Luận Giải Phật Giáo

 

Tâm Lý và Triết học Phật giáo
áp dụng trong đời sống hàng ngày

Nguyên tác: "Abhidhamma in daily life",
Tác giả: Nina Van Gorkom

Ðại đức Thiện Minh dịch ra Việt ngữ
Kỳ Viên Tự xuất bản, 2001
---o0o---

 Chương 25

-ooOoo-

1. Lời bạt

Nguyên tác "Abhidhamma in Daily Life" của tác giả Nina Van Gorkom đã được Ðại đức Thiện Minh dịch ra Việt ngữ với nhan đề "Tâm Lý và Triết học Phật giáo áp dụng trong đời sống hàng ngày".

Ðọc qua quyển sách chúng ta mới thấy giá trị của đời sống tinh thần là như thế nào. Quyển sách đã giới thiệu bộ môn giáo lý Abhidhamma (Vi diệu pháp) trong Phật giáo, tác giả đã trình bày sự ứng dụng thực tế của giáo lý Abhidhamma trong cuộc sống hàng ngày thật thú vị.

Bà Rhys Davids nói rất đúng: "Abhidhamma đề cập đến những gì ta tìm thấy bên trong ta, quanh ta, và những gì ta khao khát thành đạt".

Abhidhamma hay Vi diệu pháp đúng là môn Tâm Lý học hay Triết học của Phật giáo. Abhidhamma đã phân tích hai yếu tố nhân sinh quan là thể xác (vật chất) và tâm linh (tinh thần), Abhidhamma cũng nêu rõ mối liên quan giữa hai yếu tố ấy, vật chất ảnh hưởng đến tâm linh, và ngược lại.

Hạnh phúc và đau khổ trong đời sống con người sẽ tùy thuộc vào hai yếu tố đó mà phát sinh, hai yếu tố đó gọi theo từ chuyên môn là Danh (Nàma) và Sắc (Rùpa).

Danh pháp là gồm tâm và sở hữu tâm (Citta, Cetasika); Sắc pháp là nói đến thân tứ đại: đất, nước, lửa, gió (Dhàtu).

Một người hiểu biết, khéo tu luyện nội tâm sẽ làm cho tinh thần trong sáng an trú với tư tưởng thuần thiện, thanh lọc tư duy ô nhiễm bất thiện như tham, sân, si, hoài nghi, ngã mạn... Từ thái độ ấy sẽ tạo cho người này một nghị lực, một sức mạnh tâm linh, và sẽ khiến cho có cuộc sống lành mạnh và an lạc.

Tác giả quyển sách đã mô tả cặn kẻ bằng kiến thức Phật pháp và kinh nghiệm tu tập của mình và dịch giả đã khéo léo chuyển món ăn tinh thần này đến chúng ta. Giá trị quyển sách không thể phủ nhận được.

Mong sao tất cả mọi người sẽ cảm nhận được giá trị đó và sẽ ứng dụng giáo lý Abhidhamma trong cuộc sống hàng ngày.

Chùa Siêu Lý (Vĩnh Long)
Mùa Ðông Canh thìn
Tỳ khưu Giác Giới

---

2. Phụ Lục - Thuật ngữ Pali-Việt

Abhidhamma	vi diệu pháp, thắng pháp
Abhidhammattha Sangaha	thắng pháp tập yếu luận
Abhinna	thắng trí
Adosa	vô sân
Ahetuka cittas	tâm vô nhân
Àkàsànancàyatana	không vô biên xứ
Àkincannàyatana	vô sở hữu xứ
Akusala	bất thiện
Alobha	vô tham
Amoha	vô sân
Anàgàmì	A na hàm (bất lai)
Anattà	vô ngã
Anicca	vô thường
Anuloma	thuận thứ
Anusaya	tùy miên
Anupàdisesa nibbàna	vô dư Níp bàn
Àpo-dhàtu	thủy giới
Appanà	an chỉ định
Arahat	bậc A La Hán
Àrammana	cảnh đối tượng, cảnh tượng
Ariyan	bậc thánh
Arùpa-bhùmi	cõi vô sắc giới
Arùpa-brahma bhùmi	cõi Phạm thiên vô sắc giới
Arùpa-jhàna	thiền vô sắc
Asankhàrika	không cần nhắc bảo
Asankhata dhamma	pháp vô vi
Àsavas	lậu hoặc
Asobhana	tịnh hảo
Asubha	bất tịnh
Asura	a tu la
Atìta-bhavanga	hộ kiếp vừa qua
Atthasàlinì	chú giải bộ Pháp Tụ
Àvajjana	hướng môn
Avijjà	vô minh
Ayoniso manasikàra	ghi nhớ lý tác ý
Bhàvanà	tu tiến, tham thiền
Bhavanga	hộ kiếp
Bhavanga calana	hộ kiếp rúng động
Bhavangupaccheda	hộ kiếp dứt dòng
Bhikkhu	vị Tỳ khưu
Bhikkhunì	vị Tỳ khưu ni
Bhùmi	cõi
Brahma-vihàra	phạm trú
Buddha	đức Phật
Buddhaghosa	giác âm
Cakkhu	mắt, nhãn
Cakkhu-dhàtu	nhãn giới
Cakkhu-dvàra	nhãn môn
Cakkhu-dvàravajjana-citta	tâm khán nhãn môn
Cakkhupasàda rùpa	sắc thần kinh nhãn
Cakkhu-vinnàna	nhãn thức
Cetanà	tư, cố ý
Cetasika	sở hữu tâm
Citta	tâm
Cuti-citta	tâm tử
Dàna	bố thí
Dassana-kicca	chức năng thấy
Dhamma	pháp
Dhamma-dhàtu	pháp giới
Dhammàrammana	cảnh pháp
Dhammasanganì	bộ Pháp Tụ
Dhàtukathà	bộ chất ngữ
Ditthi	tà kiến
Ditthigata sampayutta	tương ưng tà kiến
Domanassa	thọ ưu
Dosa	sân
Dosa-mùla-citta	tâm sân căn
Dukkha	khổ
Dukkha vedanà	thọ khổ
Dvàra	môn
Dvi-panca-vinnàna	ngũ song thức
Ekaggatà	nhất hành tâm
Gantha	phước
Ghàna-dhàtu	tỷ giới
Ghànapasàda rùpa	sắc thần kinh tỷ
Ghàna-vinnàna	tỷ thức
Ghàyana-kicca	chức năng ngửi
Gotrabhù	chuyển tánh
Hadaya-vatthu	ý vật
Hasituppàda-citta	tâm sinh tiếu
Hetu	nhân
Indrìya	căn, quyền
Issà	tật đố
Jàti	sanh, đặc tính, chủng loại
Javana-citta	tốc lực tâm
Jhàna	thiền
Jhànanga	những chi thiền
Jinhà-dhàtu	thiệt giới
Jivhàpasàda rùpa	thần kinh thiệt
Jivhà-vinnàna	thiệt thức
Kàma	dục lạc
Kàma-bhùmi	cõi dục
Kàmacchandha	dục tham
Kàma-sobhana citta	tâm tịnh hảo dục giới
Kàmàvacara cittas	tâm dục giới
Kamma	nghiệp
Kamma patha	nghiệp đạo
Karunà	bi mẫn
Kasina	đề mục
Kàya	biến xứ
Kàya dhàtu	thân giới
Kàyapasàda rùpa	sắc thần kinh thân
Kàya-vinnatti	thân biểu tri
Kàya-vinnàna	thân thức
Khandha	ngũ uẩn
Kicca	chức năng, phận sự
Kilesa	phiền não
Kiriya citta	tâm tố
Kukkucca	hối hận
Kusala citta	tâm thiện
Kusala kamma	nghiệp thiện
Kusala	thiện
Lobha	tham
Lobha-mùla-citta	tâm tham căn
Lokiya citta	tâm hiệp thế
Lokuttara citta	tâm siêu thế
Lokuttara dhammas	pháp siêu thế
Macchariya	lậu, xan tham
Magga	đạo
Magga-citta	tâm đạo
Mahà-bhùta-rùpas	sắc tứ đại
Mahà kiriyacitta	tâm đại tố
Mahà-kusalacitta	tâm đại thiện
Mahà-vipàkacitta	tâm đại quả
Manàyatana	ý xứ
Mano	ý
Mano-dhàtu	ý giới
Mano-dvàràvajjana-citta	tâm khán ý môn
Mano-dvàra-vìthi-cittas	lộ trình tâm ý môn
Mano-vinnàna-dhàtu	nhãn thức giới
Màra	Ma vương
Mettà	từ
Middha	thụy miên
Moha	si mê
Moha-mùla-cittas	tâm căn si
Mudità	tùy hỉ
Nàma	danh pháp
Natthika ditthi	vô hữu kiến
N’eva-sannà-n’àsannàyatana	phi tưởng phi phi tưởng xứ
Nibbàna	Níp bàn
Nimitta	dấu, ấn chứng
Nirodha-samàpatti	Thiền diệt
Nìvarana	triền cái
Nana	trí
Ojà	thực tố, chất dinh dưỡng
Olàrika rùpas	sắc thô
Pacceka Buddha	Phật độc giác
Patibhàganimitta	quang tướng
Patigha	sân hận
Patthàna	bộ đại xứ
Patisandhi citta	tâm tái tục
Pàli	tiếng Pàli
Pancadvàràvajjana-citta	tâm khán ngũ môn
Pancavinnàna	ngũ thức
Panna	trí tuệø, huệ
Pannatti	chế định
Paramattha dhamma	pháp chơn đế
Parikamma	tâm chuẩn bị
Pasàda-rùpas	sắc thần kinh
Peta	ngạ quỉ, người quá vãng
Phala-citta	tâm quả
Phassa	xúc
Photthabbàrammana	cảnh xúc
Phusana kicca	chức năng xúc chạm
Pìti	Pháp hỷ (phỉ lạc)
Puggalapannatti	Bộ nhân chế định
Puthujjana	kẻ phàm phu
Ràhula	ra hầu la
Rasàrammana	cảnh vị
Rùpàrammana	cảnh sắc
Rùpa	sắc pháp
Rùpa-brahma plane or	cõi Phạm thiên sắc
Rùpa-bhùmi	cõi sắc giới
Rùpa-jhàna	thiền sắc giới
Rùpa-khandha	sắc uẩn
Rùpàvacara cittas	tâm sắc giới
Saddàrammana	cảnh thinh
Saddhà	niềm tin
Sahagata	câu hành
Sahetuka	hữu nhân
Sakadàgàmì	nhất lai
Samàdhi	định
Samatha	thiền chỉ, tu tịnh
Sammà	chân chánh
Sampaticchana-citta	tâm tiếp thu
Sampayutta	tương ưng
Sangha	tăng già
Sankhata Sankhàra dhamma	pháp hữu vi
Sannà	tưởng
Sannàkkhandha	tưởng uẩn
Santìrana-citta	tâm quan sát
Sankhàra dhamma	pháp hành
Sankhàrakkhandha	hành uẩn
Sàriputta	Xá Lợi Phất
Sasankhàrika	cần được nhắc bảo
Sati	niệm, chú niệm
Satipatthàna sutta	kinh niệm xứ
Satipatthàna	niệm xứ
Sa-upàdisesa nibbàna	hữu dư Níp bàn
Sàyana-kicca	chức năng đếm
Savana-kicca	chức năng nghe
Sìla	giới
Sìlabbatupàdàna	giới cấm thủ
Sobhana hetus	nhân tịnh hảo
Sobhana kiriyacittas	những tâm tố tịnh hảo
Sobhana (citta & cetasika)	tịnh hảo (tâm và sở hữu tâm)
Somanassa	thọ hỉ
Sota-dhàtu	nhĩ giới
Sota-dvàràvajjana-citta	tâm khán nhĩ môn
Sota-dvàra-vìthi-cittas	lộ trình tâm khán nhĩ môn
Sotàpanna	bậc Tu đà hườn
Soto-vinnàna	nhĩ thức
Sukha	lạc
Sukha-vedanà	thọ lạc
Sukhuma	tế, vi tế
Sutta	kinh điển
Suttanta	tạng kinh
Tadàrammana-citta	tâm na cảnh
Tathàgata	Như Lai
Tatramajjhattatà	trung tánh (xả)
Tejo-dhàtu	hỏa giới
Theravàda	Phật giáo Trưởng lão thuyết, Phật Giáo Nam tông
Thìna	hôn trầm
Tipitaka	Tam Tạng
Uddhacca	trạo cử, phóng dật
Udàna	kinh Phật tự thuyết
Upacàra	cận hành
Upacàra-samàdhi	cận hành định
Upàdà-rùpa	sắc y sinh
Upàdàna	thủ, chấp thủ
Upàdànakkhandhas	thủ uẩn
Upekkhà	xả
Vacìvinnatti	khẩu biểu tri
Vatthu	vật
Vàyo-dhàtu	phong giới
Vedanà	thọ
Vedanàkkhandha	thọ uẩn
Vibhanga	Bộ Phân tích
Vicàra	tứ
Vicikicchà	hoài nghi
Vinaya	tạng luật
Vinnàna	thức
Vinnàna-dhàtu	thức giới
Vinnànakkhandha	thức uẩn
Vinnànancàyatana	thức vô biên xứ
Vipàkacitta	tâm quả
Vipassanà	thiền quán (tu Tuệ)
Vippayutta	bất tương ưng
Viriya	tinh tấn
Visaịkàra dhamma	pháp vô vi
Visuddhimagga	Thanh tịnh đạo
Vitakka	tầm
Vìthi-cittas	lộ trình tâm
Vìthimutta-cittas	ngoài lộ trình tâm
Votthapana-citta	tâm phán đoán
Vyàpàda	sân hận
Yamaka	bộ Song đối
Yoniso manasikàra	như lý tác ý

 

---o0o---

Mục Lục | 1 |  2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11| 12  

13 | 14 | 15 | 16| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25

---o0o---

Source : BuddhaSasana Home Page

---o0o---

Trình bày : Nhị Tường
Cập nhật ngày: 01-12-2002