Đừng vì sự sống của mình, mà nỡ tâm sống trên sự đau khổ của người khác, vật khác. Đừng vì niềm vui của mình, mà nỡ lòng để nước mắt của người khác, loài vật khác phải rơi! Như vậy có được gọi là lòng thương yêu không, các bạn?

Thành Ba La Nại thuở xưa
Có xe ngựa đẹp nhà vua ưa dùng
Thân xe lộng lẫy vô cùng
Gắn thêm một bộ yên cương sáng ngời
Làm bằng da, khéo tuyệt vời
Do tay thợ giỏi nhất nơi kinh thành.
Một ngày vua muốn dạo quanh
Thăm vườn thượng uyển hữu tình cỏ hoa
Nên sai quân đánh xe ra
Khởi hành từ sáng để qua vườn này
Nhởn nhơ ngoạn cảnh giải khuây
Đến khi chiều tối mới quay trở về
Tới hoàng cung trời đã khuya
Cả đoàn mệt mỏi thiết gì nữa đâu
Xe vua để tạm phía sau
Trong sân cung điện có rào bao che
Thay vì cất kỹ nhà xe
Là nơi có khoá muôn bề an ninh.

***

Nửa đêm mưa bất thình lình
Xe vua nước đẫm chung quanh ướt mèm
Dây da thấm nước triền miên
Cho nên phồng nở và mềm mại ra
Mùi da thơm tỏa lan xa
Chó trong cung cấm thật là xôn xao
Mùi da quyến rũ biết bao
Đánh hơi thấy được chó lao ra liền
Đến xe vua đậu gần bên
Tranh ăn ngấu nghiến da mềm dây cương
Trước khi tỏ lộ vầng dương
Chó quay trở lại trong chuồng hoàng cung
Âm thầm, lặng lẽ vô cùng
Nào ai thấy được mà hòng biết đâu.
Khi vua thức dậy sáng sau
Xuống sân tản bộ thấy sao lạ kỳ
Dây da xe quý đậu kia
Nát tan rơi vãi còn gì nữa đâu!
Vua ra lệnh gọi quân hầu
Điều tra sự thể và mau tường trình.
Quân hầu vì phải gác canh
Trông chừng bầy chó hoàng thành vua nuôi
Biết rằng chó cắn dây rồi
Sợ bao trách nhiệm đổ nơi đầu mình
Họ bèn dựng chuyện gian tình:
"Chính là lũ chó ngoài thành vào đây
Rủ nhau tụ họp từng bầy
Chui qua lỗ cống tới ngay xe này
Cắn dây da, tai hại thay
Chó hoang cần phải thẳng tay diệt trừ."
Vua nghe giận dữ vô bờ
Nảy ra ý định trả thù chó hoang
Toàn dân được lệnh quốc vương:
"Ai mà thấy chó giữa đường giết ngay!"
Lệnh vua ban bố từ đây
Chó luôn bị giết, đọa đày thảm thê
Chó hoang mang chẳng hiểu chi
Về sau mới biết là vì lệnh trên
Hoảng kinh chó vội trốn liền
Rút về nghĩa địa ven biên ngoại thành
Nơi đây mong được an lành
Trông chờ lãnh đạo giúp mình thoát nguy
Nơi cư ngụ vị chỉ huy
Vua Lông Bạc vốn uy nghi, lắm tài.

***

Vua Lông Bạc được lên ngai
Không vì sức mạnh hơn ai trong bầy
Không vì to xác, lớn thây
Không vì thích mạo hiểm hay gan lì
Chàng thời giống các chó kia
Chỉ riêng đặc biệt lông thì bóng lên
Phô ra mầu bạc tóc tiên,
Mắt đen sáng tựa sao trên bầu trời
Tỏ ra minh mẫn tuyệt vời
Tai thời rất thính, mắt thời rất tinh
Bước đi chững chạc thân mình
Khiến cho bầy chó tôn vinh hàng đầu
Loài người cũng phục kém đâu.
Chàng Lông Bạc học từ lâu lắm điều
Trở nên thông thái cao siêu
Khả năng giải quyết rất nhiều khó khăn
Phô tài lãnh đạo quanh năm
Giúp cho đồng loại nhọc nhằn quản đâu
Cả bầy kính phục biết bao
Nên chàng Lông Bạc được bầu làm vua.
Vua Lông Bạc chợt ưu tư
Thấy bao đồng loại rất ư kinh hoàng
Rút về đầy cả nghĩa trang
Xôn xao lẩn trốn tìm đường thoát thân
Chàng bèn lên tiếng hỏi han
Cả bầy thuật lại nguy nan mọi điều:
"Chiếc xe vua quý, vua yêu
Dây da bị cắn mất tiêu cả rồi
Lệnh vua giết chó khắp nơi
Tai bay, vạ gió! Chao ơi thảm sầu!"
Sau khi ngẫm nghĩ trong đầu
Thời chàng Lông Bạc thấy mau ra rằng
Hoàng cung canh gác kỹ càng
Bên ngoài khó thể tìm phương lẻn vào
Chính là chó trong vòng rào
Chó hoàng cung đó, ai nào khác đâu
Đích danh thủ phạm hàng đầu
Chó ngoài khó lọt vào lâu đài này.
Chàng Lông Bạc nhủ lòng ngay:
"Hình hài chó khắp trong bầy của ta
Tuy đôi khi có khác xa
Nhưng là đồng loại một nhà mà thôi
Đều là thân thuộc lâu rồi
Nếu ta không cứu, ai thời giúp đây!"
Trấn an chàng nói với bầy:
"Xin đừng hãi sợ, nạn này sớm qua
Ở yên nghĩa địa, đừng ra
Đừng vào thành phố kẻo mà mạng vong
Chờ ta đến chốn hoàng cung
Nơi đây ta gặp quốc vương trần tình
Vạch cho ngài rõ ngọn ngành
Ai thời vô tội, ai thành kẻ gian
Chúng mình sẽ thoát nguy nan
Nhờ vào sự thật nhân gian mưu cầu!"




Chó Lông Bạc lui lại sau
Tìm nơi khuất nẻo cúi đầu trầm tư
Tập trung phát khởi tâm từ:
"Cầu cho loài chó cũng như loài người
Sống vui hạnh phúc nơi nơi
An lành vô sự cuộc đời êm xuôi
Ta đi cứu giúp muôn loài
Mong không ai ác tâm đòi hại ta!"
Chó Lông Bạc từ xưa xa
Đã từng tu tập chan hòa lòng nhân
Luyện thêm trí óc sáng ngần
Giờ đây tha thiết chú tâm nguyện cầu,
Rồi chàng bình tĩnh bắt đầu
Ra đi chậm rãi vào sâu kinh thành
Dọc theo đường phố cây xanh
Thành Ba La Nại hữu tình biết bao
Tập trung tâm trí thật cao
Nên chàng chẳng có chút nào hoảng kinh
Vì tin tưởng ở chính mình
Chàng đi tự tại, an bình, nghiêm trang
Lòng từ tỏa rạng ánh vàng
Mọi người cảm nhận dễ dàng thấy ngay
Khởi lòng kính trọng. Lành thay!
Bao nhiêu ý xấu lúc này tiêu tan
Chẳng ai muốn hãm hại chàng
Chẳng còn sân hận, hết mang oán thù
Kinh thành tất cả dường như
Mọi người hoan hỉ, tâm từ chứa chan
Không còn trở ngại, nguy nan
Chàng Lông Bạc bước nhẹ nhàng vào dinh
Ngang qua các trạm lính canh
Tiến vào phòng họp cung đình lớn to
Vào ngồi ngay cạnh ngai vua
Tỏ ra bình thản lại vừa tự tin.
Quốc vương cảm kích vô biên
Thấy chàng can đảm dám tìm tới nơi
Phô ra phẩm cách cao vời
Nên khi quân lính vang lời thét la
Chạy vào muốn bắt chó ra
Thời vua ngăn cản thật là quyền uy: 
"Để yên chó ở đó đi!"
Bấy giờ Lông Bạc tức thì nghiêm trang
Tiến ra đối diện ngai vàng
Cúi chào tôn kính quốc vương uy quyền
Rồi chàng lên tiếng hỏi liền:
"Kính xin bệ hạ cảm phiền cho hay
Phải ngài ra lệnh mới đây
Giết loài chó ở thành này phải không?"
Vua bèn đáp chẳng ngại ngùng:
"Chính ta ra lệnh truy lùng chó kia!"
"Vậy thưa chó phạm tội chi?"
"Vì xe đẹp đẽ ta đi hàng ngày
Dây da quý giá buộc đây
Chó kia ăn mất. Tội này lớn lao!"
Chàng Lông Bạc hỏi: "Lạ sao
Thế ngài có biết chó nào ăn chăng?"
Quốc vương: "Không biết rõ ràng
Ta không bắt được quả tang chó nào
Nên ta ra lệnh tối cao
Giết đi tất cả, có đâu sai gì
Kẻ gian trong đám chó kia
Thoát đâu hình phạt thị uy răn đời" 
Chàng Lông Bạc chẳng chịu thôi
Khẽ ngừng, rồi hỏi một lời thiết thân:
"Chó nào được hưởng đặc ân
Thoát qua hình phạt của lần này chăng
Hay là tuyệt đối công bằng?"
Quốc vương lúng túng khó khăn trả lời
Giữa triều đình, trước đông người
Lệnh vua nhắc lại nghe thời trái tai:
"Lệnh ta giết chó ở ngoài
Còn như chó ở lâu đài thời không!"
Chàng Lông Bạc: "Thật bất công
Thật là thiên vị, vô cùng lầm sai
Chó nghèo đói ở bên ngoài
Lệnh thời cho giết, bi ai não nùng
Chó giàu có ở trong cung
Thời không bị hại, thoát vòng khổ đau
Chó không bình đẳng như nhau
Ngọn đèn công lý còn đâu rạng ngời!" 
Nghe lời chí lý tuyệt vời
Quốc vương khiêm tốn tức thời hỏi ngay:
"Nhà ngươi tài giỏi vậy thay
Hãy cho ta biết dây này ai ăn?"
Chàng thưa: "Nào có khó khăn
Chính là bầy chó họp đoàn trong đây
Tôi xin minh chứng điều này!" 
Quốc vương: "Hãy tiến hành ngay xem nào!" 

***

Chàng Lông Bạc bèn yêu cầu
Chó hoàng cung được dẫn vào điều tra,
Chàng xin đem nước sữa ra
Rồi đem cỏ vụn để pha trộn vào
Xong rồi lên tiếng yêu cầu
Nhà vua cho chó uống mau sữa này.
Coi kìa! Thật lạ lùng thay!
Uống xong các chó mửa ngay ít nhiều
Dây da một số chưa tiêu
Chó hoàng cung thật khó kêu oan rồi
Chàng thêm: "Bệ hạ nghĩ coi
Hoàng cung quân lính khắp nơi canh phòng
Bên ngoài đâu dễ vào trong
Suy ra thủ phạm cũng không khó gì!"
Rồi chàng lên tiếng từ bi:
"Sát sinh tội lỗi muôn bề xấu xa
Chúng sinh tương tự một nhà
Như là liên hệ, chan hòa tình thân
Giết nhau là chuyện bất nhân
Ta nên tỏ lộ từ tâm ngập tràn!"
Lời chàng khiến các quần thần
Nghe xong xúc động tâm can vô cùng,
Và ngay cả chính quốc vương
Trở nên khiêm tốn nhún nhường biết bao
Đâu còn tự ái ngôi cao
Tới bên Lông Bạc cúi đầu thưa ngay:
"Ôi ta mãi đến hôm nay
Mới là hội đủ duyên may gặp ngài
Từ tâm tỏ lộ tuyệt vời
Lại thêm trí tuệ sáng ngời trăng sao
Ngài ban công lý tối cao
Ngôi vua ta muốn xin trao cho ngài!"
Chàng Lông Bạc khẽ trả lời:
"Tôi ham vương miện cõi đời này đâu
Nhà vua nếu quý trọng nhau
Thì xin hãy nhớ đôi câu tâm tình:
Hãy làm vua rất công minh
Lòng từ trao khắp chúng sinh xa gần,
Hãy mau thanh lọc thân tâm
Tuân theo ngũ giới chuyên cần chớ quên!"
Kể từ ngày đó cầm quyền
Quốc vương theo mãi lời khuyên rạng ngời
Luôn luôn quý trọng khắp nơi
Công bằng, bình đẳng người người bình an
Vua ra lệnh: "Khi ta ăn
Đồng thời các chó cũng cần được nuôi
Dù là các chó ở ngoài
Hay là chó của lâu đài nhà vua!", 
Đây là giai đoạn từ xưa
Khởi đầu trung hậu rất ư mặn nồng
Giữa người và chó tâm đồng
Kéo dài ở khắp các vùng tới nay.

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

(Chó Lông Bạc hiền trí là tiền thân Đức Phật. 
Vị quốc vương là Ananda. 
Bầy chó hiền lành là hội chúng của Đức Phật.)

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE DOG KING SILVER
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)
Bích Ngọc (Tuvien.com)