúi đầu thưa ngay:

"Ôi ta mãi đến hôm nay

Mới là hội đủ duyên may gặp ngài

Từ tâm tỏ lộ tuyệt vời

Lại thêm trí tuệ sáng ngời trăng sao

Ngài ban công lý tối cao

Ngôi vua ta muốn xin trao cho ngài!"

Chàng Lông Bạc khẽ trả lời:

"Tôi ham vương miện cõi đời này đâu

Nhà vua nếu quý trọng nhau

Thì xin hãy nhớ đôi câu tâm tình:

Hãy làm vua rất công minh

Lòng từ trao khắp chúng sinh xa gần,

Hãy mau thanh lọc thân tâm

Tuân theo ngũ giới chuyên cần chớ quên!"

Kể từ ngày đó cầm quyền

Quốc vương theo mãi lời khuyên rạng ngời

Luôn luôn quý trọng khắp nơi

Công bằng, bình đẳng người người bình an

Vua ra lệnh: "Khi ta ăn

Đồng thời các chó cũng cần được nuôi

Dù là các chó ở ngoài

Hay là chó của lâu đài nhà vua!",

Đây là giai đoạn từ xưa

Khởi đầu trung hậu rất ư mặn nồng

Giữa người và chó tâm đồng

Kéo dài ở khắp các vùng tới nay.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE DOG KING SILVER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 23 *

NGỰA NÒI

THÔNG MINH ^

 

Thành Ba-La-Nại thuở xưa

Ở miền bắc Ấn có vua trị vì

Quốc vương nhiều ngựa kể chi

Nhưng riêng một ngựa kia thì tuyệt luân

Ngựa nòi, giống tốt vô ngần

Lớn to, mạnh mẽ thêm phần thông minh

Ngựa từ nhỏ đã khôn lanh

Chưa cần nghe lệnh sai mình tới lui

Đoán ra ý đó ngay rồi

Quốc vương khen ngợi: "Ngựa nòi thông minh!"

Ngựa nòi nổi tiếng trong kinh

Quốc vương đặc biệt tận tình lo toan

Chuồng thời lộng lẫy trang hoàng

Thơm tho, sạch sẽ, khang trang vô cùng.

Trung thành với chủ hết lòng

Ngựa còn can đảm oai phong hàng đầu

Quốc vương quý ngựa từ lâu

Bao nhiêu tin tưởng đặt vào ngựa thôi.

*

Một ngày u ám đầy trời

Thành Ba-La-Nại rối bời tóc tang

Bảy vua các nước lân bang

Kết liên gây chiến dàn hàng tại đây

Họ mang lính tráng bủa vây

Quân hùng, tướng mạnh chuyến này phô trương

Nào voi, nào ngựa rộn ràng

Nào xe, nào lính vũ trang đầy mình

Vua Ba-La-Nại hoảng kinh

Vội vàng triệu tập triều đình lại ngay

Họp bàn tìm kế hoạch hay

Hầu mong chống đỡ với bầy xâm lăng,

Họ khuyên vua: "Chớ đầu hàng

Cùng nhau chống trả ngoại bang đến cùng

Ta cần bảo vệ hoàng cung

Giữ gìn ngôi vị quốc vương nước nhà,

Thoạt tiên mình hãy cử ra

Một viên võ tướng tài ba hơn người

Đã từng vô địch lâu đời

Thay vua chiến đấu tại nơi chiến trường

Nếu không thắng được đối phương

Thời ta mới để hoàng cung dự phần

Bấy giờ bệ hạ đích thân

Trổ tài ra trận cầm quân diệt thù"

Lời nghe hợp với ý vua

Nên ông quan võ từ xưa đứng đầu

Giữ ngôi vô địch đã lâu

Quốc vương triệu tới cùng nhau luận bàn

Quốc vương lên tiếng hỏi quan:

"Liệu rằng có thể phá tan giặc này?"

Ông quan võ trả lời ngay

Muốn rằng có được ngựa hay để dùng:

"Nếu mà bệ hạ đồng lòng

Hạ thần xin được cưỡi con ngựa nòi

Khôn ngoan can đảm lâu rồi

Chắc là sẽ thắng tại nơi trận tiền!"

Quốc vương đồng ý nói liền:

"Hỡi quan vô địch tôi hiền trung trinh

Ta luôn trông cậy vào khanh

Cùng là ngựa báu thông minh tốt nòi

Cứu nguy vương quốc này thôi

Tùy khanh định liệu chuyện nơi chiến trường!"

*

Ông quan nhận lệnh quốc vương

Vội vàng đi tới nơi chuồng hoàng cung

Ngựa nòi ăn uống vừa xong

Được mang đầy đủ yên cương trên người

Khoác thêm áo giáp bên ngoài

Cùng đồ trang sức rạng ngời châu thân

Ông quan kỵ mã tới gần

Cúi chào ngựa quý muôn phần nghiêm trang

Rồi leo lên cưỡi hiên ngang

Một người, một ngựa phóng sang phía thù

Ngựa nòi thông thái từ xưa

Hiểu ra tình thế rất ư hiểm nghèo

Nhủ lòng: "Quân địch quá nhiều

Lân bang bảy nước hò reo vây thành

Ngựa, voi, vũ khí, tinh binh

Nước mình cùng quốc vương mình nguy nan,

Quốc vương nhân ái vô ngần

Lại thêm tin tưởng trăm phần nơi ta

Ta đâu có thể lơ là

Để quân địch thắng trận mà đành tâm.

Nếu ta giúp đỡ ông quan

Để rồi tàn sát địch quân chuyến này

Bảy vua bị giết tại đây

Tức là ta đã tiếp tay hại người

Sát sinh phạm tội mất rồi

Xấu xa như vậy ta thời tránh xa,

Dịp này ta muốn đưa ra

Một lời giáo huấn cao xa tuyệt vời:

Không nên giết hại ở đời

Bảy vua bị bắt sống thời mới hay

Mới là chuyện vĩ đại thay

Mới là chiến thắng tràn đầy vinh quang!"

Những suy tư đẹp vô vàn

Ngựa bèn thổ lộ với quan cưỡi mình.

Rồi xông ra trận nhiệt tình

Sau khi quan sát chung quanh chiến trường

Chồm lên dậm cẳng hí vang

Lao vào đột kích đối phương tưng bừng

Tự tin, mạnh mẽ, kiêu hùng

Địch quân hốt hoảng tìm đường tháo lui.

Đoàn quân thứ nhất thua rồi

Vua thời bị bắt, quân thời bị tan

Bất ngờ, nhanh chóng, dễ dàng

Tránh đường chém giết bạo tàn như xưa.

*

Thế rồi lần lượt các vua

Đều thua chiến trận cũng như người đầu

Sáu vua bị bắt giống nhau

Giải vào giam giữ trước sau trong thành

Tưởng như sắp dứt chiến tranh

Nào ngờ lính nọ nấp rình một nơi

Dùng gươm đâm lén ngựa nòi

Bên sườn máu đỏ tuôn rơi dầm dề

Hằn sâu thương tích nặng nề

Khiến quan kỵ mã nghĩ suy ngại ngần

Lòng can đảm chợt tiêu tan

Nghĩ rằng: "Ngựa yếu khó ngăn quân thù

Địch quân kia khó đánh thua

Đạo quân thứ bẩy có vua kiêu hùng,

Ta nên chọn một ngựa thường

Phủ ngoài áo giáp, yên cương sẵn sàng

Cũng to lớn, cũng hiên ngang

Để thay cho ngựa nòi đang thảm sầu!"

Nghĩ xong ông chẳng chờ lâu

Lệnh thay thế ngựa truyền mau ra rồi.

*

Tuy đang đau đớn thân người

Ngựa nòi thấy vậy mở lời can ngăn:

"Thưa ông, ông có biết chăng

Nếu ông xử dụng ngựa thường như xưa

Giết nhau mong chuyện hơn thua

Thì dù thắng cũng bằng thừa mà thôi

Sát sinh đã tạo nghiệp rồi

Vinh quang chốc lát, luân hồi dài lâu

Xin ông hãy xét lại mau

Ngựa nòi thuần chủng đứng đầu là tôi

Riêng tôi giúp được ông thôi

Xông vào trận tuyến đủ tài tấn công

Phá tan hàng ngũ địch quân

Mà không sát hại một nhân mạng nào

Bắt vua thứ bảy. Lành sao!

Chiến tranh chấm dứt biết bao an bình!"

Ông quan nghe ngựa khuyên mình

Nghe xong ông lại lên tinh thần rồi

Theo lời ngựa thi hành thôi.

Ngựa nòi gắng gượng vươn người đứng lên

Vết thương băng bó kỹ thêm,

Chở quan kỵ mã trên yên kiêu hùng

Với đà cố gắng phi thường

Ngựa lao trở lại chiến trường hăng say

Đạo quân thứ bảy phá ngay

Đồng thời bắt sống vua này êm xuôi

Hết xâm lăng! Hết nổi trôi!

Chiến tranh lắng đọng, khắp nơi thái bình.

*

Ngựa nòi trầm trọng bệnh tình

Quốc vương nhỏ lệ, thân hành đến thăm

Ngựa bèn trịnh trọng trối trăng:

"Tôi xin được một đặc ân cuối cùng

Hòa bình khi tái lập xong

Đừng thêm đổ máu mới mong lâu dài

Tôi xin trông cậy ở ngài

Ra tay phóng thích, triển khai tâm từ

Thả luôn tất cả bảy vua

Lân bang chung sống coi như một nhà!"

Nói xong ngựa duỗi mình ra

Từ từ nhắm mắt lìa xa cõi trần.

Quốc vương cùng với quan, quân

Xót xa nhỏ lệ muôn phần tiếc thương,

Thả vua bảy nước lân bang

Về sau chung sống trăm đường bình yên,

Cùng nhau hỏa táng ngựa hiền

 Khắp nơi vang vọng lời khuyên nhân từ.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GREAT HORSE KNOWING-ONE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 24 *

NƯỚC TẮM DƠ BẨN ^

 

Ở bên Ấn Độ thời xưa

Trong vương quốc nọ gió mưa thuận hoà

Ngựa vua quý báu, kiêu sa

Mỗi khi tắm táp hay ra phía ngoài

Nơi dòng sông chảy khoan thai

Có vùng nước cạn các nài thường quen

Thường mang ngựa tắm nhiều phen

Từ lâu vẫn ghé qua bên sông này.

Tuy nhiên đặc biệt bữa nay

Có con ngựa lạ tới đây dầm mình

Ngựa hoang tắm táp thoả tình

Trút bao dơ bẩn, hôi tanh lâu ngày

Tắm xong ngựa nọ đi ngay

Vùng sông nước cạn vơi đầy lao xao.

Khi nài dẫn ngựa vua vào

Ngựa hoàng cung đó ai nào sánh ngang

Vừa đẹp đẽ, vừa cao sang

Bước chân xuống chỗ sông thường tới lui

Ngựa vua bất chợt đánh hơi

Nhận ra thoang thoảng mùi hôi quanh vùng

Bến không sạch, nước hết trong

Biết ngay ngựa lạ tắm sông này rồi

Dính vào chỉ nhớp thêm thôi

Chỉ thêm dơ bẩn thân người ích chi

Ngựa vua ghê tởm tức thì

Không còn muốn tắm táp chi nơi này.

Các nài ngựa vất vả thay

Muốn đưa ngựa xuống, loay hoay đủ điều

Nhưng mà ngựa chẳng xuôi chiều

Không ưng xuống tắm y theo lệnh nài.

Một nài trở lại lâu đài

Tâu trình vua rõ: "Thưa ngoài bến sông

Ngựa nòi quý của hoàng cung

Đã từng huấn luyện vô cùng kỹ thay

Thế mà bướng bỉnh hôm nay

Ngựa không chịu tắm, đòi quay trở về!"

*

Nhà vua chú ý lắng nghe

Truyền cho mời vị quan kia tới liền

Ông quan nổi tiếng khắp miền

Rành về súc vật, đáng tin vô cùng,

Vua lên tiếng: "Thật lạ lùng

Ngựa yêu thuần tính trong cung triều đình

Tự nhiên trở chứng thình lình

Không còn muốn tắm! Quả tình lạ sao!"

Ông quan chẳng nghĩ ngợi lâu

Tìm ra nơi tắm ngựa đầu bến sông

Thấy rằng ngựa khoẻ vô cùng

Tuy nhiên lúc thở thời không bình thường

Hít vào ngần ngại, nhẹ nhàng

Ông quan vội đánh hơi vương quanh miền

Thấy mùi dơ bẩn bốc lên

Điều tra thêm nữa quan liền rõ ngay

Mùi hôi thoang thoảng xa bay

Từ nơi vũng tắm sông này mà thôi

Sông dơ, nước bẩn, mùi hôi

Chắc là ngựa lạ tắm nơi đây rồi

Ngựa vua sạch sẽ cả đời

Bến sông ô uế  ngựa thời chẳng ưa

Ông bèn hỏi: "Có ngựa dơ

Tới đây tắm táp bên bờ sông chăng?"

Các nài ngựa vội thưa rằng:

"Vừa đây có một ngựa hoang ghé vào

Tắm nơi này, bẩn biết bao

Mùi hôi do đó dễ nào tan đi!"

Ông bèn dạy các nài kia:

"Ngựa hoàng cung đó còn gì quý hơn

Ngựa ưa sạch sẽ luôn luôn

Nào đâu muốn tắm trong nguồn nước dơ

Bây giờ hãy giắt ngựa ra

Ngược dòng đưa ngựa trở qua khúc đầu

Đầu sông nước sạch, xanh mầu

Tắm đây chắc ngựa còn đâu buồn phiền!"

Các nài vội thực hiện liền

Ngựa qua chỗ mới quả nhiên hài lòng

Tại nơi bến tắm đầu dòng

Nước sông xuôi chảy sạch trong vô cùng.

Ông quan về lại hoàng cung

Tường trình vua rõ. Vua mừng ngợi khen

Cho rằng quan giỏi vô biên

Đọc ra ý nghĩ ngựa hiền của vua.

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

DIRTY BATH WATER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

* 25 *

ĐẸP GÁI ^

 

Thành Ba La Nại thuở xưa

Có chàng voi được nhà vua cưng chiều

Chàng voi tính tốt đủ điều

Hiền lành, tuân lệnh, đáng yêu vô cùng,

Ngoài ra voi đẹp lạ lùng

So cùng  với mỹ nhân không thua gì

Mặt voi nhan sắc khỏi chê

Gọi voi "đẹp gái" còn chi đúng bằng.

Một đêm thanh vắng không trăng

Có bầy trộm cướp trong làng họp đây

Cạnh chuồng voi, dưới hàng cây

Chúng bàn kế hoạch cướp ngày, cướp đêm

Khoe khoang thành tích chẳng quên

Bạo hành, giết chóc nhiều phen hung tàn

Nạn nhân rên xiết than van

Bọn này chẳng động tâm can chút nào

Các lời độc ác tuôn trào

Xiết bao tàn nhẫn, xiết bao dữ dằn

Như mong cho các nạn nhân

Tăng niềm run sợ, thêm phần hoảng kinh.

Đêm khuya yên tĩnh chung quanh

Chàng voi rảnh rỗi một mình lắng nghe

Lọt tai bao chuyện gớm ghê

Ngàn phần ác đức, trăm bề bất nhân

Chàng nghe kỹ lưỡng vô ngần

Và rồi ghi nhớ chẳng cần nghĩ suy

Từ lâu khuất phục quyền uy

Thầy ra mệnh lệnh voi thì theo thôi,

Đêm nay nghe vọng tiếng người

Chàng voi chất phát nghĩ lời bên tai

Là lời thầy dạy chẳng sai

Nên voi dự tính nay mai thi hành.

*

Vài đêm nghe chuyện trôi nhanh

Chàng voi nay đã trở thành nhập tâm

Nghĩ mình cũng phải bất nhân

Ra tay cứng rắn bạo tàn như ai.

Một hôm quản tượng tới nơi

Là người huấn luyện lâu đời của voi

Thường dạy dỗ, mãi trông coi

Cận kề thân thiết bao hồi bên nhau

Voi giờ đen tối trong đầu

Điều hay, lẽ phải còn đâu nhớ gì

Nhớ toàn chuyện độc ác kia

Mà quân trộm cướp thầm thì đêm qua

Thế là tính ác lộ ra

Tấn công quản tượng thật là ác tâm

Lấy vòi quấn chặt quanh thân

Bóp cho nghẹt thở rồi chân dẫm nghiền

Dã man, tàn bạo, cuồng điên

Khiến cho quản tượng chết liền tại đây

Rồi voi lại tóm bắt ngay

Hai người phụ tá cũng hay cận kề

Và lần lượt giết gớm ghê

Y như giết quản tượng kia mới rồi.

Kinh thành rối loạn khắp nơi

Xôn xao nghe được tin voi điên cuồng

Một thời "đẹp gái" dễ thương

Giờ đây giết chóc chẳng nương mạng người

Bà con than khổ kêu trời

Tìm vua cầu cứu, thốt lời than van.

*

Nhà vua bèn mời vị quan

Rành về súc vật, giỏi giang lâu rồi

Tới nơi vua thuật đầu đuôi

Sai quan tìm hiểu xem voi thế nào.

Ghé chuồng voi quan thì thào

Chuyện trò êm dịu, ngọt ngào với voi

Lời hiền như gió êm xuôi

Khiến voi nghe chuyện xong rồi dịu đi

Quan xem xét thấy voi kia

Hoàn toàn mạnh khoẻ có chi bệnh tình

Khi quan nói giọng hiền lành

Hình như voi thích âm thanh dịu hiền

Vểnh tai nghe, mắt lim dim

Nên quan suy đoán ra thêm một điều:

"Chắc voi mù quáng làm theo

Những lời bạo động gây nhiều tang thương

Hành vi tàn ác bất thường

Của người voi tưởng hiền lương bậc thầy"

Hỏi thăm lính gác tại đây

Quan nghe họ báo cho hay ngọn ngành:

"Vài tuần nay giữa đêm thanh

Có bầy trộm cướp ẩn quanh chuồng này

Dữ dằn, hung hãn mặt mày

Bọn tôi không dám ra tay đối đầu,

Chúng bàn chuyện ác cùng nhau

Chắc voi nghe lọt trước sau mọi lời

Rồi tiêm nhiễm thói xấu thôi!"

Quan bèn trở lại lâu đài nhà vua

Đầu đuôi mọi chuyện trình thưa

Nhà vua nghe nói rất ư bàng hoàng

Không ngờ voi quý cung vàng

Giờ đây học thói của phường sát nhân

Vua bèn hỏi ý kiến quan,

Quan thưa trước hết là cần đổi thay

Thay quân gian bằng người ngay

Đưa thầy tu tới chốn này cạnh voi

Gửi người hiền đức mà thôi

Tính thời lương thiện, lời thời dịu êm

Có tâm địa tốt vô biên

Những lời họ nói tất nhiên tốt lành

Đầy thiện tâm, thắm đạo tình

Từ bi, hỷ xả đã thành nếp quen.

Chương trình đem thực hiện liền

Voi kia được kề cận bên người hiền

Được nghe chuyện tốt vài đêm

Giờ đây bỗng lại trở nên hiền từ

Và còn thuần tính hơn xưa

Ông quan mừng rỡ báo vua tỏ tường:

"Voi bây giờ quá hiền lương

Như cừu non lứa tuổi đương rỡn đùa

Rất dễ thương, rất đáng ưa

Quả là vô hại, không như thuở nào!"

Vua bèn phán: "Thật lành sao

Đúng là gần mực thế nào cũng đen

Gần đèn thì sẽ sáng lên

Thần dân ghi nhớ! Chớ quên điều này!"

Vua thầm nghĩ cũng lạ thay

Ông quan thật giỏi, thật hay tuyệt vời

Hình như đọc được ý voi

Đoán ra tư tưởng của loài vật kia

Quả là hiếm có kể chi

Vua bèn ban thưởng! Còn gì vui hơn!

 

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

LADY FACE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

 

NHẬN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

 

1) TRUYỆN QUỶ TRONG SA MẠC. Nhà buôn hiền trí trưởng đoàn thứ hai là tiền thân Đức Phật. Lái buôn ngu si là Đề Bà Đạt Đa.

2) TRUYỆN TÌM CON SUỐI MỚI. Nhà buôn trưởng đoàn là tiền thân Đức Phật.

3) TRUYỆN CHIẾC ĐĨA VÀNG . Nhà buôn lương thiện là tiền thân Đức Phật. Lái buôn tham lam và ngu si là Đề Bà Đạt Đa.

4) TRUYỆN ANH CHÀNG BUÔN CHUỘT. Quan cố vấn cho vua là tiền thân Đức Phật.

5) TRUYỆN NGƯỜI ẤN ĐỊNH GIÁ CẢ. Quan già ấn định giá cả là tiền thân Đức Phật.

6) TRUYỆN HOÀNG TỬ KHÉO NÓI  VÀ CON THỦY QUÁI . Hoàng tử Khéo Nói là tiền thân Đức Phật. Mặt Trời là Ananda,  Mặt Trăng là Xá Lợi Phất.

7) TRUYỆN CẬU BÉ HOÀNG TỬ KHÔNG CHA. Cậu bé hoàng tử không cha là tiền thân Đức Phật. Cô nàng lượm củi là hoàng hậu Ma Da. Vua thành Ba-La-Nại là vua Tịnh Phạn.

8) TRUYỆN HOÀNG TỬ THỨ MỘT TRĂM. Thầy của hoàng tử út là tiền thân Đức Phật

9) TRUYỆN VUA VỚI MỘT SỢI TÓC BẠC. Vua là tiền thân Đức Phật. Thợ hớt tóc là Ananda. Con trai kế nghiệp vua là La Hầu La.

10) TRUYỆN ÔNG SƯ SUNG SƯỚNG. Sư phụ có 500 đệ tử là tiền thân Đức Phật.

11) TRUYỆN NAI ĐẸP VÀ NAI XÁM. Nai cha đầu đàn là tiền thân Đức Phật. Nai Đẹp là Xá Lợi Phất. Nai Xám là Đề Bà Đạt Đa.

12) TRUYỆN NAI CHÚA CÂY ĐA. Nai Chúa Cây Đa là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda. Nai Vương là Đề Bà Đạt Đa.

13) TRUYỆN NAI NÚI VÀ NAI LÀNG. Vị thần thuyết pháp là tiền thân Đức Phật.

14) TRUYỆN NAI GIÓ VÀ CỎ MẬT. Vua thành Ba La Nại là tiền thân Đức Phật.

15) TRUYỆN NAI TRỐN HỌC. Nai anh tức nai Thầy là tiền thân Đức Phật.

16) TRUYỆN NAI GIẢ CHẾT. Nai anh tức nai Thầy là tiền thân Đức Phật. Chú nai giả chết là La Hầu La.

17) TRUYỆN GIÓ VÀ TRĂNG. Thầy tu ở ẩn trên núi là tiền thân Đức Phật.

18) TRUYỆN DÊ CỨU THẦY TU. Vị thần trên cây gần đó là tiền thân Đức Phật.

19) TRUYỆN THẦN CÂY ĐA. Vị thần trên cây đa là tiền thân Đức Phật.

20) TRUYỆN VUA KHỈ VÀ THỦY QUÁI. Vua khỉ là tiền thân Đức Phật. Thủy quái là Đề Bà Đạt Đa

21) TRUYỆN CÂY GIỐNG THỢ SĂN. Dê núi là tiền thân Đức Phật. Người thợ săn là Đề Bà Đạt Đa.

22) TRUYỆN VUA CHÓ LÔNG BẠC. Chó Lông Bạc hiền trí là tiền thân Đức Phật. Vị quốc vương là Ananda. Bầy chó hiền lành là hội chúng của Đức Phật.

23) TRUYỆN NGỰA NÒI THÔNG MINH. Ngựa nòi giống tốt và thông minh là tiền thân Đức Phật. Vị quốc vương là Ananda. Người cưỡi ngựa là Xá Lợi Phất.

24) TRUYỆN NƯỚC TẮM DƠ BẨN. Ông quan giỏi về súc vật là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda.

25) TRUYỆN ĐẸP GÁI . Ông quan giỏi về súc vật là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda.


---o0o---
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật : 01-1-05

Nguồn: www.quangduc.com

Về danh mục

giải pháp vấn nạn cho bạo lực phân tích phẩm phương tiện b ha tinh dai le vu lan bao hieu chua nhieu long o Sơ lược tiểu sử tổ sư Minh Đăng tá bá bồ tát Đừng làm vong nhân chờ xá tội Mẹ là mùa xuân Tạp bút Tham thực chất liệu làm nên ngành nghệ thuật hát Gần gũi thiên nhiên giúp giảm suy nghĩ Điều phục thân tâm CÃ phật ThẠn các 2 nhung hinh anh dang nho cua trai he sinh hoat phat loi day ve hanh doi an 6 công dụng tuyệt vời của quả chuối yêu và chết Là m 7 kiểu quý nhân đừng bao giờ để mất niem Kham nhẫn trai bồ đoàn sơ lượt và ý nghĩa 18 vị la hán trong tam long rong mo khi tịnh tài sinh bất tịnh nhật ký Cha mẹ làm gì để giúp điều trị béo chương ix sơ thám về huệ lâm và quân tự thán Sen hồng tháng Bảy loi cua trai tim Sư bà Diệu Không tu sĩ nếu chỉ còn một ngày để sống đổi tổng quan về quán đỉnh phần 1 chung ta kho vi dau PG Ninh Hòa tưởng niệm Bồ tát Thích phuoc những điểm đến không thể bỏ qua khi cuộc sống và những giáo lý căn bản đời sống tu tập của người cư sĩ theo va nhan duyen nao da dua mc thuy quynh den voi dao xin cùng nhau bảo vệ truyền thông chân tiền tài