Phần
Phụ Lục
Phụ
lục 1
Năm
nhu yếu của đời sống
(Trích
đoạn bài pháp thoại ngày 02-09-1987)
Những
ai khinh miệt và ghê tởm quỉ Sa tăng, sẽ tìm thấy tên quỉ
sứ nầy dưới hình thức của sự ích kỷ. Tình cảm ích
kỷ ma quái đó gài bẫy con người vào đống rác khổ sở
(dukkha), cứ thúc dục mọi người phải quay cuồng mãi giữa
đống rác khổ sở ấy. Sự ích kỷ khiến cho xã hội, đúng
ra là, cả thế giới, phải quay cuồng mãi chung quanh sự khổ
sở. Trong tình trạng như thế, còn có gì đáng được lưu
giữ lại? Vì thế, thật là khẩn thiết cho chúng ta phải
tẩy sạch vết nhơ đó ra khỏi các hành động và thái độ
của chúng ta.
Muôn
pháp (dhamma) đều rỗng không (sunnatà). Niết-bàn là cõi hư
không tối thượng. Trái tim, tinh hoa, của Phật giáo chỉ là
việc chấm dứt sự ích kỷ. Chẳng còn gì khác nữa cần
phải làm thêm. Mặc dầu sự giải thích có dài dòng và rắc
rối, nhưng tóm gọn cô đọng lại chỉ là sự "quét sạch
ích kỷ" mà thôi. Ta học tập về Chánh Pháp (Dhamma) cũng chỉ
để thấu hiểu được điểm nầy. Ta thực tập quán tưởng
để thanh tịnh hoá tâm ý cũng là để rửa sạch tất cả
sự ích kỷ. Đặc biệt nhứt là Giác niệm về Hơi thở (Anàpànasati),
vốn là một hệ thống được đề ra để tận trừ sự ích
kỷ. Ta cần phải nên lưu tâm thật cẩn thận về vấn đề
nầy và thực tập cho đến thành công mỹ mãn. Mục đích
của chúng ta đến Suan Mokkh nầy là để nghiên cứu và thực
tập việc dứt trừ ích kỷ.
Giác
niệm về Hơi thở (Ànàpànasati) đưa đến sự thông hiểu
tường tận về những gì có liên quan đến các vấn đề
sau đây:
- biết
rõ sự ích kỷ;
-
biết rõ nguồn gốc của sự ích kỷ;
-
biết rõ sự chấm dứt được sự ích kỷ;
-
biết rõ con đường phải theo để chấm dứt sự ích kỷ.
Mục
tiêu của Giác niệm về Hơi thở là biết rõ tấm thân nầy
như thế nào và cái tâm nầy như thế nào. Biết rõ thế nào
là các cảm thọ (vedanà), đã lừa gạt chúng ta ra sao để
trở nên ích kỷ. Và biết rõ chơn lý của mọi sự vật,
biết rằng chúng chẳng có một "tự thể" nào, rằng chúng
ta chớ nên xem sự vật nào như là có "tự ngã". Rồi thì,
hãy buông bỏ cái "tự ngã" đi, đó cũng như đang triệt tiêu
được ma lực bẩm sanh của sự ích kỷ. Và kết quả là,
chẳng còn lậu hoặc, chẳng còn phiền não và mọi vấn đề
khó khăn của chúng ta cũng chấm dứt, và ta đã dập tắt
được sự Khổ sở (dukkha). Các vấn dề khó khăn của chúng
ta đã chấm dứt một cách rõ ràng khi chúng ta đã chắc chắn
nhận thấy rõ sự chấm dứt đó. Đó là cả hệ thống của
Giác Niệm về Hơi thở được trình bày ra đấy. Các bạn
có thể tự mình nhìn thấy nhu cầu cần biết đến và thực
tập Pháp đó, để tạo nên một "cuộc sống mới", một cuộc
sống vượt thoát khỏi ma lực của sự ích kỷ. Xin các bạn
hãy lưu tâm đặc biệt đến vấn đề đó.
Lối
sống .
Để
có thể thực tập Pháp Giác Niệm về Hơi thở (Ànàpànasati)
được kết quả mỹ mãn, một vài sự điều chỉnh rất cần
thiết về lối sống hằng ngày của ta. Lối sống của bạn
và sự thực tập Pháp Giác Niệm về Hơi thở có liên hệ
nhau thật chặt chẽ. Vì lẽ đó, ta cần phải nên bàn luận
thêm về lối sống đó, để có thể hỗ trợ cho việc nghiên
cứu Chánh Pháp (Dhamma) và sự thực tập quán tưởng về tâm
(bhàvanà citta). Xin phép được bàn luận rõ thêm về đề
mục quan trọng nầy.
Đề
mục nầy là Paccaya, các điều kiện. Chữ Paccaya của tiếng
Pali (và của tiếng Thái nữa) có nghĩa tương đồng với chữ
condition trong Anh ngữ, mặc dầu nơi chữ Paccaya còn có vài
ý nghĩa tế nhị hơn đôi chút. Tuy vậy, danh từ được dùng
đây là vấn đề phụ thuộc, chính ý nghĩa của nó mới thật
sự là quan trọng, chắc các bạn cũng tự mình nhận ra được
như thế. Các Paccaya, điều kiện, là những sự việc thật
cần thiết cho đời sống; và do đó mà đôi khi chúng được
gọi là những "nhu yếu hay đòi hỏi khẩn thiết của đời
sống". Chúng là những yếu tố của đời sống, trợ giúp
cho sự hiện hữu của đời sống. Các nhu yếu đó, các cơ
sở của đời sống đó, cần phải được hiểu rõ thật
đúng đắn, nếu chúng ta muốn nghiên cứu Chánh Pháp (Dhamma)
và thực tập quán tưởng cho có kết quả tốt. Vì thế, tôi
xin các bạn hãy chú ý đến vấn đề quan trọng nầy.
Nhiều
người chỉ biết đến các điều kiện vật chất, hay là
tình trạng của tấm thân, nên họ cứ tin rằng chỉ có võn
vẹn bốn điều nhu yếu: thực phẩm, y phục, nhà cửa, và
thuốc men. Chỉ biết có bốn nhu yếu đó mà thôi, theo tôi
thiễn nghĩ, đó thật là điên rồ. Ta còn phải biết đến
một nhu yếu thứ năm nữa, cái paccaya, điều kiện hoặc tình
trạng của tâm trí. Bốn nhu yếu đầu tiên chỉ thuộc về
tấm thân vật chất mà thôi. Còn nhu yếu thứ năm liên quan
đặc biệt đến tình trạng của tâm, chính là những gì làm
cho tâm được vui thích và khuyến khích tâm trí hãy hân hoan
lên. Ta có thể gọi đó là "sự tiêu khiển" (entertainment)
nhưng tôi chẳng được chắc cho lắm rằng đó là một danh
từ chính xác ở đây.
Bạn
biết ý nghĩa của mà tôi muốn nhấn mạnh đến, một khi
bạn cứu xét sự vô cùng cần thiết phải làm thế nào để
có được chút gì khiến cho tâm được vui vẻ phấn khởi
lên và thoả thích trong một chiều hướng đứng đắn. Nếu
chẳng có được điều đó, thì có lẽ sẽ là một sự chết
-- cái chết của tâm hồn. Khi các nhu yếu về vật chất thiếu
thốn, thì tấm thân thể chất nầy phải chết. Và khi nhu
yếu tâm linh mà khiếm khuyết đi thì tâm hồn cũng sẽ chết
lịm. Vậy xin bạn hãy tìm hiểu cho rõ cả hai loại nhu yếu,
vật chất và tinh thần, bốn điều trước và một điều
sau. Tất cả có đủ năm nhu yếu. Ngay đây, tôi đặt chú
tâm vào nhu yếu thứ năm, cái paccaya, điều kiện, quan trọng
vào bực nhứt, đủ để nuôi dưỡng và bảo trì cho tâm trí.
Chúng ta sẽ nghiên cứu thêm đầy đủ chi tiết, một khi các
bạn đã biết rõ có bốn nhu yếu về vật chất và một nhu
yếu về tinh thần.
Các
nhu yếu về vật chất.
Xin
hãy bắt đầu ngay chỗ cần phải khởi sự: nhu yếu thứ
nhứt là thực phẩm. Ta phải dùng thực phẩm đúng thật là
thực phẩm. Đừng dùng các thực phẩm chỉ là "mồi". Sự
phân biệt chủ yếu giữa thực phẩm và "mồi" cần được
hiểu rõ cho tường tận. Ta dùng thực phẩm là để nuôi sống
cuộc đời mình. Còn ta đi ăn các "mồi" là vì sự khoái khẩu.
Mồi thì khiến chúng ta trở nên ngu muội, nên ta cứ cắn
mồi mãi một cách điên rồ, tựa như loài cá đớp mồi ở
các lưỡi câu. Ta phải nên dùng các loại thực phẩm nào
thật sự bổ dưỡng cho cơ thể, và ta cũng nên ăn uống cho
có độ lượng. "Ăn mồi" có nghĩa là ăn cho khoái miệng và
vì thích ý. Các mồi lại thường đắc tiền. Xin ngưng lại,
đừng đớp mồi nữa, và hãy dùng các thực phẩm lành mạnh
và thich nghi. Đừng dùng thực phẩm như những miếng mồi,
nhứt là trong thời gian các bạn có mặt tại khóa thiền nầy.
Nếu
bạn chỉ biết ăn "mồi", và chỉ ăn mồi mà thôi thì bạn
sẽ đói bụng suốt ngày, suốt đêm. Rồi lại lẻn ra ngoài
tìm mồi để đớp. Ăn mồi sẽ làm hao mòn các khả năng
tinh thần của ta. Tâm trí bị khuất phục trước mồi ngon
và chẳng còn đủ khả năng để nghiên cứu và thực tập
về Chánh Pháp (Dhamma) (...) Khi dùng thực phẩm, bạn nên ăn
đúng thời và có độ lượng. Như thế, thì sẽ giảm bớt
được sự phí phạm và sự nguy hại.
Điều
kiện thứ hai là y phục. Xin bạn ăn mặc sao cho đúng với
ý nghĩa và mục tiêu của y phục: (1) có sức khoẻ tốt, (2)
che chở chống lại các bất tiện nghi và khỏi bị khuấy
rối, (3) tiện lợi và giản dị, (4) hợp với văn hoá. Xin
bạn hãy mặc các y phục tiện lợi, giản dị và là dấu
hiệu của văn hoá. Xin đừng ăn mặc các kiểu y phục phá
hoại nền văn hoá của mình hay của kẻ khác. Điều đó chẳng
thích nghi cho chính mình mà cũng là một kẻ thù làm trở ngại
cho sự an tĩnh tâm hồn. Xin bạn hãy lưu tâm cứu xét đến
vấn đề y phục, paccaya, điều kiện, nhu yếu thứ hai nầy
nữa.
Điều
kiện thứ ba là nhà cửa. Nhà cửa phải thích nghi, khiêm tốn
và chẳng nên quá đáng. Ngày nay, trong dân gian người ta thích
những ngôi nhà quá mức nhu cầu, tốn kém quá cao, tạo thêm
nhiều khó khăn rắc rối và đưa đến lắm âu lo. Như thế,
nhà cửa là một nguồn gốc của sự ích kỷ. Khi thực tập
về Chánh pháp, nơi cư trú thích hợp nhứt là ở gần Thiên
nhiên, gần đến mức mà ta có thể gọi là "làm bạn với
Thiên nhiên". Tôi lại phải nói rằng, ít khi thấy người
Tây phương sống ngoài trời, trên bãi cỏ, thân cận với
Thiên nhiên. Họ thích sống ở những nơi đẹp đẽ, cầu
kỳ và đắc tiền. Họ thấy cần phải ở khách sạn, và
dường như chẳng buồn biết chi đến các trại tạm cư đón
khách ở dọc đường.
Thân
thiết với Thiên nhiên .
Xin
bạn hãy thử hoà mình vào một chút gì mới mẻ, sống tại
các nơi cư trú gần với Thiên nhiên. Sống gần Thiên nhiên
khiến cho việc hiểu biết và thực tập Chánh Pháp được
dễ dàng hơn. Xin bạn hãy tập thích thú và hân hoan với lối
sống bình dị, thô sơ bên cạnh Thiên nhiên. Điều nầy sẽ
mang lợi ích đến cho bạn và yểm trợ bạn rất nhiều trong
việc thực tập.
Phật
tử chúng ta noi gương của Đức Phật về vấn đề nầy.
Đức Phật khi sanh ra, ở ngoài trời; đắc giác ngộ ở ngoài
trời; ngồi giảng dạy trên bãi cỏ ở ngoài trời; sống
ngoài trời; ngủ nghỉ ngoài trời và tịch diệt (Parinibbàna,
nhập Bát Niết-bàn) cũng ở ngoài trời. Chúng ta thấy cuộc
đời của Ngài rất thân thiết với Thiên nhiên. Chúng ta lấy
gương đó làm tiêu chuẩn cho chúng ta, và biết bằng lòng
với lối sống đơn sơ, bình dị đó. Tôi tin rằng các nhà
lãnh tụ những tôn giáo lớn trên thế giới đều thực hiện
một lối sống đơn sơ như thế, mặc dầu tôi chẳng thể
nói chắc rằng họ đã làm được suốt đời họ như Đức
Phật đã làm: sanh ra ở ngoài trời, giác ngộ, hoằng dương
đạo pháp, sống và tịch diệt cũng đều ở ngoài trời cả.
Vậy
nên ta cần có một lối sống thật thân thiết với Thiên
nhiên, rất tiện lợi cho Thiên nhiên để nói "thỏ thẻ" với
ta khá nhiều việc. Nếu ta biết lắng nghe một cách thông
minh, ta sẽ nghe được tiếng nói của Thiên nhiên rõ ràng
hơn là khi ta ở mãi tận xa. Tinh hoa lối sống của ta là sự
thân thiết với Thiên nhiên vậy.
Trong
ngôn ngữ Thái lan, các tĩnh từ "điều độ" và "đầy đủ"
có thể còn mơ hồ, xin các bạn hãy hiểu đến các ý niệm
đó theo như tôi đã giải thích ở trên. Và chúng ta cũng nên
thận trọng với các tĩnh từ "phủ phê", "ngon lành": khi nói
đến một cuộc sống quá đầy đủ, lối "sống phủ phê",
’khi bàn đến các vật thực thật khoái khẩu, "thức ăn
ngon lành". Chúng ta đâu cần chi đến lối sống phủ phê,
hay thức ăn ngon lành đến quá mức. Ta thích sống vừa đủ,
và ăn vừa ngon thôi, nghĩa là, thật đứng đắn. Tất cả
bốn loại nhu yếu vật chất đều đặt trên nguyên tắc đầy
đủ và thích nghi. Đừng để bị lôi khéo theo cái đẹp hào
nháng, cái đẹp quá mức mà thành ra xa hoa, chẳng được thích
đáng và nhã nhặn. Xin hãy hiểu rõ bốn điều nhu yếu về
vật chất một cách đứng đắn như vậy.
Nhu
yếu tâm linh.
Giờ
đây đến nhu yếu thứ năm, cái nhu yếu mà ta cần bàn đến
nhiều. Điều kiện, Paccaya, thứ năm nầy là điều quan trọng
nhứt. Đó là điều đã ru êm ta, tiêu khiển ta, làm ta bằng
lòng, khiến ta hết ưu tư, bớt xao động, giúp ta hết bị
đói khát ... cho đến chết. Vui đùa với tâm, khiến cho tâm
thoả mãn và hân hoan, đó là điều chủ yếu, là điều hiện,
hay nhu yếu tinh thần. Ta có thể gọi đó bằng nhiều danh
xưng khác nhau, như tiêu khiển (entertainment) hay giải trí (amusement),
tôi chẳng biết chắc được danh từ Anh ngữ nào cho đúng,
nhưng việc ấy chẳng quan hệ mấy. Điểm quan trọng là điều
đó phải thật thích hợp với tâm. Nó phải là thực phẩm
cho tinh thần, nuôi dưỡng tinh thần, chẳng khác chi bốn nhu
yếu kia đã bồi dưỡng cho cơ thể. (...)
Thông
thường, với đa số các người thế tục, cho đến mức mà
tôi còn có thể nói đến được, đều xem nhu yếu thứ năm
nầy như là một vấn đề về tình dục (sex). Xin hãy tìm
thấy cho rõ sự khác biệt. Tình dục là một loại sự việc
có thể làm tiêu khiển (entertain) tâm trí, nhưng giờ đây
chúng ta đang sẵn sàng lấy Pháp (Dhamma) làm thú tiêu khiển
tinh thần. Điều đó có nghĩa là chúng đang dùng sự thích
nghi để thỏa mãn tinh thần chúng ta. Một khi chúng ta ý thức
được sự đứng đắn, và thoả mãn với sự đứng đắn
nầy, một khi chúng ta cảm thấy thích hợp và bằng lòng,
thì tâm trí đã được đùa vui và tiêu khiển rồi. Cái cảm
giác đứng đắn và bằng lòng đó, đâu có dính dáng gì với
tình dục.
Ngôi
nhà phía sau lưng chúng ta đây được mệnh danh là "Sân khấu
của thú tiêu khiển tinh thần". Nó được xây dựng lên để
làm thú tiêu khiển cho tâm trí. Nó được trang hoàng với
thật nhiều hình ảnh để giảng dạy Chánh Pháp (Dhamma) cũng
như để giúp vui và giải trí. Đấy là một hình thức của
nhu yếu thứ năm. Xin các bạn hãy tìm hiểu về loại paccaya,
nhu yếu thứ năm nầy, vốn có liên hệ nhứt với Chánh Pháp,
chớ đâu phải với tình dục. Xin bạn đừng chạy theo số
đông để phải quên rằng tình dục bị chẹn giữa các khó
khăn phức tạp đến bất tận, và cứ đeo níu vào tình dục
như là một nhu yếu thứ năm.
Nói
tóm lại, chúng tôi thỉnh cầu các bạn hãy điều chỉnh lối
sống lại, sao cho phù hợp với sự nghiên cứu và thực tập
quán tưởng về tâm (citta bhàvanà). Rồi ra, các bạn sẽ thấy
việc thực tập được tiện lợi và thành công dễ dàng.
Và các bạn sẽ khám phá ra được "Lối Sống Mới" vượt
qua khỏi ảnh hưởng của các chủ nghĩa tích cực và tiêu
cực. Về chi tiết xin hãy đợi một thời gian sau, vì vấn
đề rất tế nhị, và vì Lối Sống Mới siêu việt cả mọi
vấn đề khó khăn và mọi hình thức của sự Khổ sở (dukkha).
Đó là lối sống tự do, tự tại, giải thoát, và giải phóng,
bởi vì chúng ta đang thực tập Chánh Pháp với sự nâng đỡ
và yểm trợ của tất cả năm loại nhu yếu. Xin nhớ, bạn
hãy làm sao cho năm loại nhu yếu nầy trở nên thật đứng
đắn và thích nghi.
