Công chúa Nhật Quang là con thứ hai của vua Ba Tư Nặc nước Xá Vệ.
Công chúa rất đẹp, một vẻ đẹp thùy mị hơn hẳn các thiếu nữ đương thời ở nước Xá
Vệ; Công chúa lại rất thông minh học đâu nhớ đấy. Không những công chúa sắc sảo
về môn nữ công mà còn tinh thông các triết lý học thuật; đức hạnh công chúa cũng
quán chúng, tuy sanh trong giai cấp vua chúa cao sang, nhưng vẫn giữ thái độ
khiêm tốn nhã nhặn, nhất là đối với hạng nghèo khổ tật nguyền, công chúa thành
thật yêu mến và luôn luôn tìm cách giúp đỡ. Vì thế nên công chúa được rất nhiều
người kính trọng. Người nào đã hân hạnh gặp công chúa một lần, họ sẽ nhớ mãi nụ
cười hiền hòa và lời nói thanh tao của công chúa. Ðối với cha mẹ, công chúa thật
là người con hiếu hạnh, nàng hầu hạ vua và hoàng hậu hết sức chu đáo, và không
bao giờ nói một lời hay làm một việc trái ý vua và hoàng hậu.
Ba Tư Nặc vương được một người con xứng đáng như vậy, vua rất cưng quý, có thể
nói công chúa Nhật Quang là viên ngọc vô giá của vua nước Xá Vệ. Những cuộc quan
sơn ngoạn thủy của vua, công chúa đều được tham dự, mỗi khi quốc sự rảnh rang,
nhà vua thường đòi công chúa đến hầu chuyện, hỏi những vấn đề thắc mắc công chúa
đều trả lời trôi chảy, nhà vua rất đẹp dạ.
Một buổi chiều nhà vua đang dùng trà tại vườn ngự uyển, có công chúa đứng bên
cạnh, nhà vua nhìn con rồi vui miệng phán rằng: "Khắp nước Xá Vệ này không ai
được hạnh phúc bằng con, đời con được như thế thật là hoàn toàn nhờ sức của cha
mẹ tác thành vậy".
Công chúa Nhật Quang thành thật trả lời: "Tâu phụ vương, công ơn sanh dưỡng của
Phụ hoàng và Mẫu hậu như trời bể con không hề dám quên. Nhưng đời con được hạnh
phúc như thế này, con thiết tưởng cũng có ảnh hưởng của cha mẹ một phần nào,
nhưng phần lớn nhờ kiếp trước con đã tu nhân tích đức nhiều vậy".
Câu nói của công chúa không ngờ đã chạm lòng tự ái của vua Ba Tư Nặc quá mạnh,
vua liền đứng dậy, lặng lẽ trở vào cung.
Ðêm hôm ấy, nhà vua không hề chợp mắt, suy nghĩ mãi lời nói của công chúa, và
vua rất bực tức, đứa con yêu và ngoan ngoãn của mình chưa bao giờ trái ý mình dù
là một cử chỉ nhỏ nhặt, hôm nay lại xúc phạm đến lòng tự ái của mình, có thể nói
là không thừa nhận một lý thuyết (nghĩa là hạnh phúc của con hoàn toàn do cha mẹ
tác thành) mà ông cho là muôn đời bất biến và ai cũng phải công nhận.
Muốn bảo thủ thành kiến của mình, nên mới sáng tinh sương, Ba Tư Nặc vương liền
đòi viên cận thần thân tín bảo rằng: ta cần một thanh niên trạc tuổi công chúa
Nhật Quang mà hiện sống trong một cảnh nghèo hèn, cơm không có ăn, áo không đủ
mặc, ngươi phải tìm cho ra một người có đủ điều kiện ấy, dẫn về đây cho ta.
Ba ngày sau, viên cận thần dẫn về một thanh niên hành khất, mặt mũi khôi ngô,
nhưng trong người chỉ mặc vỏn vẹn một chiếc khố rách đến yết kiến vua Ba Tư Nặc.
Vua rất mừng ban thưởng viên cận thần xong, quay lại hỏi thân thế thanh niên
hành khất rồi bảo rằng: Ta thấy ngươi nghèo khổ, chưa có gia thất, nay ta đem
công chúa Nhật Quang gả cho ngươi, ngươi được quyền dẫn công chúa đi đâu tùy
ngươi.
Thanh niên nghèo khổ kia không biết trả lời ra sao chỉ cúi đầu vâng lệnh.
Vua lại kêu công chúa Nhật Quang đến phán rằng: hôm kia con đã nói: "Hạnh phúc
của con hiện tại phần lớn là do con đã tu nhân tích đức ngày trước. Nay ta muốn
thí nghiệm lời ấy, nên ta đã gả con cho một thanh niên hành khất, nếu con có
phước báo thì con cũng trở nên giàu có sung sướng. Con hãy sửa soạn ngày mai lên
đường với chồng con, khi nào có chiếu chỉ mới được trở về cung".
Với nét mặt đầy nghiêm nghị của Vua Ba Tư Nặc vương, công chúa không dám nói gì,
chỉ yên lặng trở về hậu cung.
Sáng ngày công chúa vào lạy cha mẹ, từ biệt mọi người, rồi bình tĩnh ra đi với
thanh niên hành khất.
Hoàng hậu và thần dân đều thương xót và khóc lóc, lo ngại cho số phận công chúa,
nhưng ý vua đã quyết nào ai dám mở lời khuyên can!
Ra khỏi hoàng cung, công chúa hỏi thanh niên hành khất rằng: Cha mẹ chàng đâu?
Nhà cửa chàng đâu? Vì sao chàng lại nghèo khổ đến thế?
Thanh niên buồn rầu đáp: "Gia đình tôi trước cũng giàu có, vì được cha mẹ cưng
quý, tôi tiêu xài hoang phí, ham chơi bời với chúng bạn, có học tập nhưng không
đâu đạt gì, đến khi cha mẹ qua đời, tôi bán hết ruộng đất nhà cửa, hiện nay chỉ
còn một sở vườn cách đây ba trăm dặm cỏ lác mọc đầy, cho người ta mướn họ không
mướn, bán họ không thèm mua, hết của cải, không nghề nghiệp không biết nghề gì
nuôi thân, nên phải hành khất độ nhật. Hôm nay tôi đang lang thang giữa đường,
thì gặp một vị quan của vua, ông ta hỏi cặn kẽ về gia thế tôi, rồi ông dẫn tôi
yết kiến nhà vua, không biết gì sao nhà vua lại đem công chúa gã cho một kẻ
nghèo hèn như tôi?".
Vẫn nét mặt ôn hòa công chúa nói với thanh niên hành khất rằng: "Dù sao từ nay
chúng ta cũng đã là vợ chồng, chúng ta phải tìm phương kế làm ăn và trước hết
phải tìm nơi tạm trú".
Không biết tìm chỗ nào khác, nên công chúa và thanh niên hành khất liền dẫn nhau
đến sở vườn của cha mẹ thanh niên để lại - thật là một mảnh vườn hoang phế, cỏ
lác um tùm sỏi đá lởm chởm. Hai người bàn định cắt cỏ đốn cây che một chiếc chòi
nhỏ vừa tạm ở, những người quanh đấy có người biết công chúa Nhật Quang nên cùng
nhau đến giúp đỡ công việc cho công chúa. Ðến khi đào đất để dựng cột nhà, vừa
đào được vài lát đất thì gặp ngay ba cái chum lớn niêm khằn cẩn thận. Công chúa
liền mở chum ra thì thấy trong ba cái chum ấy, vô số là vàng bạc châu báu, công
chúa vui mừng sung sướng đem bán bớt một số châu báu rồ9 mướn ngườ9 dọn dẹp cỏ
rác, trồng tỉa hoa quả, tạo lập lâu đài... Vốn sẵn tánh hiền lành lạ9 sẵn lòng
yêu thương giúp đỡ mọi người, nên thợ thuyền tôi tớ rất trung thành tận tụy,
không bao lâu đám vườn hoang phế kia đã biến thành một vườn hoa trăm sắc muôn
màu; lâu đài trang hoàng lộng lẫy, người vô kẻ ra tấp nập không khác dinh thự
của bậc đế vương.
Từ khi công chúa rời khỏi cung điện, vua Ba Tư Nặc sanh lòng hối hận đêm ngày
trông nhớ, nhà vua đinh ninh rằng: Công chúa lâu nay chắc gặp nhiều khổ sở và
định đón công chúa trở về cung để an hưởng cảnh đoàn viên phú quý. Nhà vua liền
phái một số cận thần tìm nơi công chúa ở và dò xem đời sống của công chúa ra
sao?
Sau một thời gian dò xét, các cận thần về tâu với nhà vua: "Công chúa ở cách xa
cung điện nhà vua chừng ba trăm dặm và hiện đang ở trong cảnh phong lưu sung
sướng giàu có ức triệu". Vua Ba Tư Nặc không tin, liền đến nơi dò xét quả đúng
như lời các cận thần. Nhà vua nói với kẻ tả hữu rằng: "Trẫm thấy đời sống của vợ
chồng công chúa Nhật Quang hiện tại, tuy trẫm là vua một nước, thật cũng không
sung sướng bằng".
Nhưng vua cũng băn khoăn thắc mắc không biết tiền kiếp công chúa đã tu những
nhân lành gì mà nay được nhiều phước báo như vậy.
Vốn nghe Ðức Phật Thích Ca Mâu Ni là bậc đại giác, nên vua thân hành đến Tịnh xá
nơi Phật thuyết pháp, cung kính bạch rằng: Bạch Thế Tôn! Nghe danh Ngài là bậc
đại giác chứng nhất thế trí, hiểu thấu việc trong ba đời, nay đệ tử có điều nghi
xin Ngài chỉ dạy: "Nhật Quang công chúa thứ hai của đệ tử, không biết đời trước
tạo nhân lành gì, mà ngày nay tướng mạo đẹp đẽ, thông minh xuất chúng, giàu có
sang trọng... Ðệ tử đã gả công chúa cho một kẻ hành khất nghèo hèn thế mà công
chúa cũng đào được vàng bạc rồi trở nên sang trọng hơn người.
Ðệ tử cứ thắc mắc mãi mong Ngài từ bi khai thị cho đệ tử rõ?"
Ðức Phật Thích Ca nở nụ cười hiền hòa muôn thuở thong thả dạy rằng: "Nghi vấn
Ðại vương sẽ được tiêu tan sau khi nghe câu chuyện này:
- Nầy Ðại vương! Xưa kia khi Ðức Phật Ca Diếp ra đời, có hai vợ chồng người lái
buôn giàu có, người vợ rất tôn kính Tam bảo, thường khuyến khích mọi người bỏ
việc ác làm lành, quy y Tam bảo, lại hay làm việc bố thí cúng dường, nhất là đối
với kẻ tàn tật, nàng hết sức thương mến và tận tâm chăm sóc. Người chồng lại có
tánh bỏn sẻn, mỗi khi thấy vợ làm việc cúng dường bố thí, thì tỏ ra thái độ bất
bằng, tìm cách ngăn cản.
Một hôm gặp ngày nguyên đán, người vợ thành tâm sắm sửa lễ vật để cúng dường Tam
bảo và bố thí kẻ nghèo trong ba ngày, người chồng thấy vậy bực tức nói rằng:
"Hãy để dành tiền của lại sắm sửa thêm nhà cửa ruộng đất, chứ làm những việc ấy
thêm hao tốn, phỏng có ích gì!". Người vợ dịu dàng trả lời: "Của cải là vật vô
thường ta không bỏ nó, rồi nó sẽ bỏ ta; hơn nữa những kẻ nghèo khổ hiện tại,
theo trong kinh Phật dạy, đều do đời trước tham lam ích kỷ, không biết dùng tiền
của làm các việc phước thiện; ngày nay đời sống của vợ chồng chúng ta tạm gọi là
khá giả, chúng ta nên dùng một số tiền làm các việc phước thiện để bảo tồn hạnh
phục tương lai cho chúng ta, và cũng gọi là góp một phần trong công việc nghĩa
chung vậy".
Nghe mấy lời giải thích của vợ, người lái buôn mới tỉnh ngộ và cảm động, từ đó
anh không ngăn cản vợ mà lại rất hăng hái trong công việc làm phước đức...
Này Ðại vương! Vợ người lái buôn xưa kia chính là công chúa Nhật Quang ngày nay,
đời trước nàng thường khuyến khích mọi người bỏ ác làm lành, quy y Tam bảo, nên
được quả báo thông minh xuất chúng; đời trước sốt sắng cúng dường bố thí, nên
nay được quả báo sung sướng giàu sang, nhiều người mến phục; đời trước tận tâm
săn sóc giúp đỡ kẻ tàn tật, ngày nay được quả báo nhan sắc đẹp đẽ, tướng mạo
đoan trang.
Người lái buôn xưa kia chính là chồng công chúa hiện tại, ngày trước lúc chưa
tỉnh ngộ, anh ta bỏn sẻn hay ngăn cản việc làm phước thiện của vợ, nên ngày nay
phải chịu đói rách một thời.
Vua Ba Tư Nặc nghe Phật kể rõ tiền kiếp của công chúa Nhật Quang, nhà vua mới
tỉnh ngộ, và rất thâm cảm đạo lý nhân quả tội phước của Phật. Rồi vua cúi đầu
đảnh lễ Ðức Phật ra về.
Về đến cung, công việc đầu tiên của vua là cho người đón rước vợ chồng công chúa
Nhật Quang về. Gặp công chúa, vua Ba Tư Nặc khôn xiết vui mừng, vua không quên
nói nhiều lời hối hận, với công chúa Nhật Quang cũng rất sung sướng được gần gũi
phụng sự cha mẹ, và giúp vua cha trong việc trau dồi đạo đức, bảo quốc an dân.
Thanh niên hành khất chồng công chúa, cũng được vua phong cho một chức quan cao
cấp trong triền đình.
Nguồn: www.quangduc.com
