Vào thời Phật tại thế có vị trưởng lão tên Pothila. Vị sư này
lão thông Tam tạng và vẫn thường tuyên đọc giáo lý cho một nhóm 500 vị Tỳ kheo
nghe. Chỉ hiềm có một điều là sư chưa chứng được quả Thánh nào cả. Ðể giúp sư,
Ðức Thế Tôn thường gọi sư là "Pothila rỗng" mỗi khi tiện dịp. Chẳng hạn như mỗi
lần sư đến bên Ðức Phật. Ngài bảo:
- Hãy đến đây Pothila rỗng!
- Ngồi xuống đi Pothila rỗng!
- Hãy đi đi Pothila rỗng ! v.v...
Và khi trưởng lão Pothila đã rời khỏi ghế, đi ra, Ngài nói:
- Pothila rỗng đã đi.
Trưởng lão Pothila thầm nghĩ: "Ta đọc tụng thông thuộc cả Tam tạng và chú giải
cũng rành mạch không kém, ta là thầy giáo thọ cho 500 Tỳ kheo và 18 hội chúng,
vậy mà Ðức Thế Tôn vẫn gọi là "Pothila rỗng" chắc vì ta chưa phát triển chánh
định nên Ngài gọi như thế". Cảm thấy bị kích động, Sư tự nhủ: "Ta sẽ vào rừng để
thiền định".
Chiều hôm ấy sau khi giảng kinh xong, đợi lúc trời nhen tối, trưởng lão mang y
bát, nối gót theo nhóm thính chúng cuối cùng ra khỏi pháp đường. Các thầy Tỳ
kheo ngồi trong phòng học kinh nhưng chẳng hề hay biết gì về vị pháp sư của
mình.
Sau khi đi khoảng 120 dặm đường trưởng lão Pothila gặp một cụm rừng là nơi ẩn cư
của 30 vị Tỳ kheo. Sư đến chào vị trưởng chúng thưa:
- Bạch trưởng lão, xin Ngài hãy chỉ dạy cho con.
- Này Tôn giả, Ngài là một vị giảng sư chúng tôi còn phải học với Ngài, sao Ngài
nói thế?
- Thưa trưởng lão, Ngài đừng từ chối, xin hãy chỉ dạy cho con.
Tất cả vị Tỳ kheo ngụ tại rừng cây này đều đã đắc quả A La Hán. Vị trưởng chúng
nghĩ thầm: "Ông sư này là người học rộng, có lẽ ông đầy lòng kiêu hãnh" nên thầy
từ chối chỉ dạy và gởi Pothila xuống cho đệ nhị tòa. Pothila cũng cung kính xin
học hỏi với vị sư này, nhưng vị đệ nhị tòa lại đẩy sang đệ tam tòa. Và cứ như
thế, cho đến người nhỏ nhất trong chúng: một chú tiểu 7 tuổi đang ngồi khâu áo.
Kiêu khí của Pothila cũng tụt dần cho đến mức thấp nhất .
Trưởng lão Pothila đến bên chú tiểu, chắp tay cung kính:
- Thưa Tôn giả, xin Ngài hãy chỉ dạy cho con.
- Ồ! Pháp sư! Ngài nói gì thế? Ngài lớn hơn tôi về tuổi tác cũng như học thức
tôi còn phải học thêm ở Ngài nữa mà?
- Bạch Tôn giả, xin Ngài đừng từ chối: Hãy chỉ dạy cho con!
- Thưa Tôn giả, nếu Ngài có đủ kiên nhẫn làm theo lời tôi, tôi sẽ hướng dẫn
Ngài.
- Con sẽ kham nhẫn tất cả, nếu Ngài dạy con nhảy vào lửa, con cũng nhảy theo.
Nhìn bộ y phục đắt giá của Pothila, chú tiểu chỉ một cái ao gần đó:
- Xin Ngài hãy để nguyên y phục và nhảy xuống ao.
Thấy y phục của vị trưởng lão này ướt đẫm, chú tiểu bảo:
- Hãy leo lên.
Trưởng lão Pothila liền leo lên đứng cung kính trước mặt chú tiểu. Chú giảng
dạy:
Này Tôn giả, như một cái hang có sáu cửa ngõ. Một con dế chun vào hang. Ai muốn
bắt nó phải bịt năm cửa, chỉ chừa một cửa là tóm được nó ngay. Tôn giả hãy quan
sát sáu căn của mình. Ðóng năm căn lại và tập trung trọng tâm vào ý căn.
Nghe những lời nói của chú tiểu, Trưởng lão hốt nhiên tỉnh ngộ, nói:
- Bấy nhiêu cũng đủ rồi.
Trưởng lão liền nhập định. Ðức Thế Tôn cách đó 120 dặm, biết rằng Tôn giả sẽ đắc
quả, Ngài liền hóa thân đến trước mặt Pothila, đọc kệ. Bài kệ này trở thành câu
pháp cú 282, và được lưu truyền cho đến ngày hôm nay:
"Thật vật do thiền định trí tuệ phát sinh, không hành thiền trí tuệ phai dần,
thông suốt những điều lợi hại này, hãy tự mình làm thế nào để trí tuệ phát
sinh".
Nguồn: www.quangduc.com
