Mục
đích của sự tu tập là làm cho trân khẩu ý trong sạch. Khi
nghe Pháp với sự chú tâm cùng động lực chân chánh sẽ hiểu
được Giáo Pháp, atthaveda. Khi hiểu rồi, bắt đầu thực
hành và sau đó thấy rằng quả đúng là chánh pháp, dhammaveda.
Đây là đặc tính “Tốt Đẹp Ở Chặng Đầu” của phẩm
tính “Khéo Thuyết Giảng” của Giáo Pháp.
Đặc
tính kế tiếp là “Tốt Đẹp Ở Chặng Giữa”. Khi thật
sự thực hành và thực hành đúng phương pháp như được
chỉ dạy sẽ hưởng được lợi lạc. Nếu chỉ nghe suông
mà không thực hành sẽ không hưởng được gì hết. Giống
như chỉ nghe biết vị ngon mà không thật sự ăn, sẽ không
hưởng được vị ngon này. Hành giả phải thật sự thực
hành, và thực hành tích cực mới hưởng được lợi lạc
của Giáo Pháp qua sự chúng nghiệm hai loại hạnh phúc an tịnh,
samatha-sukha và hạnh phúc tịch tĩnh hay hạnh phúc minh sát,
vipassanā-sukha. Có như vậy, hành giả mới hiểu được ý
nghĩa của đặc tính “Tốt Đẹp Ở Chặng Giữa”của Giáo
Pháp.
Khi
hướng tâm về đề mục và chánh niệm được giữ liên tục,
tâm được an định nhờ vào ảnh hưởng của hai chi thiền
tầm và tứ giúp tâm hút chặt và áp đặt tâm trên đề mục.
Ảnh hưởng của hai chi thiền này xua đuổi ái dục, sân hận,
cũng như các phiền não khác không cho xâm nhập tâm. Hỉ lạc
phát sinh. Tâm an tịnh. Đây là hạnh phúc an tịnh, samatha-sukha,
một loại hạnh phúc do thiền định đem lại.
Đối
với hành giả thiền minh sát, trong khi quán sát phồng xẹp,
hành giả chánh niệm vào các đối tượng xảy ra bằng tinh
tấn, chuyên cần và tỉnh giác làm cho chánh niệm gắn chặt
vào đối tượng, không bỏ sót. Chánh niệm xuyên thấu đối
tượng, an trụ trong từng khoảnh khắc, hình thành sát na định.
Đây là kết quả vận dụng năng lực của ba chi Chánh Tinh
Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định trong Định Học. Năng lực
của chánh tinh tấn ngăn chận được phiền não, chánh niệm
bảo vệ tâm, và chánh định làm cho tâm không còn giao động
hình thành sự an tịnh nơi tâm trong từng khoảnh khắc. Tâm
được giữ an tịnh tù thời điểm này sang thời điểm khác.
Đây cũng còn là loại hạnh phúc an tịnh samatha-sukha, chưa
phải là loại hạnh phúc tịch tĩnh của thiền minh sát, vipassanā-sukha.
Tiếp tục thực hành, tâm trở nên an tịnh, nhuần nhuyễn,
dễ dàng quán thấu đối tượng mà không chao động. Hỉ lạc
phát sinh. Năng lực ngày càng mạnh mẽ của ba tâm sở thiện
chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định, làm cho phiền não
ngày một xa dần. Tâm định mạnh mẽ hơn trước. Lúc này,
hành giả có thể kinh nghiệm đối tượng ưa ghét, nhưng hành
giả không còn phản ứng bằng tham sân. Trước đây khi nghe
âm thanh chói tai, hành giả cảm thấy bực bội, khó chịu.
Bây giờ, hành giả chỉ đơn thuần ghi nhận mà không còn
phát sinh cảm xúc ưa ghét. Đây là kết quả của chánh tinh
tấn, chánh niệm, và chánh định với năng lực tăng trưởng
mạnh hơn đã giúp cho tâm không còn phản ứng lại bằng tâm
bất thiện, vì các tâm bất thiện đã tạm thời bị chế
ngự không còn ở trong tâm. Hành giả nhận thức được sự
thay đổi này nơi tâm. Khi hồi tưởng lại phản ứng của
mình trong khi kinh nghiệm với đối tượng ưa ghét trong quá
khứ và so sánh với phản ứng trong hiện tại, hành giả thấy
rằng mình không còn bị ảnh hưởng của loại phiền não
tác động, vốn biểu hiện tham sân qua thân khẩu. Do phiền
não vắng bóng, hành giả kinh nghiệm sự an tịnh, tĩnh lặng
nơi tâm. Các tâm sở thiện chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh
định tiếp tục được trau giồi để trở thành tốt đẹp
hơn nữa. Đây là ý nghĩa của chữ bhāvanā, phát triển tâm
linh. Phiền não tư tưởng đã được chế ngự bởi Định
học. Đây là kết quả ích lợi thiền minh sát. Như Đức
Phật dạy rằng phải luôn giữ chánh niệm vào mọi đối
tượng khi chúng vừa sinh khởi. Vì thực hành đúng theo sự
chỉ dẫn như vậy, nên hành giả hưởng được lợi lạc
đúng như vậy. Đó là hai hạnh phúc an tịnh và hạnh phúc
tĩnh lặng.
Bắt
đầu bằng sự nghe Pháp, sau đó thực hành và cuối cùng tự
mình kinh nghiệm được lợi lạc của Giáo Pháp. Hành giả
hiểu được thế nào là đặc tính “Tốt Đẹp Ở Chặng
Giữa”. Hành giả nào thực hành không đúng phương pháp sẽ
không thể hưởng được lợi lạc này Chỉ có hành giả thực
tập tinh cần và đúng phương pháp mới được bảo đảm
thành tựu hai loại hạnh phúc này.
Hành
giả kinh nghiệm sự rởn ốc, lành lạnh, ánh sáng, nhẹ nhàng,
hay đê mê, hay cảm thấy tràn ngập sung sướng. Tiếp tục
thực hành, gia tăng sức mạnh của sát na định, hành giả
sẽ phát triển được tuệ minh sát như phân biệt được
tâm và vật chất, hay danh sắc, hiểu được tương quan nhân
duyên, và tiến xa hơn khi hiểu được ba đặc tướng vô thường,
bất toại nguyện và vô ngã của các hiện tượng tâm và
vật chất. Khi phát triển được sát na định mạnh mẽ hơn
nữa, hành giả sẽ thấy được sự sinh diệt mau lẹ của
các pháp. Lúc này, hành giả sẽ kinh nghiệm hỉ lạc với
cường độ mạnh hơn, hoặc cảm giác nhấc bổng, lơ lững,
hay sự sung sướng tràn ngập làm cho hành giả không muốn
mở mắt. Không còn giao động, phóng dật, chỉ có hỉ lạc,
thanh tịnh, tĩnh lặng. Hành giả đang kinh nghiệm niềm vui
pháp bảo. Tâm tĩnh lặng chú tâm theo dõi liên tục sự sinh
diệt của các pháp. Hành giả thực chứng được hương vị
Giáo Pháp.
Kinh
Pháp Cú câu 374, diễn tả:
Người
luôn luôn chánh niệm
Sự
sinh diệt các uẩn
Được
hoan hỉ hân hoan
Chỉ
bậc Bất Tử biết!
Khi
hành giả thành đạt tuệ sinh diệt, udhayabbaya-ñāṇa, kinh
nghiệm hỉ lạc phi thường, hành giả được xem như có đủ
phẩm tính để tiếp tục đi về nơi Bất Tử, hay còn gọi
là Niết Bàn. Ở giai đoạn này, hành giả không còn ý muốn
bỏ dở việc tu tập, trái lại có sự thôi thúc quyết tâm
tiếp tục hành trì để thành đạt cho được mục tiêu ngay
trong kiếp sống này. Khi kinh nghiệm được sự sinh diệt,
hành giả sẽ chứng nghiệm được pháp hỉ, một loại hạnh
phúc khó quên. Đây 1à kết quả viên mãn của Định học,
nhờ thực hành đúng phương pháp, nên đạt kết quả đúng
là sự thành đạt tuệ minh sát thấy được sự sinh diệt,
kinh nghiệm được hạnh phúc Giáo Pháp.
Khi
dùng vật gì một thời gian sau trở nên cũ kỷ, người ta
vất bỏ và mua vật mới. Hạnh phúc Giáo Pháp khác hẳn, loại
hạnh phúc luôn luôn mới mẻ, không bao giờ cũ, tự nó tốt
luôn luôn. Đây là loại hạnh phúc siêu phàm vượt trội hơn
loại hạnh phúc của người và chư thiên. Đây là một phẩm
tính siêu việt của hạnh phúc minh sát. Những ai nghĩ rằng
hạnh phúc ngũ dục hay hạnh phúc thế tục là cao nhất, bây
giờ kinh nghiệm được hạnh phúc Giáo Pháp mới thấy rằng
hạnh phúc thế tục rất nhỏ nhoi, không thể sánh nổi với
hạnh phúc Giáo Pháp vượt trội không biết bao nhiêu lần.
Nhờ chính bản thân thực hành và chứng nghiệm loại hạnh
phúc này, nên hành giả cảm thấy đầy tự tin, tràn ngập
tín tâm nơi pháp hành. Hành giả muốn thực hành nhiều hơn
nữa bao lâu mà thời giờ còn cho phép. Đây cũng là ý chí
phát xuất từ sự chứng nghiệm hạnh phúc an tịnh sang hạnh
phúc tĩnh lặng khi hành thiền minh sát.
Trong
Kinh Pháp Cú, câu 290, Đức Phật sách tấn:
Nhờ
từ bỏ lạc nhỏ
Thấy
được lạc lớn hơn
Bậc
trí bỏ lạc nhỏ
Thấy
được lạc lớn hơn!
Hạnh
phúc thế tục thuộc loại hạnh phúc pha trộn, vyāseka-sukha,
không thanh khiết. Thực hành thiền minh sát đưa đến sự
chứng nghiệm hạnh phúc Giáo Pháp là loại hạnh phúc thanh
khiết, avyāseka-sukha, và cuối cùng sẽ thành đạt loại hạnh
phúc tột cùng, đó là hạnh phúc tịch tĩnh, santi-sukha, một
loại hạnh phúc bảo đảm.
Các
bạn thực hành Giáo Pháp cũng nhằm mục đích thành tựu loại
hạnh phúc tột cùng này. Vì ý thức như vậy bạn thấy mình
đã quyết định đúng khi bỏ hạnh phúc thế tục đằng sau
để đến đây tham dự khóa thiền. Sư mong các bạn thực
hành một cách cẩn trọng và nghiêm túc.
