Tổ Sư Thiền

(tiếp theo kỳ trước)

Ca là xướng hát. Nơi tác phẩm "Chứng Đạo Ca" ngài không viết theo thể thơ, văn xuôi, phú hoặc từ mà lại theo thể ca, có thể dùng để hát. Hát bài này để làm gì? Để có thể hun đúc tâm tánh, khai phát trí huệ sẵn có. Nếu bạn có căn cơ thì khi nghe lời ca bạn sẽ ngộ đạo; đó là dụng ý của Vĩnh Gia Đại Sư.

Pháp môn Thiền tông vốn rời các tướng ngôn ngữ, vì không có cái gì để nói cả; rời các tướng tâm duyên, dù tâm có nghĩ cũng chẳng nghĩ thấu, rời các tướng văn tự, vì chẳng có văn tự để viết. Đã là như vậy, thì tại sao Vĩnh Gia Đại Sư lại viết bài Chứng Đạo Ca, hoặc giả Ngài không có việc chi làm bèn kiếm việc để làm? Phải chăng là dư thừa? Không phải vậy đâu. Tuy ngài rất am hiểu thiền tông là ra ngoài lời nói, rời tâm duyên lự, không ở văn tự, quét sạch mọi pháp, tách lìa mọi tướng, một pháp không lập, nhưng vẫn cần biểu lộ qua tiếng nói, lời ca để tiếp dẫn người còn mê muội khiến họ thích thú mà thể hội đạo mầu; có thể nói là Ngài ném ra viên gạch để mong lấy vào viên ngọc. Đó là chỗ dụng tâm kín đáo của Ngài. Do đó Ngài nói điều chẳng cần nói, viết điều chẳng cần viết để khích lệ mọi người phát bồ đề tâm. Đó là dụng ý của Ngài.

Thật ra, khi tu thì ngay cả lời nói cũng chẳng có, sao lại có ca? Đã không có ca thì sao lại có chú giải cho bài ca? Phải chăng là thừa? Song le, vì tôi nhận thấy Ngài Vĩnh Gia đã không nề phiền hà, làm hơn sự đòi hỏi để tiếp dẫn chúng sanh, nên dù tự lượng sức mình ít ỏi, bản thân quá quê mùa, kiến văn hạn hẹp, tôi vẫn xin dùng sự hiểu biết nghèo nàn, làm thêm một việc không đáng là bao, để chú giải một cách đơn giản bài ca này. Đó là động cơ thúc đẩy tôi giảng bài Chứng Đạo Ca của Đại Sư Vĩnh Gia.

Bài ca này hát lên khiến người nghe cảm nhận được mùi vị giác ngộ. Nó rất thuận tai mà cũng rất dễ đọc. Bất luận lớn, nhỏ, trai, gái đều có thể đọc nó dễ dàng. Lần đầu tiên gặp được bài ca này tôi sung sướng đến đổi dù không ngủ mà chẳng cảm thấy buồn ngủ, dù không ăn cơm cũng chẳng biết đói, thậm chí dù không áo quần mặc tôi cũng chẳng màng. Thế rồi hằng ngày tôi ca, đọc, rồi tự nhiên thuộc nằm lòng. Nhưng nghe giảng xong, không biết đại chúng có ai vui sướng giống như tôi chăng? Lúc tôi giảng "Chứng Đạo Ca" tại San Francisco, chẳng mấy ai chú ý như vậy, cũng chẳng mấy ai sung sướng đến bỏ ăn bỏ ngủ. Do đó mới biết căn tánh mỗi người không ai giống ai: có người thích bộ Kinh này, có người thích bộ Kinh nọ; có kẻ cho Kinh 
này hay, nhưng kẻ khác cho là không hay. Đó đều là quan niệm sai lầm, bởi vì Kinh Phật chẳng có Kinh nào hay mà chẳng có Kinh nào dở. Tất cả pháp do Phật nói đều là đệ nhứt, đều là pháp vô thượng thâm sâu vi diệu mà trăm nghìn kiếp khó gặp đặng.

Nếu bạn dùng cái lòng truy cầu chuyện đời để cầu Phật pháp -- chỉ cần một nửa lòng thành khẩn đó thôi , không cần hết lòng -- thì cũng đủ rồi. Các bạn hãy xem ở đời những người cầu danh cầu lợi: họ cứ ngày ngày tính toán làm sao để có danh, làm sao để thủ lợi, làm sao danh lợi đều đoạt, làm sao để được nổi bật, làm sao lừa kẻ khác tin mình. Những kẻ ấy cầu tiền tài, dâm sắc, danh vọng, ăn uống, hưởng thụ ngủ nghỉ... thứ gì ở đời mà họ ưa thích thì họ tận lực truy cầu đến cực điểm. Cũng vậy, nếu cầu pháp xuất thế gian, nếu trong mọi nơi mọi lúc, dù thức dù ngủ lúc nào cũng nhớ tới nó thì làm sao chẳng thành đạo nghiệp ? Tại sao mình không thành Phật? Chỉ vì ai ai cũng dốc mình hết sức đeo đuổi tiền tài, dâm sắc, danh vọng, ăn uống, ngủ nghỉ hưởng thụ, năm thứ dục vọng. Trái lại tu hành thì chẳng mấy ai khẩn thiết, lại thiếu thành khẩn; tuy dù có lễ Phật, tụng Kinh, nghe giảng, nhưng không sao bì được với cái lòng cầu tài, háo sắc, tham danh, ham ăn uống, ngủ nghỉ của thế gian. Do đó tôi nói chỉ cần một nửa lòng thành như trên dùng để tu hành là đủ rồi. Các bạn suy nghĩ xem, ngoài đời ai ai cũng đi làm việc, chỉ có người ở chùa Vạn Phật thì làm việc chẳng có thù lao gì, họ thật chỉ hoài bảo một tinh thần hy sinh phục vụ cho Phật giáo mà thôi. Người đời mấy ai làm việc mà chẳng mong cầu thù lao? Các bạn hãy tìm xem! nếu có ai cầu pháp xuất thế với lòng thành bằng một nửa lòng truy cầu pháp thế gian thì tấm lòng ấy mình dùng cũng bất tận rồi đó. Do vậy khi thấy những người ở đời như vậy tôi thật đầy cảm xúc.

Thiển Thích nghĩa là hiển bày, giảng giải đạo lý thật dễ hiểu, thật rõ ràng, giúp người đọc dễ thấu suốt. Đồng thời nó không giảng cao siêu, dài dòng, chỉ dùng kiến giải thô thiển, trí huệ nông cạn để giải thích (nào có khác chỉ dùng ống trúc nhỏ để nhìn lên bầu trời bao la, dùng vỏ sò để đo xem biển sâu cạn).

"Chứng Đạo Ca" là một phương pháp tu hành. Nếu mình dựa vào theo phương pháp này để thấu hiểu và nhận thức, thì có thể chứng đạo. Nếu dựa theo cách phân tách của Thiên Thai Tông về bảy cách đặt tên (thất chủng lập đề), thì tên của tác phẩm này thuộc về cách dùng nhơn và pháp để đặt tên. Vĩnh Gia Đại Sư là nhơn, Chứng Đạo Ca là pháp, hàm ý do pháp mà chứng đạo.

(còn tiếp)
 

Nguồn: Bồ Đề Hải Số 31-32-33-34-35-36